የወንጀል ቅጣትን መገደብ.pdf
-
word cloud
-
Extraction Summary
ከ። ዝኒከማሁ አንቀጽ ። ከዚህ መገንዘብ የሚቻለው ወንጀለኛው ጽኑ እስራት እንዲቀጣ የተወሰነ እንደሆነ ቅጣቱ እንደማይገደብ ከዚሁ ድንጋጌ ተቃራኒ ንባብ መረዳት ይቻላል የወንጀለኝነት ሪከርድ ጉዳይ ነው በኢፌዴሪ የወንጀል ሕግ አንቀጽ ዝኒ ከማሁ አንቀጽ ።ዕዐፀቋፀፀ ክፀከለክዩ ኮርበቨሃ ከር በበበርነነክ ከ ቨ ኮቧርበርር ከር ላዘበከ ርከ ጻር ብ ሀዘፀነ ዘወጩህ ዜ ሠ ዐደዘፀ ሆፀር ዐዘዐዘወ ሀ«ፀዐ ዐ ይሃዐዘዐዘዘርፀዘፀ ዐ ህፀ።
-
Cosine Similarity
ከዐፀ ፀፀ ክፀከለክዩ ፀሆ ዘስክርያዐዘዘዐ ዐ ይጠሃ ሀሂሷዲ እ ርሀ» እንዲፈጸም ማድረግ መደበኛ አሰራር ነው ይሁን እንጅ የወንጀለኛው ጥፋተኝነት ተወስኖ በገደብ ቢለቀቀ የባሕርይ መሻሻል ሊያመጣ ይችላል ተብሉ ሲታመን ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ ሊሰጥ ይችላል ይህ የሚደረገውም የፈተና ጊዜ ተቆርጦለት ነው በዚህ የፈተና ጊዜ ቅጣቱ ሳይወሰንበት በፈተና ሆኖ አመሉ እንዲፈተሽ የተደረገው ጥፋተኛ የሚያከብራቸው ግዴታዎች በፍርዱ ይመለከታሉ እነዚህን ግዴታዎች ማክበርና አለማክበሩ ለባሕርይው መሻሻል ወይም አለመሻሻል ማሳያ ይሆናሉ ይህ አይነቱ ገደብ በኢፌዴሪ የወንጀል ሕግ አንቀጽ ላይ በግልጽ ተደንግጎ ይገኛል በዚህ ድንጋጌ መሠረት ክስ የቀረበበት ወንጀለኛ ጥፋተኛ እንደሆነ ተወስኖ ቅጣቱ ሳይወሰን እንዲዘገይ በማደረግ ወንጀለኛው ከጥፋቱ እንዲማር ይደረጋል በጥፋተኛው ላይ ቅጣት ወስኖ አፈጻጸሙን መገደብ በፍትህ ሥርዓቱ ውስጥ ያለ ሌላው የገደብ አይነት ነው በወንጀል ተከስሶ ጥፋተኛ እንደሆነ የተወሰነበት ሰው አንድ ጽኑ ማስጠንቀቂያ ቢሰጠው ባሕርይውን የሚያሻሽልና ወደፊት ሌላ ወንጀል ከመፈጸም የሚቆጠብ መሆኑ የታመነበት እንደሆነ ቅጣት ተወስኖ እንዲያውቀው ከተደረገ በኋላ ይፄው እንዳይፈጸም ሊታገድ ይችላል የወንጀል ቅጣቱ አፈጻጸም የሚታገደው የወንጀለኛውን ባሕርይ ለመፈተን የሚያስችል በሕጉ የተመለከተውን የፈተና ጊዜ በመስጠትና በዚሁ ጊዜ ወንጀለኛው ሊያከብራቸው የሚገቡ የጠባይ አመራር ደንቦችን በፍርዱ ላይ በመግለጽ ነው የወንጀል ቅጣት አፈጻጸሙ የታገደለት ፍርደኛ የተወሰነበትን ቅጣት በማረሚያቤት ውስጥ ሆኖ ከመፈጸም ይልቅ ከማህበረሰቡ ጋር ተቀላቅሎ በፈተና ጊዜው መልካም ባሕርይን እያሳየ ለሕግና ለተጣሉበት ግዴታዎች ተገዥ መሆኑን እንዲያረጋግጥ ይጠበቅበታል ለወንጀሉ ቅጣት ውሳኔ ጊዜ በመሰጠቱ ወይም ቅጣቱ ተወስኖ አፈጻጸሙ በመታገዱ በፈተና ጊዜ እንዲቆይ የተደረገው ጥፋተኛው በተሰጠው የፈተና ጊዜ ውስጥ የባሕርይ መሻሻል ማሳየቱንና ገደቡ መልካም ፍሬ ማስገኘቱን ለማረጋገጥ የገደቡን አፈጻጸም መከታተል ያሻል በዚህም መሠረት በፈተና እንዲቆይ የተደረገውን ወንጀለኛ በፍርዱ የተገለጸለትን የጠባይ አመራር ደንብ ማክበሩንና መልካም ዜጋ መሆኑን የሚከታተል ተቆጣጣሪ ሊኖር እንደሚችል በኢፌዴሪ የወንጀል ሕግ አንቀጽ ላይ ተመልክቷል በዚህ መሠረት ተቆጣጣሪው በፈተና ጊዜ ሆኖ አመሉ እንዲፈተሸ የተወሰነበትን ሰው አኗኗር ሁኔታ የመከታተልና ጠባዩ የሚታረምበትን መንገድ የመምራት ኃላፊነት ይኖርበታል ወንጀለኛው በፈተና ጊዜ ውስጥ እያለ በፍርዱ የተገለጹትን የጠባይ አመራር ደንብ ያላከበረ ወይም አዲስ ወንጀል የፈጸመ አንደሆነ በፍርድ ቤቱ ልዩ ልዩ እርምጃዎች ሊወሰዱ ይችላሉ ወንጀለኛው የጠባይ አመራር ደንቦችን ከጣሰ እንደነገሩ ሁኔታ ማስጠንቀቂያ ሊሰጠው አዲስ የጠባይ አመራር ኮበር ክፎበርፎ ነኣፎ ከርሃርዐ እከርር የፎክሃፎ በክ ከሀክጣኣባጂ ፎክርሃርር ርርር ሀፎበከ የኢፌዴሪ የወንጀል ሕግ አዋጅ ቁጥር ነጋሪት ጋዜጣ አንቀጽ እና ተከታዮቹ ከዚህ በኋላ የኢፌዴሪ የወንጀል ሕግ ተብሎ ይገለጻል ። ከዐፀ ፀፀ ክፀከለክዩ ፀሆ ዘስክርያዐዘዘዐ ዐ ይጠሃ ሀሂሷዲ እ ርሀ» ከማንኛውም አደንዛዥ አጽ ወይም ሱስ ከሚያስይዙ ነገሮች መቆጠብና ከዚሁ ነጻ መሆናቸውን ለማረጋገጥ የሚያስችል ምርመራ በየጊዜው ማድረግ ይገኙበታል በመጨረሻ ሊታዩ የሚገባቸው ሁኔታዎች ከባህርይ ለውጥ ጋር ተያያዥነት ያላቸው ግዴታዎች ናቸው ማንኛውም ታራሚ የእስራት ቅጣት ተፈርዶበት ቅጣቱን እንዲፈጽም ማረሚያቤት ሲገባ የባህርይ ለውጥ ማምጣት እንደሚጠበቅበት ሁሉ የእስራት ቅጣቱ ተገድቦለት በአንድ ተቆጣጣሪ ክትትል ሥር ሆኖ ከማህበረሰቡ ጋር የፈተና ጊዜውን እንዲያሳልፍ ሲደረግ ይህንኑ የባሀርይ ለውጥ ማሳየት እንዳለበት ይታመናል በዚህ መሠረት ፍርድቤቱ የእስራት ቅጣቱን በመገደብ የፈተና ጊዜውን ሲወስን የታራሚውን የባህርይ ለውጥ ሊያስገኙ የሚችሉ ግዴታዎችን ወይም ሁኔታዎችን አብሮ ይወስናል በዚህ ውሳኔ መሠረት ቅጣቱ በገደብ የተወሰነለት ታራሚ ከአደንዛዥ እጽና አልኮል ጋር ተያያዥነት ባላቸው ነገሮች ለሱስ ተጋልጦ ከሆነ ከዚሁ የሚላቀቅበትን ሁኔታ አንዲፈጽም የቤተሰብ ምክር አገልግሎትና የሙያ ሥልጠናዎችን እንዲከታተልና የባህርይ መሻሻል እንዲያደርግ በፍርድቤቱ ሊወሰን ይችላል በአጠቃላይ ፍርድቤት ባለው ፍቅድ ሥልጣን የወንጀለኛውን ግላዊ ሁኔታ በመመርመር የእስራት ቅጣት እንዲገደብለት ሲወስን ከፍ ብሎ የተመለከቱትን ግዴታዎች ታራሚው እንዲፈጽም በግልጽ ማሳወቅና ውሳኔውን ለሚያስፈጽመው ተቆጣጣሪ ክትትልና ድጋፍ በማድረግ ውጤቱን እንዲያሳውቅ ትአዛዝ መስጠት ይኖርበታል ይሁን እንጅ ፍርድ ቤቱ ትእዛዙን ሲሰጥ ታሳቢ የሚያደርጋቸው መሠረታዊ መርሆዎች እንዳሉ ማስታወሱ ተገቢ ነው ታራሚው እንዲያከብራቸው የሚወሰኑ ግዴታዎች አላማ ተኮር ምክንያታዊ ሕገመንግስታዊና ግልጽ መሆናቸውን ውሳኔውን የሚሰጠው ፍርድቤት ማረጋገጥ ይጠበቅበታልሽ ታራሚው በአስራት ቅጣት ፋንታ በፈተና እንዲቆይ ሲወሰን የወንጀል ቅጣን አላማ ለማሳካት የሚያስችሉ ሁኔታዎች መኖራቸው መረጋገጥ አለበት ወንጀለኛው የተወሰነበትን የእስራት ቅጣት እንዲፈጽም ማረሚያቤት ቢገባ የባህርይ ለውጥ ያመጣል ተብሎ እንደሚታመነው ሁሉ ቅጣቱ ተገድቦ በፈተና ጊዜ እንዲያልፍ ተወስኖ ከማህበረሰቡ ጋር በመቀላቀል ቅጣቱን ሲፈጽም በተመሳሳይ የባህርይ መሻሻል ማሳየት እንዳለበት ግዴታዎችን ወይም ሁኔታወችን የሚወስነው ፍርድቤት ማመን ይኖርበታል ይህም የእስራት ቅጣቱ ተወስኖለት በፈተና ጊዜ መለቀቁ የቅጣት አላማን የሚያጠናክር እንጅ የማይቃረን መሆኑን ያስገነዝባል የፈተና ጊዜ ውሳኔ አላማተኮር እንደሆነ ሁሉ ምክንያታዊነቱም ግምት ውስጥ መግባት አለበት በሌላ አነጋገር በፈተና ጊዜ የተለቀቀ ታራሚ እንዲያከብራቸው የሚወሰኑ ሁኔታዎች በታራሚውም ይሁን በሌላ ምክንያታዊ ሰው ዓይን የሚጠበቁና ተቀባይነት ያላቸው መሆን አለባቸውኞ ከፍ ብሉ እንደተገለጸው የፈተና ጊዜ ተጠቃሚ የሆነው ታራሚና ውሳኔውን ያስተላለፈው ፍርድቤት ስለሁኔታዎቹ ሲስማሙ በአንድ ምክንያታዊ ሰው አይታ ግዴታዎቹ ሊፈጸሙ የሚችሉና የማይችሉ መሆናቸው መረጋገጥ ይኖርበታል ግዴታዎቹ በምክንያታዊ ሰው እይታ የማይገመቱ ተቀባይነት የሌላቸው ከሆነ ስምምነቱ በሕግ ፊት ዋጋ አይኖረውም ሥለሆነም ግዴታዎችን ወይም ሁኔታዎችን በአግባቡ ዝኒ ከማሁ ዝኒ ከማሁ ዝኒ ከማሁ ዝኒ ከማሁ ከቨዩሬዱ ጠይጅከዐክቋይፀከፀኪሉር በ ያወደኋ ቀጣታ መፇደ ያጴሃዖዷፏዖ ሪጎው ይእፇ ማሪፇፉና ለፈዳሙ ዕያጎማራ ሳልሷ በመመርመር የፈተና ጊዜ ውሳኔ ተጠቃሚ በሆነው ወንጀለኛ ተፈጻሚ ሊሆኑ የሚችሉ መሆናቸውን ማረጋገጥ ለፍርድቤቱ የተሰጠ ኃላፊነት ነው ከዚሁ ጋር ተያይዞ ሊታይ የሚገባው ነጥብ የግዴታዎቹ ወይም የሁኔታዎቹ ሕገ መንግስታዊነት ወይም ከወንጀለኛው ሰብዓዊ መብቶች ጋር የሚጣጣሙ የመሆናቸው ጉዳይ ነው በወንጀል ተከስሶ ጥፋተኛ ተብሎ ቅጣት ያረፈበት ሰው እንደማንኛውም ሰው ሕገ መንግሥታዊ ወይም ሰብዓዊ መብቶቹ እአንደሚከበሩለትና ወንጀለኛ በመሆኑ ብቻ በማንኛውም አካል ሊጣሱበት አንደማይገባ ልዩ ልዩ አለምአቀፍ ድንጋጌዎች ያሰምሩበታልኞ ይህ መሠረታዊ መርህ የእሥራት ቅጣት ተገድቦ የፈተና ጊዜ ለታራሚው ሲሰጥም ተፈጻሚ ሊሆን እንደሚገባው ይታመናልሻ በመሆኑም ግዴታዎቹ ወይም ሁጌፄታዎቹ በፍርድቤቱ ሲወሰኑ በፈተና የተለቀቀውን ሰው መሠረታዊ መብቶች ማለትም የእምነት ነጻነት የመናገር ትዳር የመመስረትና ሌሎችንም መሰረታዊ መብቶች የሚጋፉ ወይም የሚቃረኑ መሆን አለመሆናቸውን ፍርድቤቱ ማረጋገጥ አለበት በመጨረሻ የግዴታዎችን ወይም የሁኔታዎችን ህጋዊነት ለማረጋገጥ መታየት ያለበት ነጥብ ከግልጽነት ጋር የተያያዘው ነው ግዴታዎቹ ወይም ሁኔታዎቹ በፈተና ለተለቀቀው ሰውና ለተቆጣጣሪው ግልጽ በሆነ ቋንቋ ሊነገራቸው አንደሚገባ ሁሉ የሁፄታዎቹም ይዘት ግልጽና ለመረዳት ቀላል በሆነ መንገድ ሊገለጹ ይገባል ይህም ቅጣቱ ተገድቦለት በፈተና የተለቀቀው ወንጀለኛም ይሁን ክትትልና ድጋፍ የሚያደርገው አካል ሁኔታዎቹን ተገንዝበው ትአዛዙን በቀላሉ ለመፈጸም እንዲችሉ ያርጋል በአጠቃላይ ግዴታዎችንና ሁኔታዎችን በመወሰን ወንጀለኛው በፈተና ጊዜ እንዲቆይ ለማድረግ የሚሰጥ ውሳኔ ሕጋዊነቱ በእነዚህ ነጥቦች መመዘን ተፈጻሚነቱና ተቀባይነቱ በቅድሚያ መረጋገጥ ይኖርበታል የፈተና ጊዜ መሰረዝ የፈተና ጊዜ ጽንሰዛሳብንና አሰጣጥ ሁኔታን በቀደመው የጥናቱ ክፍል የተብራራ ሲሆን ቀጥሎ ይፄው የሚሰረዝበትን ሁኔታ ለመመልከት ተሞክሯል የፈተና ጊዜ መሰረዝ ወንጀል ፈጽሞ የጥፋተኝነት ወይም የቅጣት ውሳኔ የተላለፈበት ሰው ይህንን እንዳይፈጽም ታግዶለት በፈተና ጊዜ እንዲቆይ በፍርድ የተሰጠ ውሳኔን በማንሳት የአሥራት ቅጣቱን አንዲፈጽም ወደ ማረሚያቤት እንዲገባ ማዘዝ ወይም በቅጣቱ ላይ አከራክሮ ተገቢው የቅጣት አይነት ተወስኖበት እንዲፈጽም የሚታዘዝበት ዛደት ነውኞ በሌላ አነጋገር ታግዶ የነበረው የጥፋተኝነትና የቅጣት አፈጻጸም ውሳኔ ተግባራዊ አንዲሆን የሚደረግበት የፍርድ ሄደት ነው የፈተና ጊዜ የሚሰረዘውም ማህበረሰቡን ከወንጀል ስጋት ለመጠበቅና ወንጀለኛው በፈተና ጊዜው ባህርይዉን ባለማሻሻሉ ታግዶ የነበረውን የእስራት ቅጣት ውሳኔ እንዲፈጽም በማድረግ ከጥፋቱ እንዲታረም ለማድረግ ነው የፈተናውን ጊዜ የሚወስነው ፍርድቤት ወንጀለኛው ጥፋተኛ መሆኑን አረጋግጦ ቅጣት ሳይወስን የጥፋተኝነት ውሳኔውን ወይም ተገቢውን የእሥራት ቅጣት ከወሰነ በኋላ አፈጻጸሙን በመገደብ የፈተና ጊዜ ሊሰጥ ሥልጣን እንዳለው ሁሉ በፈተና ጊዜ ውስጥ ርክ ቪቨጠኗ ፐከ ላሀኮቨር ዐ ዐበ ከ ዐየ ኮኮርርቨክ ኮዐዐ ገሪ ሀከሂርዛ ዐ ርርፀደዐ ይጠሃ ጽህገርክ ኮኮ ዝኒ ከማ ቪ ቪፎቨክሃ ኮዐፔና ከ ዐርር ከከ ከ ሸከክከ ሃ ርዐዘዘሪ ዐርሃዘዘዘሪ ይጠ ርሃዝዘያያዐ ሀገሪ ምዐያር ርያርዘርይ ከዩኗ ፒዘፀሯ። ከዐፀ ፀፀ ክፀከለክዩ ፀሆ ዘስክርያዐዘዘዐ ዐ ይጠሃ ሀሂሷዲ እ ርሀ» ተገቢ ነው የሚለውን የቅጣት አይነት በመወሰን እንዲፈጸም ያደርጋል በአጠቃላይ የፈተና ጊዜ መሰረዝ የሚያስከትለው ውጤት ወንጀለኛው የባህሪ መሻሻል እንዲያመጣ ወደ ማረሚያቤት ገብቶ የአስራት ቅጣቱን እንዲፈጽም ማድረግ የወንጀል ቅጣትን መገደብ ሕጉና አፈጻጸሙ በአማራ ክልል ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠትና ቅጣት እንዳይፈጸም ማገድ በኢትዮጵያ የወንጀል ሕግ በቀደሙት የጥናቱ ክፍሎች አንደተመለከተው የወንጀል ቅጣትን እንዳይፈጸም ማገድ በዘመናዊ የወንጀል ሕግና ፍትህ አስተዳደር ውስጥ የዳበረ ጽንሰሃፃሳብና የተለመደ አሠራር እንደሆነ ለማመልከት ተሞክሯል ለወንጀል ቅጣት ጊዜ መስጠትና ቅጣትን እንዳይፈጸም ማገድ በኢትዮጵያ የወንጀል ሕግ ተደንግጎ ከግማሽ ምዕተዓመት በላይ ሲተገበር ቆይቷል ይሁን እንጅ ጽንሰሃፃሳቡና አሠራሩ አስካሁንም ድረስ ከብዥታ አልጸዳምኞ ሥለሆነም በሕጉና አፈጻጸሙ ላይ የሚነሱ የአረዳድ ልዩነቶችና የአፈጻጸም ችግሮች ለዚህ ጥናት መነሻ ሆነው አገልግለዋል በርዕሰ ጉዳዩ ላይ የምርምር ድርሳናት እንደልብ ለማግኘት ለተመራማሪዎቹ ፈተና ሆኖ ያለፈ ቢሆንም በሥራ ላይ ያሉትን የሕግ ባለሙያዎችና በፍርድቤቶች የተሰጡትን ውሳኔዎች ዋቢ በማድረግ የሕጉን አተረጓጎም ክፍተትና የአፈጻጸም ችግሩን በዚህ ክፍል በአጭሩ ለመዳሰስ ተሞክሯል ለወንጀል ቅጣት ጊዜ መስጠትና ቅጣትን እንዳይፈጸም ማገድ በኢፌዴሪ የወንጀል ሕግ በግልጽ ተደንግጓል በዚሁ መሠረት አንድ ወንጀለኛ በተከሰሰበት ድንጋጌ ጥፋተኛ ከተባለ ወይም ቅጣት ከተወሰነበት በኋላ ውሳኔው በሕጉ በተመለከተው መሠረት ሊታገድ ይችላልኞ ውሳሄው ታግዶ እንዲቆይ ለማድረግ ግምት ውስጥ ሊገቡ የሚገባቸው ነጥቦች በሕጉ ተመልክተዋል ማንኛውም ፍርድቤት የወሰነውን ውሳኔ ለማገድ ግምት ውስጥ ከሚያስገባቸው ነጥቦች መካከል የመጀመሪያው ወንጀለኛው ጥፋተኛ የተባለበትን ወንጀል እንዲፈጽም መነሻ የሆኑትን ምክንያቶች መመርመር ነውኞ ማንኛውም ወንጀለኛ ጥፋት እንዲፈጽም የሚገፋፉት ሥነተፈጥሯዊ ሥነባህርያዊ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ምክንያቶች እንዳሉ ብዙ የሥነወንጀልና ማህበራዊ ሳይንስ ጠበብቶች ያስረዳሉ በቅጣት ውሳኔ ወቅት የምክንያቶቹ ተለይቶ መታወቅ የወንጀለኛውን ባህርይ ለማረምና መልካም ዜጋ እንዲሆን ለማድረግ የሚያስችሉ እርምጃዎችን ለመወሰን የላቀ ፋይዳ እንዳለው ይታመናልኞ በዚህ መሠረትም የወንጀል ቅጣት ሲወሰን የወንጀለኛው የግል ባህርይና አኗኗር ሁኔታ ተጠንቶ ግምት ውስጥ መግባት እንዳለበት በኢፌዴሪ የወንጀል ሕግ ተደንግጓልሜ ይህ አይነቱ አሠራር ተግባራዊ የሚሆነው ለቅጣት ውሰኔ ጊዜ መስጠትና ቅጣት እንዳይፈጸም ታግዶ እንዲቆይ መወሰን ከወንጀለኛው ባህርይ መሻሻል ጋር ተያያዥነት ስላለው ነው በሌላ አነጋገር በገደብ ወቅት የወንጀል መነሻ ምክንያቶች በቅድሚያ መመርመር እንዳለባቸው ሕጉ ው በአማራ ክልል ፍቤቶች የወንጀል ቅጣትን መገደብ በሕጉና በተግባር አፈጻጸም ላይ የሚታዩ ያነማራ ሷል ዖፍሦሀ ለጓሦ ባሐሙያሮዎቻ ማዕሳጠኛኝ ይስፇ ፖሂፇዊጀ ጴጎዕሇቷዞ ይእፇ ጥናሦና ፖምሥሂሃዊ መጁጽሬሌምፖ ፓኗ ሰኔ ዓም ገጽ ። የኢፊዴሪ የወንጀል ሕግ በግርጌ ማስታዎሻ ቁጥር እንደተገለጸው አንቀጽ ዝኒ ከማሁ ሀዐከከ ኳ ፀ ያ ርሃ ዘያዐዐ ነሀዘ ርገዘሮ ዘሪ ርዐዘወህሃ ዕፈ ዲከክ ኮህከቨከ ኮከርቪ ዲከከ እዩጸዝበ ያዐዐሀህርዐዘ ዐ ርያገዘሪ ዞናዘርፀ ፎቢ እሸዘርዘቫጽ ኸፎ ዐሂቪ በበ ዐከርኗ ሀ የኢፊዴሪ የወንጀል ሕግ በግርጌ ማስታዎሻ ቁጥር እንደተገለጸው አንቀጽ ከቨዩሬዱ ጠፀጅከዐክቋይፀከፀኪሆርበ« ያወደኋ ቀጣታ መፇደ ያጴሃዖዷፏዖ ሪጎው ይእፇ ማሪፇፉና ለፈዳሙ ዕያጎማራ ሳልሷ የደነገገው ቅጣቱ ለታገደለት ወንጀለኛ ባህርይ መሻሻል የሚያግዙ የጥንቃቄ እርምጃዎች ሲወሰዱ ግምት ውስጥ መግባት ስላለባቸው ነው ሌላው የወንጀል ቅጣት ውሳኔ ሲገደብ ፍርድቤቱ ማረጋገጥ ያለበት ነገር የቅጣቱ መገደብ የወንጀለኛውን ጠባይ ለማረምና ለማሻሻል እንዲሁም ወደመደበኛ ማህበራዊ ኑሮው ለመመለስ የሚኖረው ፋይዳ ነውኞ ወንጀለኛው በተከሰሰበት ወንጀል ጥፋተኛ ተብሎ ቅጣት የሚወሰንበት ዋናው ምክንያትም ባህርይውን እንዲያሻሸልና መልካም ዜጋ ሆኖ መደበኛ ኑሮውን እንዲመራ ለማስቻል በመሆኑ የገደቡ አላማ ከዚሁ ማፈንገጥ የለበትም ይልቁንም ፍርድቤቱ የወንጀለኛው መቀጣትና የቅጣቱ መገደብ ተመሳሳይ አላማና ግብ ያላቸው መሆኑን ተገንዝቦ ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠትም ይሁን ቅጣት እንዳይፈጸም ማገድ የወንጀለኛውን የባህርይ ለውጥ ማስገኘት የሚችል ስለመሆኑ በቂ ማረጋገጫ ሊኖረው እንደሚገባ ከዚሁ ድንጋጌ መገንዘብ ይቻላል ውሳፄው የታለመውን መልካም ፍሬ ወይም ውጤት ለማስገኘት የወንጀለኛውን መልካም ፈቃድ ይጠይቃል ሲፈጸምም ውጤት ማስገኘት ካልቻለ ሊሰረዝ ይችላልኞ ሕጉ ይህንን መርህ መሠረት በማድረግ ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠትና ቅጣት ቅጣት እንዳይፈጸም ማገድ እንደሚቻል በአንቀጽ እና ላይ በግልጽ ደንግጎ ይገኛል አንቀጽ ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ ስለሚሰጥበት አግባብ ሲያወሳ አንቀጽ ደግሞ የተወሰነው ቅጣት እንዳይፈጸም የሜታገድበትን ሁኔታ ያሳያል የሁለቱ የገደብ አይነቶች ይዘት ምን እንደሚመስል ቀጥሉ በአጭሩ ለማሳየት ተሞክሯል ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠት ከሁለቱ የገደብ አይነቶች አንዱ የሆነው ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠት እንደ ሌሎቹ አገሮች ሁሉ በኢትዮጵያ ሕግ ውስጥም ተደንግጎ እንደሚገኝ ከኢፌዴሪ የወንጀል ሕግ መረዳት ይቻላል በዚሁ ሕግ አንቀጽ ላይ እንደተመለከተው አንድን የወንጀል ጉዳይ በዳኝነት የሚመለከት ፍርድቤት ጉዳዩን መርምሮ ወንጀለኛው ጥፋተኛ ሆኖ ሲያገኘው የጥፋተኝነት ውሳኔ መስጠትናኞ ተመጣጣኝ የቅጣት ውሳኔ ማስተላለፍ የሕጉና የፍርድቤቶች አሠራር መርህ ነው ሆኖም የተከሳሹን ባህርይ ወይም የግል ሁኔታ አጢኖ ከቅጣት ውሳኔ መለስ ሊያስተምረው የሚችል እርምጃ ያለ እንደሆነ ሲያምን ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ ሊሰጥ ይችላል በሌላ አነጋገር ተከሳሹን ጥፋተኛ ብሎ ቅጣት ከማስተላለፍ ይልቅ ማስጠንቀቂያ ሰጥቶ የቅጣት ውሳኔውን ቢያዘገየው ተከሳሹ የቅጣት ውሳኔ ሳያርፍበት የባህርይ መሻሻል ሊያመጣ አንደሚችል ካመነ በፈተና ጊዜ አንዲቀይ ሊያዝዝ ይችላልኞ ከዚህ መገንዘብ የሚቻለው ፍርድቤቱ የቀረበለትን ክስና ማስረጃ መርምሮ ተከሳሹ በተከሰሰበት ወንጀል ጥፋተኛ እንደሆነ የሚያረጋግጥ ማስረጃ ሲያገኝ የጥፋተኝነት ውሳኔ አሳልፎ በጥፋተኛው ላይ ቅጣት ለመወሰን ጊዜ ሊሰጥ እንደሚችል ነው ይሁን እንጅ ከዚህ ጋር በተያያዘ በሕግ ባለሙያዎች መካከል የሀሳብ ልዩነቶች ይስተዋላሉ ብርፃነ ገብረአግዚአብፄር የተባለ አንድ የሕግ ባለሙያ ሦሥት የገደብ አይነቶች እንዳሉ ሲገልጽ ለጥፋተኝነት ውሳኔም ጊዜ ሊሰጥ እንደሚችል ዝኒ ከማሁአንቀጽ ዝኒ ከማሁ ዝኒ ከማሁ የኢትዮጵያ የወንጀለኛ መቅጫ ሕግ ሥነስርአት አዋጅ ቁጥር ነጋሪት ጋዜጣ አንቀጽ የኢፌዴሪ የወንጀል ሕግ በግርጌ ማስታወሻ ቁጥር እንደተገለጸው አንቀጽ ከዚርኗ ፒዘፀሯ። ዝኒ ከማሁ ዝኒ ከማሁ ዝኒ ከማሁ አንቀጽ ዝኒ ከማሁ አንቀጽ እና ዝኒ ከማሁ አንቀጽ ዝኒ ከማሁ አንቀጽ እና ይመለከቷል ከቨዩሬዱ ጠፀጅከዐክቋይፀከፀኪሉር በር ያወደኋ ቀጣታ መፇደ ያጴሃዖዷፏዖ ሪጎው ይእፇ ማሪፇፉና ለፈዳሙ ዕያጎማራ ሳልሷ ተግባራዊ እንዴት ይሆናል። የሚለው የፍርድ ቤቱን የሕግ ትርጉም የሚሻ ነው የድንጋጌው አቀራረፅ ሲታይ ከሦሥቱ የቅጣት ዓይነቶች በአንዱ በሚያስቀጣ ድንጋጌ ተከስሶ ጥፋተኛ የተባለ እንደሆነ ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ ሊሰጥ እንደሚችል የሚያመላክት ይመስላል በሌላ በኩል ተከሳሹ ጥፋተኛ የተባለበት ድንጋጌ ከአማራጭ ይልቅ ተደራራቢ ቅጣትን ማለትም መቀጮና የእሥራት ቅጣትን በአንድ ላይ የሚያዝዝ ቢሆንም ቅጣቱን ከመገደብ የሚከለክል ሁኔታ በሕጉ ስላልተመለከተ መሰል የጥፋተኝነት ውሳኔ ሊታገድ እንደሚችል ይታመናል አንዲህ አይነቱ ገደብ በሕጉ በግልጽ ይመልከት እንጅ በአማራ ክልል ፍርድቤቶች በብዛት ሲተገበር አይስተዋልም ለዚህ ጥናት ዓላማ ቃለመጠይቅ ከተደረገላቸው ዳኞች መካከልም ብዙዎቹ እንዲህ አይነቱ አሰራር እንደሌለ ሲገልጹ በተለይ ቃለመጠይቁን ከሰጡን ባለሙያዎች አንዱ በረጅም ጊዜ የዳኝነት ቆይታው በአንድ ጉዳይ ላይ ብቻ ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠቱን የሚያስታውስ መሆኑን አብራርቷል ከዚህም መገንዘብ የሚቻለው ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠትን አስመልክቶ በኢፌዴሪ የወንጀል ሕግ አንቀጽ ላይ በግልጽ ይደንገግ እንጅ ሕጉ በስራ ላይ አለመዋሉን ነው የማይተገበርበት ምክንያትም የተለየያ ሲሆን በዋናነት የሚጠቀሱት የዳኞች የግንዛቤ ክፍተት ለአፈጻጸም የሚኖረው አስቸጋሪነትና ቅጣቱ ቢወሰን የሚኖረው ፋይዳ ናቸውሽ ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠት ለአፈጻጸም አስቸጋሪ እንደሆነ የገለጹ ዳኞች ጉዳዩን ሲያብራሩ መዝገቡ ያለቀ ወይም የተዘጋ እንደማይመስላቸው ያላለቀውን መዝገብ መልሶ ለማከራከር ሊያጋጥማቸው የሚችለውን ችግር በማሰብ ቅጣትን ወስኖ መገደብ የተሻለ እንደሆነ ያምናሉ ለጥናቱ መረጃ ሰጪ ሆነው በተሳተፉ ብዙዎቹ ዳኞች እንደ ምክንያት የቀረበው ሌላው ነጥብ ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠት የማይተገበረው ለጥፋተኛውም ይሁን ለማህበረሰቡ የሚያስተላልፈው ማስጠንቀቂያ ወይም ትምህርት ፋይዳው የጎላ ባለመሆኑ ነው ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ ተሰጥቶ ጥፋተኛው ሲለቀቅ የፈጸመው ወንጀል የሚያስቀጣውን የቅጣት መጠን ባለማወቁ በውሳኔው ፈርቶ አራሱን እንደጥፋተኛ የመቁጠሩና ወደፊት መሰል የወንጀል ድርጊቶችን ከመፈጸም የመቆጠቡ እድል ጠባብ ከመሆኑም በላይ በማህበረሰቡ ዘንድ በነጻ እንደተለቀቀ ይገመታል ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠት በሌሎች አገሮችም እንደዚሁ የማይዘወተር ሲሆን ይፄው የማይሆንበት ምክንያትም ከፍ ብሎ ከተሰጠው ምክንያት ጋር ተመሳሳይነት አለው ለምሳሌ በሀገረ አሜሪካ ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ ከመስጠት ይልቅ የቅጣት አፈጻጸምን ማገድ ይዘወተራል ለዚህም እንደ ምክንያት የሚነሳው ለቅጣት ውሳኔው የተሰጠው ጊዜ ገደብ በልዩ ልዩ ምክንያት ቢሻር ወይም ቢሰረዝ ቅጣትን ለመወሰን በሚደረገው ክርክር ወቅት በዳኞች ላይ ሊያስከትል የሚችለውን አሉታዊ ተጽእኖ ወይም አድሎ ለመከላከልና ዜና ሁነኛው በግርጌ ማስታወሻ ቁጥር ገጽ አቶ ተካበ አይነኩሉ ዳኛ በምስራቅ ጎጃም ዞን ክፍተኛ ፍርድቤት የወንጀል ቅጣት ገደብን አስመልክቶ የተደረገ ቃለመጠይቅ ዓም ። ዝኒ ከማሁ አንቀጽ ለ ። ዝኒ ከማሁ አንቀጽ ከቨዩሬዱ ጠፀጅከዐፀቋይፀከፀኪር በር ያወደኋ ቀጣታ መፇደ ያጴሃዖዷፏዖ ሪጎው ይእፇ ማሪፇፉና ለፈዳሙ ዕያጎማራ ሳልሷ ስለሚቆጠር የወንጀል ቅጣት አፈጻጸሙ ሊገደብለት አይችልም በመሆኑም ማንኛውም ፍርድቤት ደጋጋሚነትና የወንጀል ሪከርድ ጽንሰዛፃሳብን ከሕጉ አንጻር በአግባቡ በመመርመር የገደብ ውሳኔን መስጠት ይኖርበታል በአጠቃላይ የወንጀል ቅጣት አፈጻጸም መገደብን በተመለከተ ሕጉ በግልጽ ያስቀምጥ እንጂ በአማራ ክልል ፍርድቤቶች ሲተገበር ሕጉን በመረዳት ረገድም ይሁን በአተገባበሩ ላይ ችግሮች ይስተዋላሉ በተለይ የወንጀል ቅጣት አፈጻጸሙን ገደብ ተግባራዊ ለማድረግ የሚያስችል የፈተና ጊዜና ተቆጣጣሪ እንደሚያሻ ሕጉ ቢያስቀምጥም ይፄው ምን ያህል ተግባራዊ እየሆነ ነው የሚለውን ከዚህ ቀጥሎ ባለው የጽሑፉ ክፍል ሲብራራ ችግሩ ይበልጥ ይጎላል የፈተና ጊዜ ቁጥጥሩና የፈተናው ፍሬ አለማስገኘት የሚያስከትለው ውጤት በቀደሙት የጥናቱ ክፍሎች እንደተመለከተው ማንኛውም ፍርድቤት ወንጀለኛውን ጥፋተኛ ካለ ወይም ቅጣትን ከወሰነ በኋላ ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ ሊሰጥ ወይም ቅጣቱ እንዳይፈጸም ሊገድብ ይችላል ሆኖም ፍርድቤቱ ይህን ሊያደርግ የሚችልበት ፍቅድ ሥልጣን ቢኖረውም ምክንያቱን መግለጽ ይጠበቅበታል ይህም ፍርድቤቱ ያለውን ፍቅድ ሥልጣን በዘፈቀደ ወይም ያለገደብ እንዳይጠቀምበት ለማድረግ ታስቦ የተቀመጠ ይመስላል ፍርድቤቱ አንዲህ አይነቱን ውሳኔ ሲሰጥ በሕጉ የተመለከቱ መስፈርቶች መሟላት አለመሟላታቸውን መመዘን አለበት በዚህም መሠረት ፍርድቤቱ የፈተና ጊዜን ሲወስን ወንጀለኛው በተሰጠው የፈተና ጊዜ ተጠቅሞ በመልካም ጠባይ አመራር እንደሚመራ የተሰጠውን ግዴታ እንደሚቀበል የወንጀሉ ሰለባ በሆነ ሰዎች ላይ ያደረሰውን ጉዳት እንደሚክስ እንዲሁም የፍርድቤቱን ወጭ እንደሚከፍል ሲያምንበት መሆን ይኖርበታል ለዚህ ማረጋገጫ ይሆን ዘንድም ፍርድቤቱ በገደብ የሚለቀቀውን ሰው ዋስትና እንዲያቀርብ ያስገድደዋል የዋስትና አይነቱም የሰው ዋስ ወይም በንብረትና በገንዘብ መያዣ ሊሆን እንደሚችል በሕጉ በግልጽ ተመልክቷል ይሁን እንጂ በሕጉ ላይ የተመለከቱት ሁኔታዎች ሙሉ በሙሉ ተግባራዊ ሲደረጉ አይስተዋሉም በተለይም በገደብ የሚለቀቀው ሰው ለመፈጸም የተቀበለውን ግዴታ በስምምነቱ መሠረት ተግባራዊ እንደሚያደርግ ዋስትና ማቅረብ አንዳለበት በሕጉ የተመለከተ ቢሆንም በአማራ ክልል ፍርድቤቶች ይፄው ተግባራዊ ሲሆን አይስተዋልም የመስፈርቶችን መሟላት አረጋግጦ ቅጣቱ እንዳይፈጸም መታገድ አለበት ብሎ ያመነ ፍርድቤት ፍርደኛው የሚቆይበትን የፈተና ጊዜ ይወስናል በሕጉ የተመለከተው የፈተና ጊዜ ከሁለት ዓመት እስከ አምስት ዓመት ካለው ጊዜ አንዱን መወሰን ለፍርድቤት የተሰጠ ሥልጣን በመሆኑ የፈተና ጊዜው ሁለት ሦስት አራት ዓመት አልያም በዚሁ የጊዜ ገደብ ውስጥ ሌላ ጊዜ ለመወሰን የወንጀለኛውን ባህርይ መረዳት ያሻል ለዚህም ወንጀለኛው የፈጸመው ወንጀል ክብደት የወንጀሉ ተደጋግሞ መፈፀም ሊያደርስ የሚችለው ጉዳትና በጥፋተኛው ላይ ሊጣልበት የሚችለው አምነት በአግባቡ መመዘን ይኖርበታል እነዚህን ሁኔታዎች ለመረዳት የወንጀለኛውን የቀድሞ ባህርይ አኗኗር ሁኔታ እድሜና ሌሎችንም መመርመርና መመዘን ተገቢ ነው የወንጀለኛው ሁኔታ ተመዝኖ የፈተና ጊዜው ቢሰጥ ዝኒ ከማሁ አንጽ ዝኒ ከማሁ አንቀጽ በግርጌ ማስታወሻ ቁጥር እና የተመለከቱ የፍርድ መዛግብት የኢፌዴሪ የወንጀል ሕግ አንቀጽ ዝኒ ከማሁ አንቀጽ ከዩኗ ፒዘፀሯ። የኢፌዴሪ የወንጀል ሕግ አንቀጽ ዝኒ ከማሁ አንቀጽ ኪኒ ከማሁ አንቀጽ ። በአሜሪካ አንዳንድ ግዛቶች በተለይ የወንጀል ጥፋተኝነት ውሳኔ ገደብ ሲሻር ውሳኔው የሚሻርበት ወንጀለኛ ይህንነ በተመለከተ የጽሑፍ ማስጠንቀቂያ በቅድሚያ እንዲደርሰውና በፍርድቤት ቀርቦ የቀረበበትን ምስክር እንዲጠይቅ እንዲሁም ተቃራኒ ማስረጃዎች አቅርቦ እንዲከላከል የሚደረግበት ሥርዓት ተዘርግቶ ተግባራዊ ይሆናል ነገርግን በኢትዮጵያ የወንጀል ፍትህ አስተዳደር ሥርዓት ውስጥ የገደብ ውሳኔ መሻርን አስመልክቶ ግልጽ የሆነ ሕግና አሰራር ካለመኖሩም በላይ በአማራ ክልል ፍርድቤቶች እንዲህ አይነት ውሳኔ በብዛት እንደማይስተዋል ለዚህ ጥናት ዓላማ የተሰበሰቡ መረጃዎች ያሳያሉ በመሆኑም የወንጀል ቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠትና ቅጣት እንዳይፈጸም ማገድን መሻር የሚመለከት የሥነሥርዓት ክርክር በአማራ ክልል ፍርድቤቶች በተግባር ምን እንደሚመስል ለመገንዘብ መረጃ ባለመገኘቱ ተግባራዊ ችግሮችን ለመተንተን አዳጋች ሆኗል ሆኖም በፈተና ጊዜ ላይ ያለ ሰው ሆነ ብሎ አዲስ ወንጀል ፈጽሞ በዚሁ ምክንያት ገደቡ እንዲሻርና ወደ ማረሚያቤት እንዲገባ ለፍርድቤት አቤቱታ ሲቀርብ አቤቱታውን የሚመለከተው ፍርድቤት ገደቡን ለመሻር ወንጀለኛው ፈጸመ በተባለው አዲስ ወንጀል ተከስሶ በፍርድቤት ጥፋተኛ እስካልተባለ ድረስ በዚሁ ምክንያት ገደቡ እንደማይሻር ከተደረገው ቃለመጠይቅ ለመገንዘብ ተችሏል በአጠቃላይ ሕጉ ለቅጣት ውሳኔ ገዜ መስጠትና ቅጣት እንዳይፈጸም የማገድን ውሳኔ ለመሻር ውሳኔው ፍርደኛው መደመጥ እንዳለበት በመርህ ደረጃ ያስቀምጥ እንጅ ዝርዝር ሥነሥርዓቱን ለፍርድቤቶች ትርጉም የተው ቢሆንም በአብዛኛው በአማራ ክልል ፍርድቤቶች ተግባራዊ ሲደረግ አይስተዋልም ዝኒ ከማሁ ር ቪ እር በአማራ ክልል ከሚገኙ የወረዳና ከፍተኛ ፍርድቤት ዳኞች ጋር የተደረገ ቡድንተኮር ወይይት ዓም ተካበ አይነ ኩሉ ይሄነውጋሻው ሞላ ሂዎት ታደሰ ብርፃነ አሰፋና ሌሎችም የምስራቅ ጎጃም ሰሜን ሸዋ ሰሜን ጎንደር ሰሜን ወሎ እና ደቡብ ወሎ ከፍተኛና ወረዳ ፍርድቤት ዳኞች ጋር የተደረገ ቃለመጠይቅ በየካቲትና በሚያዝያ ወር ዓም አቶ ኢብራሂም የሱፍ ፕሬዝዳንት ምእራብ ጎንደር ዞን ከፍተኛ ፍርድቤት ስለገደብ መሻርና ተግባራዊ አፈጻጸሙን በተመለከተ የተደረገ ቃለመጠይቅ መስከረም ቀን አቶ ፀጋየ ወርቅአየሁ በአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድቤት የሰበር ሰሚ የስራ ዛደትና ችሉት ሰብሳቢ ዳኛ የወንጀል ቅጣት ውሳኔ ገደብን መሻር አስመልክቶ የተደረገ ቃለመጠይቅ ነሐሴ ቀን ዓም በደቡብ ወሎ ዞን ከፍተኛ ፍርድቤት በዳኝነት ተሰይሜ ስሰራ ፖሊስ ከዚህ ቀደም በፈተና ጊዜ ላይ የነበረ ወንጀለኛን ወደችሎት ይዞ በመቅረብ አዲስ ወንጀል በመፈጸሙ ከዚህ ቀደም የተሰጠው ገደብ ተሸሮ ወደማረሚያቤት በመግባት ቅጣቱን ይፈጽም የሜል አቤቱታ አቀረበ ዳኞች ጉዳዩን ስንመረምር ወንጀለኛው አሁን ፈጽሟል በተባለው ወንጀል ተከስሶ በክርክር ላይ መሆኑን በመገንዘብ ጥፋተኛ እስካልተባለ ድረስ ወንጀለኛ ነው ብለን ከዚህ ቀደም የተሰጠውን የገደብ ውሳኔ በመሻር ቅጣቱን ይፈጽም ማለት የግለሰቡን ከፍርድ በፊት እንደንጹህ የመገመት ሕገመንግስታዊ መብት የሚጋፋ ነው በማለት አቤቱታውን ውድቅ አድርገናል በማለት ልምዳቸውን አካፍለዋል አቶ ጌትየ አድማሴ በአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድቤት የሰበር ሰሚ አጣሪ ገደብን መሻር አስመልክቶ የተደረገ ቃለመጠይቅ መስከረም ቀን ዓም በአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድቤት የይግባኝ ሰሚ ችሉት ዳኛ ሆኝ ስሰራ በፈተና ጊዜ ላይ የነበረ አንድ ፍርደኛ አዲስ ወንጀል በመፈጸሙ ገደቡ ተሸሮ ቀደም ሲል የተወሰነበትን የአስራ ቅጣት ጨምሮ እንዲፈጽም በስር ናርድቤት ተወስኖበት በአቀረበው የይግባኝ ማመልከቻ አዲሱ ወንጀል የተፈጸመው የፈተና ጊዜየን ከጨረስኩ በቷላ በመሆኑ የተገደበልኝን ቅጣት ከአዲሱ የወንጅል ቅጣት ጋር ተደምሮ እንድፈጽም መወሰኑ ተገቢ አይደለም በሚል አቤቱታ አቅርበው ስንመረምረው አዲሱ የወንጀል ድርጊት የተፈጸመው በተሰጠው የፈተና ጊዜ ውስጥ በመሆኑና ይሄው ጊዜ የሚሰላው የመጨረሻ ፍርድ ከተሰጠበት ጊዜ ጀምሮ እንጂ ቅጣት የተገደበበት ወንጀል ከተፈጸመበት ጊዜ ባለመሆኑ የስር ፍርድቤት የሰጠውን ገደብ በመሻር የእስራት ቅጣቱ ተጨምሮ እንዲፈጸም የተሰጠው ውሳኔ በሕግ መሰረት ስለሆነ ይግባኙ ውድቅ ተደርጓል በማለት ፃሳባቸውን ገልጸዋል ዳኛ የወንጀል ቅጣት ውሳኔ ከዩኗ ፒዘፀሯ። ከዐፀ ፀፀ ክፀከለክዩ ፀሆ ዘስክርያዐዘዘዐ ዐ ይጠሃ ሀሂሷዲ እ ርሀ» ማጠቃለያ ለወንጀል ቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠትና ቅጣት አንይፈጸም በመገደብ የፈተና ጊዜ ሰጥቶ የወንጀለኛውን አመል መፈተሽ በወንጀል ፍትህ አስተዳደር ሥርዓት ውስጥ ወንጀለኞችን ለማረም ከተዘረጉ አሰራሮች መካከል አንዱ በመሆን ያገለግላል በወንጀል ክርክር የቀረበውን ክስና ማስረጃ መርምሮ ተከሳሹን በነጻ ማሰናበት አልያም የጥፋተኝነት ውሳፄ መስጠት የመደበኛ ክርክር አካል ነው ወንጀለኛው በቀረበው ማስረጃ መሠረት ጥፋተኛ መሆኑ የተረጋገጠ እንደሆነ ፍርድቤቱ እንደነገሩ ሁኔታ ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ ሊሰጥ አንደሚችል በኢፌዴሪ የወንጀል ሕግ አንቀጽ ሥር ተደንግጓል የጥፋተኝነት ውሳኔ ካስተላለፈ በኋላ ቅጣትን አስመልክቶ በማከራከር ልዩ ልዩ የቅጣት ማክበጃና ማቅለያ ሁኔታዎችን ግምት ውስጥ በማስገባት ቅጣት ወስኖ አፈጻጸሙን በማገድ የፈተና ጊዜ መስጠት እንደዚሁ በአንቀጽ ሥር ተመልክቷል ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ የሚሰጠው የወንጀለኛው ጠባይና ጥፋተኛ ሊባልበት የሚችለው የወንጀል ዓይነት ከሦስት ዓመት በማይበልጥ ቀላል አሥራት በግዴታ ሥራ ወይም በመቀጮ ሊያስቀጣ የሚችል ሆኖ ሲገኝ ነው ወንጀለኛው የጥፋተኝነት ውሳኔ ተወስኖበት ቅጣት ሳይወሰን ጊዜ ቢሰጠው አመሉን ሊያሻሽል ይችላል ተብሎ ከታመነበት ፍርድቤቱ አስፈላጊ ነው የሚለውን ማስጠንቀቂያ በመስጠት ቅጣት የሚወሰንበትን ጊዜ ሊያዘገየው ይችላል ይህ ማለት ወንጀለኛው በተሰጠው የፈተና ጊዜ የባህርይ መሻሻል ካመጣ ቅጣቱ ሳይወሰን ከመቅረቱም ባሻገር ፍርዱ እንዳልነበረ ተቆጥር የወንጀል ሪከርድ ሆኖ አይመዘገብም ሆኖም የተሰጠው የፈተና ጊዜ መልካም ፍሬን ማስገኘት ያልቻለ እንደሆነ ገደቡ ተሽሮ ተገቢው ቅጣት ተወስኖ ወንጀለኛው እንዲፈጽም ይደረጋል ይህ የገደብ ዓይነት በሕጉ በግልጽ ይደንገግ እንጅ በተለያዩ ምክንያቶች በኢትዮጵያ ወንጀል ፍትህ አስተዳደር ብቻ ሳይሆን አንደአሜሪካ ባሉ የዳበረ የፍትህ ሥርዓት ባላቸው አገሮችም በብዛት ሲተገበር አይስተዋልም በአማራ ክልል ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠት የተለመደ አንዳልሆነ የጥናቱ ግኝት ያሳያል ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ ከመስጠት ይልቅ ቅጣቱን ወስኖ አፈጻጸሙን ማገድ ይበልጥ ሥራ ላይ የሚውል የወንጀለኞች ማረሚያ መንገድ ነው በወንጀል ፍትህ አስተዳደር ሥርዓት ወንጀለኛው ጥፋተኛ ተብሎ የእሥራት ቅጣት የተወሰነበት እንደሆነ ቅጣቱን ሊፈጽም ወደ ማረሚያቤት መላኩ የተለመደ ሆኖ ከእዚህ ይልቅ ቅጣቱ ተገድቦለት የፈተና ጊዜ ቢሰጠው ጠባዩን ሊያርም ይችላል ተብሎ ሲታመንበት ቅጣቱ እንዳይፈጸም ሊታገድ ይችላል የቅጣት አፈጻጸምን ለማገድ በሕጉ የተመለከቱ መስፈርቶች መሟላት ይኖርባቸዋል መስፈርቶቹም የወንጀለኛው አመል አንድ ጽኑ ማስጠንቀቂያ ተሰጥቶት ቢሞከር የሚሻሻል ከሆነና ወደፊት ወንጀል እንደማይፈጽም በፍርድቤቱ መታመኑ ከዚህ ቀደም በጽኑ እሥራት ወይም ከሦስት ዓመት በሚበልጥ ቀላል እሥራት አለመቀጣቱና አሁን ጥፋተኛ በተባለበት ወንጀል ከአምስት ዓመት በሚበልጥ ጽኑ እሥራት የማይቀጣ መሆኑ ዋና ዋናዎቹ ናቸው እነዚህ መስፈርቶች ተሟልተው የተገኙ እንደሆነ ወንጀለኛው ቅጣቱ እንዲገደብለት ጥያቄ ሲያቀርብ ወይም በግልጽ ጥያቄው ባይቀርብም ፍርድቤቱ ካመነበት የቅጣት አፈጻጸሙ ሊታገድ ይችላል የቅጣት ውሳኔው ወይም አፈጻጸሙ የታገደለት ወንጀለኛ ከሁለት እስከ አምስት ዓመት ሊደርስ የሚችል የፈተና ጊዜ ተሰጥቶት በክትትልና ቁጥጥር ሥር እንዲቆይ በማድረግ ባህርይው ሊፈተሽ ይገባል ለዚሁም ተግባር ሊሰጡ የሚገባቸው የጠባይ አመራር ደንቦች ከቨዩሬዱ ጠፀጅከዐክቋይፀከፀኪሉር በር ያወደኋ ቀጣታ መፇደ ያጴሃዖዷፏዖ ሪጎው ይእፇ ማሪፇፉና ለፈዳሙ ዕያጎማራ ሳልሷ በሕጉ ተመልክተዋል ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠት ወይም አፈጻጸሙን በማገድ የፈተና ጊዜ የሚሰጠው ፍርድቤት በፍርዱ ወንጀለኛው በፈተና ጊዜ ሊከተላቸው የሚገቡትን የጠባይ አመራር ደንቦች ማመላከት ይጠበቅበታል ይህ ከሆነ በፈተና ጊዜ ላይ ያለው ወንጀለኛ በተሰጠው የፈተና ጊዜ የጠባይ አመራር ደንቦችን ማክበርና አዲስ ወንጀል ከመፈጸም መቆጠብ ይኖርበታል ይሁን አንጅ በአማራ ክልል ፍርድቤቶች ለወንጀል ቅጣት ውሳኔ ጊዜ መስጠትንና ቅጣት እንዳይፈጸም ከመገደብ ጋር ተያይዞ የሚስተዋሉ የአፈጻጸም ችግሮች አሉ እነዚህም የፈተና ጊዜ አርዝማኔ በሕጉ ከሁለት እስከ አምስት ዓመት ሊደርስ እንደሚችል ይመላከት እንጅ የቅጣት መጠን የወንጀል ክብደትና የወንጀለኛው ባህርይ ታሳቢ ሳይደረጉ በደምሳሳው የሁለት ዓመት ፈተና ጊዜ መሰጠቱ የጠባይ አመራር ደንቦች በፍርድ መዝገቦች ላይ አለመገለጻቸው አፈጻጸማቸውን ተከታትሎ ሪፖርት የሚያቀርብ ተቋም ወይም ባለሙያ አለመኖሩና ሌሎችም ናቸው በእነዚህ ችግሮች የተነሳ በፍርድቤቶች የሚሰጠው የገደብ ውሳኔ መልካም ፍሬ ማስገኘቱን ለማረጋገጥ አስቸጋሪ ከመሆኑም በላይ ወንጀለኛውም ይሁን ማህበረሰቡ እንዲህ አይነቱን ውሳኔ እንደቅጣት አይቆጥሩትም ይልቁንም ወንጀለኛው በነጻ እንደተለቀቀ በመቁጠር ለወንጀል ቅጣትና አፈጻጸም ገደብ ያለው ግምት የተሳሳተ አንዲሆን አድርጎታል በፈተና ጊዜ እንዲቆይ የተደረገው ወንጀለኛ የጠባይ አመራር ደንቦችን ካከበረ ወይም ሌላ አዲስ ወንጀል በዚሁ ጊዜ ካልፈጸመ የተሰጠው ፈተና መልካም ፍሬ እንዳስገኘ ተቆጥሮ ወንጀለኛው መልካም ዜጋ ሆኖ መደበኛ ኑሮውን ይመራል ይህም ማለት ፍርድቤቱ ለቅጣት ውሳኔ ጊዜ በመስጠት ወንጀለኛው በፈተና እንዲቆይ ወስኖ ከሆነ የጥፋተኝነት ውሳኔው እንዳልነበረ ከመቀጠሩም በላይ የወንጀል ሪከርድ ተደርጎ አይያዝበትም ፍርድቤቱ ያገደው የቅጣት አፈጻጸምን ከሆነ ከፈተና ጊዜው መጠናቀቅ በጊላ ቅጣቱን እንዲፈጽም የማይደረግ ይሁን እንጅ በወንጀል ሪከርድነት ተመዝግቦ መቀመጡ አይቀሬ ነው በተቃራኒው በተሰጠው የፈተና ጊዜ ውስጥ ወንጀለኛው በፍርዱ የተመለከተ የጠባይ አመራር ደንብ ካለ ይህንኑ ሳያከብር ወይም አዲስ ወንጀል ፈጽሞ ጥፋተኛ የተባለ እንደሆነ እንደነገሩ ሁኔታ ለወንጀለኛው ማስጠንቀቂያ ሊሰጠው ወይም የጠባይ አመራር ደንቡ ሊቀየር አልያም የፈተና ጊዜው ሊራዘም ወይም ገደቡ ሙሉ በሙሉ ተሽሮ ቅጣት ተወስኖ ወይም ተገድቦ የነበረው ቅጣት እንዲፈጸም ሊደረግ ይችላል የፈተናው ጊዜ መልካም ፍሬ አላስገኘም ተብሎ የጸናው የገደብ ውሳኔ ሲሻሻል ወይም ሲሻር በፈተና ጊዜ የቆየውን ሰው ነጻነት ሊጋፋ ስለሚችል ወንጀለኛው የመደመጥ መብት እንደሚኖረው ሕጉ በመርህ ደረጃ ቢያስቀምጥም ዝርዝር የክርክር አመራር ሥነሥርዓት አልተቀመጠለትም በሕጉ የጠባይ አመራር ደንቦች ሳይከበሩ ወይም ወንጀል ተፈጽሞ ሲገኝ የተሰጠው የገደብ ውሳኔ እንደሚሻር ይመልከት እንጅ የጠባይ አመራር ደንቦች በአማራ ክልል ፍርድቤቶች በውሳኔ ላይ ባለመመልከታቸው ይሄው ሲፈጸም አይስተዋልም አልፎ አልፎም ቢሆን የገደብ ውሳኔ ሲሻር የሚስተዋለው በፈተና ጊዜ ላይ ያለው ሰው አዲስ ወንጀል ፈጽሞ ጥፋተኛ እንደሆነ ሲወሰንበት ነው ይህ በሚሆንበት ጊዜ ወንጀለኛው ታግዶለት የነበረውን ቅጣት ከአዲሱ ወንጀል ቅጣት ጋር ደምሮ እንዲፈጽመው ይገደዳል በአጠቃላይ በዚህ ረገድ የኢትዮጵያ የወንጀል ሕግ ሲታይ ከውስን ክፍተቶች በቀር የተሟላና ዘመናዊ ቢመስልም በአሰራር የሚስተዋሉ ችግሮች ያሉ በመሆናቸው የአማራ ክልል ፍርድቤቶች ሕጉን ተግባራዊ በሚያደርጉበት ጊዜ ተገቢውን ጥንቃቄ ማድረግ ይጠበቅባቸዋል በተለይም ፍርድቤቶች ለቅጣት ጊዜ መስጠት በሕጉ መሠረት ቢፈጸም ሊኖረው የሚችለውን ፋይዳ በማጤን ተግባራዊ የሚደረግበትን ሁኔታ ከግምት ውስጥ ማስገባት ይኖርባቸዋል በተጨማሪም የፈተና ጊዜ ሲሰጡ አርዝማኔውን ከወንጀሉ ክብድት ከቅጣት መጠኑና ከወንጀለኛው ባሕርይ አንጻር መገምገም አንዲሁም ከዩኗ ፒዘፀሯ።
- N.B. This Summary is Very Experimental!! based on the following scripts from:
