የዳንኤል እይታዎች.pdf

• word cloud

• Extraction Summary

የሚለው ነው ከኑቢያ ኬምት ሥልጣኔ የቀደመ ታሪከ ባለው በኛ ማኅበረሰብ ዘንድ «ወንድነት» የተፈጥሮ ጾታን ብቻ አያመለከትም ወንድነት ጀግንነትን አሸናፊነትን እና ታላቅነትን የሚያመለከትም ነገር ነው ወኝይሮዓ ወቹቀሪ ወዶፇ ስምተዳውሥ ልፅ በሚለው የአርበኛነት ግጥምም «ወንዶች» ብሎ የጠራቸው «ጀግኖችን ነው «ወንድ» የሚለው ስያሜ ለሴቶችም ሊሰጥ የሚችል ቅጽል ነው «እርሷ እኮ ወንድ ናት» እንዲሉ እንዲያም ቢሆን እንኳን ማኅበረሰባችን ይህንን ስያሜ ለሁለቱ ጾታዎች ያለውን አመለካከት ደረጃ እና ከሁለቱ ጾታዎች የሚጠብቀውን ነገር የሚያመለከቱ ራሱ ማኅበረሰባችን የፈጠራቸው ነገሮች ናቸው በዚህም የተነሣ ከማንኛውም መዝናናት በፊት ሆድ መሙላት አለበት ተባለ አሉ ስላላደረግከልኝ ነገር ሁሉ አመሰግንሃለሁ» ይላል የጻፈው ሰው ስሕተት ሠርቷል መሆን የነበረበት «ስላደረግከልኝ ሁሉ» ነው በስሕተት አንድ ተጨማሪ «ላ» አስገብቶበታል ልንገራት ወይስ ልተወው እያልኩ አመነታሁ ነገር ግን ሾፌሮቹ ሁሉ ለምደውታልና በቀላሉ ፈገግ እያሱ ይተላለፋሉ አንድ ቀን አንድ ለምድር ለሰማይ የከበደ ወፍራም የትራፊከ ፖሊስ ነው» አለች እየተባለ የሚነገረው ለርሱ ነው እያሉ ይሳሳቃሉ የትራፊከ ፖሊሱ የትራፊከ መጨናነቁ የመጣበት ምከንያት አልተገለጠለትም ምንም እንኳን መንገዱ አስቸጋሪ መሠራት ሲገባው ሳይሠራ የኖረ አንኳን ሁለት መኪኖችን አንድን መኪና በደንብ የማያሳልፍ ቢሆንም የዛሬው መጨናነቅ ግን ለየት ያለበት ምከንያት ግን አልተገለጠለትም እየቆየ መናደድ እና ከፉ ቃል መናገር ጀመረ ሾፌሮቹን ጮኸባቸው «ዛሬ ምንድን ነው የኾናችሁት። የዘማርያኑ ኑሮ ነው ወይስ የሕዝቡ መንፈሳዊ ሕይወት ነው የተለወጠው።

• Cosine Similarity

» መልሱን የሰጠኝ አንድ ወዳጄ ነው ባሕር ዛፍነት ነው ችግሩ አለኝ መነሻው አውስትራልያ ሆኖ እስያን አፍሪካን አውሮፓን ሰሜን አሜሪካን እና ደቡብ አሜሪካን ያጥለቀለቀው ባሕር ዛፍ የድኾችን ጉሮሮ በመዝጋት አና የማገዶን ፍጆታ በመቻል ረገድ ትልቅ አስተዋጽዖ ቢኖረውም ጠባዩ ግን አስቸጋሪ ነው ባሕር ዛፍ ብዙ ውኃ ይፈልጋል ከተተከለበት አካባቢ ይነሣና በዙርያው ያለውን ውኃ ሥሩ እስከደረሰበት ድረስ ሙጥጥ አድርጎ ነው የሚሰበስበው ሌሎቹ ዛፎች በአካባቢው ቢኖሩም ባይኖሩም እርሱ ግን ለራሱ ብቻ የሚሆን ውኃ ወደ ታች እና ወደ ጎን ሥሮቹን እየላከ መሰብሰብ ብቻ ነው በዚህ የተነሣ ሌሎቹ ዛፎች ያላቸው አማራጭ ሁለት ነው ነቅሎ ሌላ ቦታ የሚተከላቸው ካገኙ አካባቢውን መልቀቅ ያለ በለዚያም መድረቅ አንዳንዱ ሰው ጠባዩ እንደ ባሕር ዛፍ ነው ሥልጣንንምገንዘብንም ትምህርትንም ዕድልንም ሀብትንም የሚችልበት ቦታ ድረስ ሥሩን እየሰደደ ብቻውን መሰብሰብና ብቻውን ማደግ ይወዳል ስለ ሀገር ስለ ትውልድ ስለ ወገን ስለ ሌላ የሰው ዘር ግድ የለውም ብቻ የሚገኘውን ነገር ሁሉ አርሱ ራሱ ብቻ አግኝቶ ማደግ ነው ሃሳቡ እነርሱ ውጭ ሀገር ሄደው በርዳታ በተገኘ ገንዘብ ተምረውየቤት ዕቃ እና መኪና ገዝተው በመጠኑም ቢሆን ገንዘብ ሰብስበው የሚመጡ ሰዎች አሉ የሄዱበትን መንገድ ያገኙትን ጥቅም ያውቁታል ያ መንገድ ሌሎች ብዙ ወገኖቻቸውን ሊጠቅም እነርሱ የበሉትን ዓይነት እንጀራ አንዲያገኙ ሊያደርግ እንደሚችል ያውቃሉ ወደ ሀገራቸው ተመልሰው የሥልጣኑን ቦታ ሲይዙት ግን የባሕር ዛፍን ጠባይ ይዘው ቁጭ ይላሉ የሚረዱት የውጭ መንግሥታት መረረን ሳይሉ የሚልከው የኢትዮጵያ መንግሥት አትላኩ ሳይል የሚቀበሉት የውጭ ዩኒቨርሲቲዎች ሞላን ሳይሉ የሀገራችን ባሕር ዛፎች ግን ዕድሉን ብቻቸውን ተጠቅመው ለሌላው በሩን ዘግተው ቁጭ ይላሉ ሥራቸው እንደ ባሕር ዛፍ ብዙ ነውና በቢሮከራሲ እና በቀጠሮ ብዛት አልፎ አልፎም ደግሞ ለሰው ከባድ የሆኑ መመርያዎችን በማውጣት ዕድሉን ሁሉ ይዘጉታል «በኛ ጊዜ ማስተርስና ፒኤች ዲ በስንት መከራ ነበር የሚገኘው ሰው ተመርጦ ነበር የሚሄደው ዛሬማ ማንንም አየላኩ አበላሹት ከብሩን አሳጡት» ይላሉ እንዲህ የሚሉት ግን ለማዕረጉ ከብር ተጨንቀውለት ሳይሆን የባሕር ዛፍ ጠባያቸው ሁሱን እኔ ብቻ ስለሚያሰኛቸው ነው በምዕራቡ ዓለም ያሉ ድርጅቶች ሰውን በማስታወቂያ ከመቅጠር ይልቅ አዚያው ድርጅት የሚሠራ ሰው በሚያቀርበው በጎ አስተያየት ሪኮመንዴሽን መቅጠር ይወዳሉ ከማያውቁት መልአክ የሚያውቁት ሰይጣን ብለው ነው መሰል ታድያ በዚህ መንገድ ሕንዶች ቻይናዎችን እና ላቲኖችን ያህል የተጠቀመበት የለም በአሜሪካ ምድር ስዘዋወር የምሰማው የኛ ታሪከ ግን ለየት ያለ ነው በአንድ ድርጅት አንድ አበሻ ከተቀጠረ ማንንም ሪኮመንድ ማድረግ አይፈልግም ከአፍሪካ ተወስዶ የአንስሳት ማቆያ ውስጥ እንደ ተቀመጠ ቺፓንዚ ብቻውን እየተጎበኘ ቢኖር ደስ ይለዋል ቀጣሪዎቹ እና የሥራ ባልደረቦቹ ሌላ የርሱን ወገን ባለማየታቸው «ይህ አበሻ የሚባል ዘር እየጠፋ ያለ ዘር ነው እንዴ» እስኪሉ ድረስ ቢገረሙም ቢሞት ሌላ ወገኑ እዚያ እንዲመጣ አይፈልግም መሬት ለሁሉ ትበቃለች የአማዞንን እና የኮንጎን ጫካዎች በአንድ አካባቢ አስተናግዳ የምትኖር ናት መሬት ባሕር ዛፍ ግን ሁሉንም ውኃ አሟጥጦ ካልጠጣ አይደሰትም ይህም ሰው እንዲህ ነው የድርጅቱ ሀብት ከርሱ ሌላ ሺዎችን ሊያስተናግድ ቢችልም ሥሩን ሰድዶ ብቻውን ካላሟጠጠ የኖረ አይመስለውም በአንዳንድ መሥሪያ ቤቶችኮ በየስብሰባው በየዐውደ ጥናቱገንዘብ ሊያስገኝ በሚችል ጉዞ በውጭ ሀገር ተልዕኮ ተመሳሳይ ዓይነት ሰዎች ነው የምናየው ሌላ ባለሞያ ሌላ የተማረ ሌላ ዐቅም ያለው ሰው የሌለ ይመስል ለሂሳብም ጉዳይ ለኤች አይ ቪ ኤድስም ጉዳይ ለአካባቢ ጥበቃም ጉዳይ ለሴቶችም ጉዳይ ለሕፃናትም ጉዳይ ለመዝገብ አያያዝም ጉዳይ ለድርጅቱ ጥበቃም ጉዳይ እነዚያው ተመሳይ ሰዎች ናቸው የሚሄዱት እነዚህ ሰዎች ሁለገብ የሆነ ፅውቀት አንዲኖራቸው ተፈልጎ ወይንም በመሥሪያ ቤቱ የሚላከ ሰው ጠፍቶ ያለበለዚያም ሞያው የሚመለከተው ሰው አልሄድም ብሎ አይደለም እንደ ባሕር ዛፍ ሥርን ዘርግቶ ሁሉን የመሰብሰብ አባዜ ነው እንጂ ባሕር ዛፍ የአካባውን ውኃ ሁሉ መልጭ አድርጎ እንደሚጠቀማት ሁሱ እነዚህም በመሥሪያ ቤቱ የተገኘን ፅድል ሁሉ ብቻቸውን ሙልጭ አድርገው ነው የሚጠቀሙት በሀገራችንኮ ሌሎች ነጋዴዎች ሊደርሱባቸው የማይችሉ ጥቂት ሰዎች ብቻ የሚጠቀሙባቸው ስንት የንግድ መንገዶች አሉ እነዚህ ፅድለኛ ነጋዴዎች ሥራቸውን በሚገባ ይሰድዱና በአካባቢያቸው ላለው ለሌላው ነጋዴ ሳያዝኑ ውኃውን ሁሉ ሙልጭ አድርገው ወደ ራሳቸው ይሰበስቡታል እነርሱ ያድጋሉ ሌላው ይቀጭጫል ያንጊዜ ሌላው ነጋዴ ያለው አማራጭ ሁለት ነው ዐቅም ካለው ወደ ሌላ ሥራ ወይንም ቦታ ይሄዳል ዐቅም ከሌለው ግን ሥራውን በኪሳራ ይዘጋል ባሕር ዛፍ የአካባቢውን ውኃ ሙልጭ አድርጎ ለራሱ ብቻ በመውሰድ ሌላ ዓይነት ዛፍ እንዳይበቅል ማድረጉ ብቻ አይደለም በአካባቢው ሌላ ዛፍ የሚበቅልም ከሆነ ያው እንደ እርሱ ዓይነት ባሕር ዛፍ መሆን አለበት እንደ እርሱ የሚሻማ ለሌላ ግድ የሌለው ሥሩን የቻለውን ያህል ሰድዶ ውኃውን የሚሰበስብ ሌላ ተመሳይ ባሕር ዛፍ ባሕር ዛፎች ለአካባቢያቸው አያዝኑለትም የአካባው ሥነ ምዕዳር ቢበላሽም መሬቱን በማድረቅ ወንዞች እንዲነጥፉ ቢደረግም ሌሎች ዛፎች በመድረቃቸው ምክንያት የአካባቢው የአየር ሁኔታ ቢዛባም ለባሕር ዛፎች ምንም አይሰማቸውም ብቻ እነርሱ ያግኙ እነርሱ ይደጉ የባሕር ዛፍ ጠባይ ያላቸውም ሰዎች እንደዚሁ ናቸው አነርሱ በሚገኙበት ቦታ ሊገኝ የሚቸለው እንደ አነርሱ ባሕር ዛፍ የሆነ ብቻ ነው ሲበሱ የሚበላ ሲሰርቁ የሚሰርቅ ሕግ ሲጥሱ የሚጥስ ሲጨከኑ የሚጨከን ሀገር ሲጎዱ አብሮ አገር የሚጎዳ የነርሱው ቢጤ ስለ ሀገር ጥቅም ስለ ትውልድ አያስቡም ብቻ እነርሱ ይጠቀሙ አሜሪካ ውስጥ ፓርኪንግን በመሳሰሉ በአንዳንድ ሥራዎች የሚቀጠሩ ሰዎች የስርቆት ሥርዓት ይዘረጋሉ እዚያ ቦታ ላይ የማይሰርቅ ሰው መቀመጥ አይችልም ሌሎችን ያጋልጣላ እነዚያ ሥራቸውን ሰድደው የሰው ገንዘብ መሰብሰብ የለመዱ ባሕር ዛፎች ከአነርሱ ውጭ ሌላ ዓይነት ዛፍ አንዲመጣ ስለማይፈልጉ ነገር ዓለሙን ሁሉ ዘጋግተው ሰውዬው አካባቢውን ጥሎ እንዲሄድ ያለበለዚያም እንደ እነርሱ ባሕር ዛፍ አንዲሆን ያደርጉታል ባሕር ዛፍ ከተስማማም ከሌላ ባሕር ዛፍ ጋር ነው ባሕር ዛፍ የሆኑ ሰዎችም ከተስማሙም በዘር እና በትውልድ ቦታ ከሚመስላቸው ጋር ብቻ ነው «የወንዛቸውን» ሰው ካልሰበሰቡ በቀር ሌላ ዐይነት ዛፍ አይታያቸውም ሌላው ቀርቶ «ከትናንት ወዲያ»አዲስ አበባ እና «ሠለስትና»ጎጃምከትናንት በስቲያጎንደር የሚሉ ሦስት ዓይነት ዛፎችን እንኳን ለማስተናገድ ፈቃደኞች ያልሆኑ ባሕር ዛፎች አሉ ለዚህም ነው አንዳንድ ቤተ ከርስቲያን አንዳንድ መሥሪያ ቤት አንዳንድ ደርጅት አንዳንድ አካባቢ አንዳንድ የሥራ መስከ ውስጥ ተመሳሳይ የዘር ሐረግ ወይንም የትውልድ ቦታ ወይንም ቀየ ያላቸውን ሰዎች ብቻ የምናየው በባሕር ዛፍነት ጠባይ ምከንያት ለዘብተኛነትሊበራሊዝምየከርስትና ዘመናዊው ጠላት ግ መጨረሻው ቦዖሚባኔጩጨንፇቆ ያመጋ ለንደመጋ ይሀጋ ሪወቆ አዳዱግሂዱጩሴረ ይቃቀ ፆድ ቦሟወፍ ይሆናታ ይነሳምሳሶም መሳያ ተ። ዉም ለዘብተኛነትሊበራሊዝም በኛው መከዘ መጨረሻ እና በኛው መከዘ መጀመርያ ብቅ ያለ አስተሳሰብ ነው ይህ አስተሳሰብ በፖለቲካው መስከ ግራ ዘመም አስተሳሰብ በመባል ይታወቃል በደምሳሳው ልቅ በሆነ መብት እና ነጻነት የሚያምን ነባር ባሕሎችን ልምዶችን እና እምነቶችን በየጊዜው በመናድ ሰዎች ራሳቸውን አማልከት አድርገው እንዲያስቡ የሚያበረታታ አመለካከት ወይም ርእዮተ ዓለም ነው ዛሬ በፖለቲካው መስክ ያለው ለዘብተኛነት ርእሰ ጉዳያችን አይደለም የምንወያየው ስለ ለዘብተኛሊበራል ክርስትና ነው ሊበራል ከርስትና የግራ ዘመምን አስተሳሰብ በመያዝ በዚያው በኛው መከዘ መጨረሻ እና በኛው መከዘ መጀመርያ ብቅ ያለ አስተምህሮ ነው ይህ አስተምሮ ፕሮቴስታንቲዝምን ሳይቀር አከራሪ ርሃከሃ ነው ብሎ የሚያምን እና በሃይማኖት ለሰው ልጅ ልቅ የሆነ መብት እና ነጻነት ሊሰጠው ይገባል በሚል የተነሣ ነው በአሜሪካ እና በአውሮፓ አብዛኞቹ ፕሮቴስታንቶች እና ፓስተሮቻቸው በዚህ አመለካከት የሚመሩ ናቸው ይህ አመለካከት የፕሮቴስታንቱን ዓለም ሃይማኖት አልባ ማድረጉ ሳያንሰው የካቶሊካውያንን እና የምሥራቅ እና የኦርየንታል አብያተ ከርስቲያናትን በር በማንኳኳት ላይ ይገኛል በመገናኛ ብዙኃን እና በኤሌከትሮኒከስ ሚዲያው በየጊዜው ስለሚለፈፍ ታላላቅ የሚባሱ ፖለቲከኞች እና የተከበሩ ሰዎች በየአጋጣሚው ስለሚያነሥሁት የሊበራል ከርስትና አስተሳሰብ እንደ ተስቦ በየሰው እየሠረፀ ነው ማለት ይቻላል ሊበራል ከርስትናን እንዲህ እና አንዲያ ነው ብሎ ከመበየን መገለጫዎቹን ማቅረቡ ይበልጥ ግልጽ ያደርገዋል የሊበራል ከርስትና አመለካከት ዋና ዋና መገለጫዎቹ የሚከተሉት ናቸው መጽሐፍ ቅዱስ የእግዚአብሔር ቃል አይደለም ይላሉ ሊበራል ከርስቲያኖች መጽሐፍ ቅዱስ በአንድ ወቅት የነበሩ ሰዎች ስለ እግዚአብሔር ምን እንደሚያምኑ የገለጡበት መጽሐፍ እንጂ የአግዚአብሔር ቃል አይደለም ብለው ያምናሉ በመሆኑም ሊተች ሊስተካከል ሊታረም እና ሊቀየር የሚቸል ጽሑፍ ነው ይላሉ በዚህ አስተሳሰባቸው ምክንያትም ዛሬ ዛሬ ብዙዎቹ የፕሮቴስታንት አስተማሪዎች በትምህርታቸው ውስጥ መጽሐፍ ቅዱስ እንዲህ ማለት አልነበረበትም እያሉ ይተቻሉ ወይም አንድ ሰው እንዳለው ከፀሃ ህ ፀፁዝጠበፎ ከ ሀ ሃይማኖታቸውም የግድ መጽሐፋዊ መሆን እንደሌለበት እና መጽሐፍ ቅዱስ የሃሳብ መነሻ ብቻ መሆን እንደሚችል ያስተምራሉ በመሆኑም በየጊዜው አዳዲስ እና የተሻሻሉ የመጽሐፍ ቅዱስ ቅጅዎች አንዲታተሙ ያበረታታሉ መጽሐፍ ቅዱስ ወጥ ትርጓሜ አያስፈልገውም ይላሉ ሊበራሎች መጽሐፍ ቅዱስን ማንም ሰው እንደተመቸው እና እንደገባው መተርጎም ይችላል አንድ ወጥ የሆነ እና «ትክከል ነው» ተብሎ ሊመሰከርለት የሚቸል ትርጓሜ የለም ይላሉ ይህም በሃይማኖት እና በአስተሳሰብ የተለያዩ ሚሊዮን ዓይነት የከርስትና ከፍልፋዮች እንዲፈጠሩ አድርጓል ዶግማ እና ቀኖና የሚባል ነገር ስለሌላቸው ስለሚያመልኩት አምላክ እንኳንስ ሁሉም በአንድ ጉባኤ የተገኙት አንኳን ተመሳሳይ እምነት የላቸውም በማናቸውም ትምህርታቸውም ቢሆን የቀደሙ አበውን ትምህርት ትርጓሜ እና ሐተታ አያካትቱም ምናልባት መጽሐፍ ቅዱስን ይጠቅሱ ካልሆነ በቀር የቅዱሳንን ሕይወትም አስረጂ አድርገው አይቆጥሩትም በሃይማኖት ጉዞ ውስጥ አንድ ሊቋረጥ የማይገባው አንድነት «አሐተኔ» አለ ይኸውም በአንድ ዘመን በሚኖሩ ከርስቲያኖች መካከልበአንድ ዘመን በሚኖሩ ወይንም በነበሩ ከርስቲያኖች እና ከእነርሱ በፊት በነበሩ ከርስቲያኖች መካከልአንዲሁም በአንድ ዘመን በሚኖሩ ወይንም በነበሩ ክርስቲያኖች እና ከእነርሱ በኋላ በሚመጡ ከርስቲያኖች መካከል የሃይማኖት አንድነት መኖሩ ነው አኛ ከቀደሙ ከርስቲያኖች እና ወደፊት ከሚመጡ ከርስቲያኖች ጋር የሃይማኖት አንድነት ከሌለን «አንዲት ሃይማኖት አንዲት ቤተ ክርስቲያን» ብለን መጥራት አንችልም ሊበራሊዝም መጽሐፍ ቅዱስን እያንዳንዱ ሰው በራሱ መንገድ አንደፈለገ እንዲተረጉመው በመፍቀዱ የተነሣ በአንድ ዘመን በሚኖሩ ከርስቲያኖች መካከል የሃይማኖት አንድነት የለም በአንድ ዘመን በሚኖሩ ከርስቲያኖች እና ከእነርሱ በፊት በነበሩበኋላም በሚመጡ መካከል ያለውም አንድነት ፈርሷል ትከከለኛም ሆነ የተሳሳተ ሃይማኖት የለም ይላሉ ሊበራሎች «አንድ ሰው ትከከል ነው ብሎ አስካመነበት ድረስ ማንኛውም እምነት ትከክል ነው» ብለው ያስተምራሉ ከኤፌሶን ምዕራፍ ሁለት «አንዲት እምነት» ከሚለው ትምህርት በተቃራኒ «የተሳሳተ ሃይማኖት የለም ሁሉም ሃይማኖት እኩል እና ትከከል ነው ልዩነቱ የሰዎች አስተሳሰብ ነው» ብለው ያስተምራሉ በመሆኑም ልዩ ልዩ አመለካከት ያላቸው አማኞች በአንድ ጊዜ በአንድ ቦታ በጋራ ማምለከ ይችላሉ ብለው ያስባሉ ይህ አስተሳሰባቸውም ሰዎች የራሳቸውን ፍልስፍና አንደ ሃይማኖት ትምህርት እየቆጠሩ በየጊዜው እንዲበታተኑ አድርጓቸዋል ወደ ትክከለኛዋ መንገድ ከመመለስ ይልቅ ሁላችንም ትከከል ነን በሚል ፍልስፍና በስሕተቱ ጎዳና እንዲበረቱበት ረድቷቸዋል የሚያስፈልገው ማኅበራዊ ወንጌል ብቻ ነው ይላሉ የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት ለማኅበራዊ ኑሮ ለፍትሕ ለዴሞከራሲ ለሰብአዊ መብት እና ለአኩልነት መዳበር ከሚሰጠው ጥቅም አንጻር እንጂ በመሠረተ እምነትዶግማ ላይ ማተኮሩን ይቃወማሉ ለስብከቱ ማራኪነት አስደሳችነት እና ሳቢነት እንጂ ለትምህርቱ ትከከለኛነት አይጨነቁም የነገረ ሃይማኖት ጉዳዮችን ማንሣት ሊለያየን ስለሚችል «ከዚህም ከዚያም ያልሆነ አቀራረብ» በከ ዐርከ መጠቀም ያስፈልጋል ባዮች ናቸው ትምህርታቸው መንፈሳዊ ሳይሆን ሥነ ልቦናዊ ለማዳን ሳይሆን ለማስደሰት እውነቱን ለመመስከር ሳይሆን ሰው እውነት የመሰለውን እንዲመርጥ ለማድረግ የታሰበ ነው የዶግማ አና የቀኖና ትምህርት አይሰጡም ዛሬ ዛሬ ይህ በሽታ አኛም ውስጥ ገብቶ ነው መሰለኝ ሰባከያን የተባልን ሰዎች ከዶግማ ትምህርት አየወጣን በስብከት ላይ ብቻ ወደማተኮር እየቃጣን ነው በትምህርታችን ውስጥ እንኳን መሠረታዊ የሃይማኖት ትምህርትን በተገቢው መንገድ አናቀርብም ምእመናንም ይህንኑ ለምደው መሠረታዊ ትምህርት ሲሰጥ እንደ ባከነ ጊዜ ይቆጥሩታል በትምህርት አሰጣጣችንም ውስጥ የአበው ትምህርት ትርጓሜ እና ሐተታ እየተረሳ የቅዱሳንም ሕይወት በአስረጅነት መጠቀሱ እየቀረ ነው ቤተ ክርስቲያን አልባ ከርስትናን ያስፋፋሉ ሊበራል ከርስቲያኖች ቤተ ከርስቲያን ለድኅነት የግድ አስፈላጊ አይደለችም ያለ ቤተ ከርስቲያን ከርስቲያን መሆን ይቻላል ብለው ያምናሉ አንድ ሰው ካመነ ከርስቲያን ለመሆን በቂው ነው ስለዚህም ወደ ቤተ ከርስቲያን ሄዶ መጠመቅ መቁ ረብ መማር መዘመር ወዘተ የግድ አያስፈልገውም ብለው ያስተምራሉ ፕሮቴስታንቲዝም ሲጀመር «ሕንፃ ቤተ ከርስቲያን ከተራ ቤት እኩል ነው» ብሎ ተነሣ ቀጥሎ ደግሞ ሊበራሎቹ «ያም ቢሆን አያስፈልግም» ብለው ደመደሙት ውሻ በቀደደው አይደል ድሮስ ጅብ የሚገባው በዚህ የተነሣም ብዙ ፕሮቴስታንቶች ወደ ቤተ ከርስቲያን አይሄዱም አይሳተፉምም ለምሳሌ በእንግሊዝ ሀገር የሚሆኑ ከርስቲያኖች ብቻ ናቸው ቤተ ከርስቲያን አሑድ አሑድ የሚሄቶ በስካንዴኒቪያን ሀገሮች ደግሞ ከ እስከ ብቻ ይሄዳል በአሜሪካ ከርስቲያኖች ቤተ ከርስቲያን አይሄዱም ከሚሄዱት ከ ብዙዎቹ ማኅበራዊ ጥቅማ ጥቅም ለማግኘት የሚሄዱ ናቸው አንዲያውም በአሁኑ ዘመን ደግሞ «የኮምፒውተር ቤተ ከርስቲያን» ኪ ርከህርከ የሚባል እየተከፈተ ነው ስለዚህም በዳታ ቤዙ ላይ የኃጢአት ዝርዝር አለ የሠሩትን ኃጢአት ከዳታ ቤዙ ውስጥ ገብተው ክሊክ ሲያደርጉ ቅጣቱን ይነግርዎታል መዋቅር አልባ እምነትን ያስፋፋሉ ሊበራሊዝም ማንኛውም ከርስቲያን በፈቀደው መንገድ እንዲያምን ስለሚያስተምር ማናቸውንም ዓይነት የሃይማኖት መዋቅሮች አይቀበልም ሃይማኖታዊ መዋቅሮች ይኑሩ ከተባለም በዲሞከራሲያዊ መንገድ በሚመረጡ የቦርድ አባላት የሚመሩ እና ለብዙኃኑ ድምጽ ተገዥ የሆኑ መሆን አለባቸው ይላል በዚህም የተነሣ የከህነትንም ሆነ የአስተዳደር እርከኖችን አይቀበልም ጳጳሳት በካህናት ላይ ካህናት በምእመናን ላይ ያላቸውን ሃይማኖታዊ ሥልጣን አንዲሁም የቤተ ከርስቲያንን ሃይማኖታዊ እና አስተዳደራዊ ጉዳይ በመወሰን ረገድ ቅዱስ ሲኖዶስ ያለውን ሥልጣን አይቀበልም በአሜሪካን ሀገር በ እኤአ መሥመራውያን አብያተ ከርስቲያናት በቢ ከ ከጠቅላላ ከርስቲያኑ ይሸፍኑ ነበር በ ዓመታት ውስጥ ግን በሊበራሎች ተነጥቀው ዛሬ ብቻ ናቸው ኑፋቄ የሚባል ነገር የሰም ይላሉ ሊበራሎች «የሁሉም ሰው ሃይማኖታዊ አመለካከት ትከከል ነው» ብለው ስለሚያምኑ ኑፋቄ የሚባል ነገር የለም ይላሉ እንዲያውም ጥንት የተወገዙ መናፍቃን መብታቸው ተነከቷል ብለውም ያስባሉ በቤተ ከርስቲያን ጉባኤያት የተለዩ የግኖስቲኮች መጻሕፍትን እንደ ገና ወደ ቤተ ከርስቲያን ለማስገባትም ይጥራሉ መናፍቃንን በተመለከተ ምናልባት በዚያ ጊዜ የነበሩ አባቶች ተሳስተው ከሆነ ነገሩን እንደ ገና ማየት አለብን የሚል አመለካከት አላቸው የበርናባስ ወንጌል የይሁዳ ወንጌል የማርያም መግደላዊት ወንጌል ወዘተ የተባሉና በግኖስቲኮች የተጻፉ የከህደት መጻሕፍት ዛሬ ዛሬ እንደ አዲስ ግኝት በመቸብቸብ ላይ ናቸው መናፍቃንን መናፍቃን ማለተ ሰውን ማራቅ ነው ስለ መናፍቃን ማውራት መለያየትን ማባባስ ነው ስለ ራሳችን ብቻ እንናገር እንጂ ስለሌሎች አናንሣ የሚሉት አመለካከቶች የልዩነቱን ድንበር አፍርሰው ከርስቲያኖች ስንዴውን እና አንከርዳዱን መለየት እንዳይችሉ የሚያደርጉ ናቸው ለአዳዲስ አስተሳሰቦች ክፍት በር ይከፍታሉ ሊበራሎች ለአዳዲስ አስተሳሰቦች በራችን ክፍት መሆን አለበት አንድ ነገር አሳማኝ አስከሆነ ድረስ ልንቀበለው ይገባል ይላሉ ዋናው ነገራቸው በቅዱሳት መጻሕፍት ትምህርት መሠረት ሳይሆን ምን ያህል ሕዝቡ ይቀበለዋል። በሚል ስሜት ለወንጀል የሚዳረጉ አንዲሆኑ አደረጋቸው ቅድመ ጋብቻ የግብረ ሥጋ ግንኙነት እንደ ኃጢአት ሳይሆን እንደ መብት በመታየቱ ዛሬ ወጣቶቻቸው እምብዛም አይጨነቁበትም በአሜሪካ ውስጥ በተደረገ ጥናት ዕድሜያቸው ዓመት ከሞላቸው ወጣቶች መካከል ቢያንስ ቅድመ ጋብቻ የጾታ ግንኙነት ፈጽመዋል በነገራችን ላይ የዛሬ ዓመት በአዲስ አበባ ከፍተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ላይ በተደረገ ጥናትም ከ በላይ ተማሪዎች ዓመት ሳይሞላቸው ጾታዊ ግንኙነት ማድረጋቸውን አመልከቷል ጋብቻ በተጋቢዎች መካከል የሚኖር ዘለዓለማዊ ቃል ኪዳን መሆኑ እየቀረ በተፈለገ ጊዜ ሊቀር የሚችል መሆኑ ስለተሰበከ ፍቺ በርከቷል ጋብቻ በአንደ ወቅት የሚፈጸም ሥነ ሥርዓት እንጂ የቅድስና ምንጭ መሆኑ እየተረሳ ነው በዚህም ምከንያት ሳይጋቡ በደባልነት መኖር እንደ ጋብቻ ኑሮ እየተቆጠረ መጥቷል በአሜሪካ አብያተ ክርስቲያናቱ የጽንስ ማስወረድ ደጋፊዎች እና ተቃዋሚዎች ተብለው እስከ መለየት ደርሰዋል አገልግሎትን እንደ ሞያ ማየት በሊበራሊዝም አስተሳሰብ መንፈሳዊ አገልግሎቶች እንደ አንደ ሞያ ብቻ ይታያሱ ጵጵስና ካህንነት ዘማሪነትወዘተ ሞያዎች ናቸው በመሆኑም የሃይማኖት ሥነ ምግባርን እና አርአያ ከህነትን አይጠይቁም አገልግሎት እንደሞያ ከታየ ፈሪሃ እግዚአ ብሔር ጠፍቶ ድፍረት ቦታውን ይይዛል የሚያስተምሩትን ራሳቸው የማይፈጽሙለሰከብር ለዝና አና ለገንዘብ ብቻ ሲሉ የሚያገለግሱ በመንፈሳዊነት ስም ኃጢአትን የሚፈጽሙ አገልጋዮች እየበዙ ይሄዳሉ ባለፉት ዓመታት በአሜሪካ እና በአውስ ትራሊያ በካቶሊክ መነኮሳት ላይ የታየው የሞራል ዝቅጠት በሽታው የደረሰበትን ደረጃ ያመለከተናል በሀገራችንም ቢሆን ዛሬ ዛሬ ምንኩስናን ለፍጹምነት መብቂያ መንገድ ሳይሆን የድብር አስተዳዳሪ ለመሆንውጭ ሀገር ለመሄድ የተሻለ ደመወዝ ለማግኘት የሚያስቸል መንገድ አድርገው የሚቆጥሩት እየበዙ መጥተዋል ሰባኪነት እና ዘማሪነትም ቢሆን ተሰጥኦ እና ትምህርትሃይማኖት እና ምግባር የሚጠይቅ መሆኑ እየተዘነጋ ነው እንዲያውም አንዳንዴ ቀላል እና ከፍት የሥራ ቦታም ይመስላል የማይጾም የማይጸልይ የማያስቀድስ ከምሥጢራተ ቤተ ከርስቲያን የራቀ የሌለበትን ሕይወት የሚያስተምር እና የሚዘምር አገልጋይ እየመጣ ነው እንደ ባለሞያ ለእንጀራው ሲል ብቻ የማያምንበትን የሚያስተምር አገልጋይ እየመጣ ነው ሰዓታት መቆምመቀደስመመንኮስኪዳን ማድረስ ጠዋት ተገብቶ ማታ የሚወጣበት ሥራ እየሆነ መጥቷል የቤተ ከርስቲያን መዋቅር የማያውቃቸው ምእመናንን እና ካህናትን አፈራ ወደ ቤተ ከርስቲያን ሄደው የማያስቀድሱ የንስሐ አባታቸውን አግኝተው የማያውቁ በአዳራሽ እንጂ በቤተ ከርስቲያን ቅጽር ግቢ ለመሰብሰብ የማይፈልጉ አንድም ቤተ ከርስቲያን የማያውቃቸው ካህናት ገዳም የማያውቃቸው መነኮሳት እየበዙ መጥተዋል ከዚህም ብሶ ከአጠቃላዩ የቤተ ከርስቲያን መዋቅር የተነጠሉ አብያተ ከርስቲያናት እና ጳጳሳት ቁጥራቸው እየጨመረ ነው «እኔን ከመሰለኝ» የሚለውን የሊበራል አስተሳሰብ በመከተል በአንድ በኩል ከቅዱስ ሲኖዶስ ጋር እየተሰበሰቡ በሌላ በኩል ደግሞ የግላቸው ቤተ ከርስቲያን መሥርተው የሚንቀሳቀሱ ጳጳሳት ተፈጥረዋል ትምህርት ቤቶች እና የጤና ተቋማት የግል አና የመንግሥት ተብለው እንደ ሚከፈሉት ሁሉ አገልጋዮችም የግል አገልጋዮች እና የቤተ ከህነት አገልጋዮች ተብለን አስከ መከፈል ደርሰናል የሊበራሊዝም ግርፍ የሆኑ አንዳንዶች ኢየሱስ ከርስቶስ ዓለምን ሊያድን አንጂ ሃይማኖት ሊመሠርት አልመጣም የሚል ፍስፍና ያስፋፋሉ ለመሆኑ ሃይማኖት ምንድን ነው። ምንይደረግ ሊበራል ክርስትና ዛሬ የምሥራቅ አብያተ ከርስቲያናትን እየተፈታተኑ ካሉት የዘመኑ ፈተናዎች አንዱ ነው ይህ ፈተና በሁለት መልኩ ይገባል የመጀመርያው አስተሳሰቡን በማራመድ ሆን ብሎ በሚደረግ ወረራ ነው በሀገራችን ፕሮቴስታንቶች እና ተሐድሶዎች ሞከረውት የነበረው ይሄንን መንገድ ነበር ዛሬም ቢሆን አንዳንድ ፖለቲከኞች ፓስተሮች አና ተሐድሶዎች ይህንኑ አስተሳሰብ ያራምዱታል የሁለት ሺ ዓመት መሠረትን በማጥፋት ቤተ ከርስቲያንን ያልተጣሩ አስተሳሰቦች መናኸርያ ለማድረግ ጥረት እየተደረገ ነው ባለፉት ሁለት ሺ ዓመታት ወንጌል የገባው ሕዝብ አልተፈጠረም ከርስቲያኑ ከርስቶስን አያውቅም ነበር ብሎ ማሰብ መጽሐፍ ቅዱስን በቋንቋው ተርጉሞ እና ከዮዲት አና ግራኝ ጠብቆ ያቆየን ሕዝብ መጽሐፍ ቅዱስን አታውቅም ነበር ብሎ በድፍረት ማስተማር መሠረትን ለማናጋት እንጂ እውነቱ ጠፍቶ አይደለም አንድ ምሁር እንዳለው ይህ «ከርስቲያንን መልሶ ከርስቲያን ማድረግ ርከከከከኽ ዐ ከ ከከከ » ማለት ነው በተለይም አሜሪካ የዚህ ወረራ ዋነኛ ቦታ ሆናለች የቤተ ከርስቲያንን ሥርዓትትውፊት እና ባሕል አያቃለሉ ማስተማርወይንም ደግሞ በጭራሸ ርእሰ ጉዳይ አድርጎ አለማስተማር እና ማስረሳት አንዱ መንገድ ነው ባለፉት ዘመናት ከ በላይ ገድላትን አና ድርሳናትን የሚሳደቡ ጽሑፎች በተሐድሶአውያን ታትመው በነጻ እየተሠራጩ ይገኛሉ አከራሪ እስልምናን በተመሰከተ ግን ትንፍሽ ብለው አያውቁም ሁለተኛው ደግሞ አስተሳሰቡ ሳይታወቅ ይገባና ውስጥ ለውስጥ ይሸረሽራል ከዚያም በሃይማኖት ለዘብተኛ ያደርጋል ቅዱሳንን አና ከብራቸውን ማቃለል ከቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ ስሕተት ለመፈለግ መኳተን የጸሎት መጻሕፍትን አለመጠቀም በሰበብ በአስባቡ ከጾም መሸሸ በየምከንያቱ ከቤተ ከርስቲያን መራቅ ለንዋያተ ቅድሳት ያለን አከብሮት መቀነስ ምን አለበት በሚል ምክንያት ነገሮችን በፈለግነው መንገድ ማድረግ ጳጳሳትን ካህናትን እና አገልጋዮችን መናቅ እና በድፍረት መናገር ቤተ ከርስቲያን ባልሄድም በልቤ መልካም ሰው ከሆንኩ ይበቃኛል እያሉ መጽናናት በሃይማኖት ጉዳዮች ሳቅ እና ቀልድ ማብዛት በሃይማኖት ማፈር አንዲት እምነት ከሚለው የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት ወጥቶ ለሌሎቹ ያዘኑ በመምሰል ሁሉም ልክ ነው የሚል አዝማሚያ መያዝ ከበሽታው ምልከቶች ጥቂቶቹ ናቸው በሸታው ሌላም ምልከቶች አሉት የሊበራል ከርስትና «እኔ እኔ» አስተሳሰብ ወደ መዝሙሩም ወደ ትምህርቱም ይገባና ሁሉም በዚሁ ይቃኛል እግዚአብሔርንም የኔ ማለት ይጀመራል በትምህርታችን ውስጥ እኔ እንዲህ ሆፔ ይህንን አድርጌ አንዲህ ያለ ነገር ታይቶኝ ወዘተ አያሉ ራስን ከፍ ከፍ ሊያደርጉ የሚችሉ ነገሮችን መጨማመር በመዝሙሮቻቸችንም ራስን መስበክ ይመጣል በምሥራቃውያን ትውፊት ሰው ስለ ራሱ ይናገር የነበረው ታናሽነቱን ትኅትናውን ወይንም በደለኛነቱን ለመግለጥ ነበር ሊበራሊዝም ዘልቆ ሲገባ ግን የራስን ታላቅነት እና ከብር መናገርም ይጀመራል ሊበራሎች ኢየሱስ ከርስቶስን እግዚአብሔር ነው ብለው አያምኑም ከዚያ ይልቅ ለሰዎች ሕይወት «ሞዴል ነው» ይላሉ ስለዚህም እንደ አንድ ፍቅረኛ ጓደኛ አርአያ ያዩታል አንጂ በአምላከነቱ አይቀበሉትም በመሆኑም ናፈቀኝ እወደዋለሁ ጻዴ ነው አብሮ አደጌ ወዘተ ብሎ መጥራት ያዘወትራሉሱ ይህ አስተሳሰባቸው ገብቶብን አንደሆነም አላውቅም «ስትናፍቀን እንዘምራለን» የሚል መዝሙር በሰንበት ትቤቶች ሲዘመር የሰማሁ ይመስለኛል ዛሬ ቤተ ከርስቲያናችን ከሁለት አቅጣጫ በሚመጣ ፈተና ተወጥራለች ከምሥራቅ ወግ አጥባቂው እና በከፍተኛ ሁኔታ ኃይልን ገንዘብን አና ነውጥን በሚጠቀመው አከራሪ እስልምና ከምዕራብ በኩል ደግሞ ለሃይማኖት ግድየለሽ በፈጣሪ በሚቀልደው እና ጠንካራ እና ጽኑዕ እምነትን ለመሸርሸር በተነሳው ሊበራል ከርስትና አንዱ በኃይል ሌላው በፍልስፍና ኦርቶዶክሳዊነትን ለማጥፋት ዘምተዋል ይህንን ከሁለት ወገን የመጣ እና ሳንዱዊች ሊያደርገን የተዘጋጀ ፈተና «መንፈሳውያን ሃይማኖታውያን» በመሆን ብቻ ነው ድል የምንነሣው ቤተ ከርስቲያናችን በመዋቅር የተበታተነች በአሠራርዋ የተዳከመች ከሆነች ልጆቿ በመንፈስ የዛሉ በሃይማኖት ዕውቀት ያልበረቱ ከሆኑ ፈተናውን መቋቋም አይትሉም «በከርስትና እና በሳይንስ መካከል ያለው ዐቢይ ልዩነት በሳይንስ የቅርቡ በጣም የተሻለ ሲሆንበከርስትና ግን የጥንቱ በጣም የተሻለ መሆኑ ነው ርበርፀ ፒከፀ ሀከፀ ከፀኗኒ ከህቪ ቧ ከቭከከቨ ከፀ ዐበኗ ከከፀ ከ በማለት ይስሐቅ አል ባራኪ የተባሉ ሶርያዊ ሊቅ እና ሳይንቲስት ተናግረዋል ከርስቲያን የሆንነው እኛ አባቶቻችንን ለመምሰል እንጂ አባቶቻችን እኛን አንዲመስሉን አይደለም ወደ ቤተ ከርስቲያንም የመጣነው እኛ በቤተ ከርስቲያንዊ ትምህርት እና ሕግ ልንመራ እንጂ ቤተ ከርስቲያን በኛ ትምህርት እና ሕግ ለመምራት አይደለም በመሆኑም ትከከለኛውን ከርስትና ለመኖር እኛም ወደ ቤተ ከርስቲያን ቤተ ክርስቲያንም ወደ እኛ መግባት አለባት ኦርቶዶክሳዊ ከርስትና በሦስት መልኩ መገለጥ አለበት ትምህርታዊ ሊተርጂያዊ እና ትውፊታዊ ትምህርታዊ ማለት መጽሐፍ ቅዱስን አባቶቻችን በተረዱበት መንገድ እና መሠረት መረዳት መመስከር እና መኖር ማለት ነው በከርስትና አዳዲስ ማብራርያዎች እንጂ አዳዲስ መሠረተ ሃሳቦች ሊኖሩ አይችሉም ሊተርጂያዊ ማለት ደግሞ በቤተ ከርስቲያን ሕይወት የሚገኙትን ጾም ጸሎት ቅዳሴ የምሥጢራት ተሳትፎ ዝማሬ ወዘተ ገንዘብ ማድረግ እና የእነዚህ ፍሬዎች የሆኑትን የምግባር ፍሬዎች ማሳየት ማለት ነው ትውፊታዊ ማለትም በቤተ ከርስቲያን ያገኘናቸውን የቀደሙ አበው የሕይወት መንገዶችትሩፋቶችጸጋዎች ቅርሶች በመያዝበመጠበቅ እና በመጠቀም መኖር ነው ዋናን ከውኃ ውጭ መዋኘት እንደማይቻለው ሁሉ ክርስትናንም ከቤተ ከርስቲያን ውጭ መኖር አይቻልም በመርከቧ ሲጓዙ ማዕበል በተነሣባቸው ጊዜ በዚያው መርከብ ውስጥ ሆነው አድነን ነበር ያሱት ሐዋርያት አኛም በየምከንያቱ ከቤተ ከርስቲያን መውጣታችንን ትተን በቤተ ከርስቲያን ውስጥ በመኖር ችግሮችን መጋደል እና መቋቋም ያስፈልጋል በረከታቸው ይደርብንና ብጹዕ አቡነ ጎርጎርዮስ «ሸረሪት አትሁኑ» ይሉ ነበር ሸረሪት ድር አድርታ የኖረችበት ቤት ሲቃጠል ውኃ አምጥታ ከማጥፋት ይልቅ ቤቱቁን ለቅቃ ሌላ ቦታ በመሄድ ድር ታደራለች ቤተ ከርስቲያን ፈተና በገጠማት ቁጥር እየሸሹ የራስን ኅሊናዊም ቁሳዊም ጎጆ መቀለስ ሸረሪትነት ነው ሃይማኖት የትርፍ ጊዜ ሥራ መሆን የለበትም መንፈሳዊነትም ባሕል እና ልማድ ብቻ ሆኖ ያለ ልቡና አንዲሁ የሚኖርበት መሆን የለበትም በመሆኑም ቀጥ ብሎ ራስን መፈተሽ ያስፈልጋል ዛሬ አንደዋዛ የምንናገራቸው እና የምናደርጋቸው ነገሮች ቤተ ከርስቲያንን ሸርሽረው ሸርሸረው በምአመናን ላይ የማይጠገን ቁስል ከመጣላቸው በፊት በቀደሙት አበው ትምህርት እና ኑሮ መነጽርነት መንገድን እና ልብንም መመርመሩ የተሻለ ነው ወታዌታዳግሂጩሔረሮ መንፈሳዊ ወይስ መንፈሳይ። ፈው ምቅ መጋፅዕቢያ ፌ«ደረግሃውይሃያ አያገ ስዳያሮ ኸ ሬዮዮኖቻ ያር ለተፅጎታወቻዎም ጸይተ ለዕሷ ዕዱጳዕ ሀሪ ለውዎሯቿው ይያረረውዳድታዩፉ ሐመፖፅቢይፖ መሳዕጋዳያው መሳጳም እነሆ በዊንድዘር ቤተ መንግሥት እአንገኛለን ይህ ቤተ መንግሥት በዓለም ላይ በስፋቱ ተወዳዳሪ ያልተገኘለት አገልግሎት ሰጭ ቤተ መንግሥት ነው «ዊልያም ወራሪው» አየታባለ በሚጠራው የእንግሊዝ ንጉሥ የተገነባው ይህ ቤተ መንግሥት ሄከታር ስፋት አለው በውስጡ ከፍሎች ሲኖሩት ከእነዚህም ውስጥ ቱ የመኝታ ከፍሎች ናቸው ቤተ መንግሥቱ ለእንግሊዚ ንግሥት ኤልሳቤጥ በዓመት ሁለት ጊዜ በሰሞነ ትንሣኤ እና በሰኔ ወር ለማረፈያነት ያገለሰግላል ወደዚህ ቤተ መንግሥት የሄድኩት ልቅሶ ልደርስ ነው በሃገራችን ባሕል አንድ ሰው በሞተበት ጊዜ ተገኝቶ ያልቀበረና ልቅሶ ያልደረሰ ሰው ዘግይቶ ሲመጣ ወደ መቃብር ሄዶ የሟችን መቃብር አይቶ እርሙን ያወጣል አኔም ወደዚህ ቤተ መንግሥት የሄድኩት በቤተ መንግሥቱ ግቢ ውስጥ በሚገኘው የቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ ከርስቲያን የሚገኘውን የልዑል ዓለማየሁ ቴዎድሮስን መቃብር ለማየት ነበር በመቅደላ ጦርነት ጊዜ በጄኔራል ናፒየሪ አማካኝነት ከእናቱ ጋር ወደ እንግሊዝ ተጓዘ መንገድ ላይ እናቱ ዐርፋ ብቸኛ የሆነው ዓለማየሁ የንግሥት ቪከቶርያ ከብካቤ ሳይለየው በእንግሊዝ የንጉሣውያን ቤተሰቦች ዘንድ አደገ ነገር ግን እንደ ሀገሩ እንደ ሕዝቡ የሚሆንለት አላገኘም በ ዓመት ዕድሜው ታምሞ ሞተ በሀገሩ ቢሆን ኖሮ ሙሾ ወርዶለት ፍትሐት ደርሶለት የውሎ ልቅሶ ተዘጋጅቶለት ግጥም እና ዜማው እየወረደ ነበር የሚቀበረው ይህንን ከብር በባዕድ ሀገር ያግኘው ያግኘው አላወቅኩም ትኬት ለመቁረጥ ወደ አንግዳ መቀበያው ስንገባ ረዥም ሰልፍ ነበር አንዳይሰለቸን ስለ ቤተ መንግሥቱ የሚያብራራ የምናነበው ብሮሸር ሰጡን የምንጎበኘው የዐፄ የፋሲልን ቤተ መንግሥት አይደለምና መቼም እንግሊዞች ቱሪስትን በመሳብ በመከባከብ እና በሥርዓቱ በማስጎብኘት የሚመሰገን ባሕል አላቸው በዓመት ከ ቢሊዮን ፓውንድ በላይ እንደሚያገኙበት መረጃዎች ያመለከታሉ እዚያ ቦታ ቆሜ የፋሲልን ቤተ መንግሥት የጎበኘሁበትን ጊዜ አሰብኩት አልፎ አልፎ ከተጻፈው ነገር በቀር በሥዕል በቅርጽ በዓይነት በጽሑፍ በቪዲዮ ታሪኩን ለመግለጥ የተደረገ ጥረት አልነበረም ሌላው ቀርቶ የቤተ መንግሥቱን ታሪከ አስጎብኝዎቹ ደስ እንዳላቸው ይተርኩታል እንጂ ከነካርታው የተዘጋጀ መጽሐፍ እንኳን አላገኘሁም ነበር «እዚህ ቦታ ይተኙበት ነበር» ብሎ ከመግለጥ ባለፈ በዚያ ዘመን የነበረውን አልጋ አፈላልጎ ወይንም አስመስሎ ሠርቶ ለማሳየት አይሞከርም ዊንድዘር ቤተ መንግሥትን ስትጎበኙ ግን ያን ጊዜ የነበረው ሳሎንአልጋ ማዕድ ቤት ከነቁሳቁሱ ትጎበኙታላችሁ ዶሮዎች እና በጎች አንዴት ይታረዱ እንደነበር በላስቲከ በተሠራ ቅርጽ ታዩታላችሁ ይጠቀሙበት የነበረው መሣርያ ቢላዋው ሰሐኑ አልቀራቸውም ታድያ እነ ዐፄ ፋሲል ቢያንስ ሞሰብ አልነበራቸውም ይቀመጡበት የነበረውን ወንበር ይጫወቱበት የነበረውን ገበጣ ድስቱን እና መከተፊያውን የዘመኑ ሰዎች ይጠቀሙበት የነበረውን መሣርያ ልብሳቸውን እና ምንጣፋቸውን በየገዳማቱ ከሚገኙት ቅሪቶች ገልብጦ በመሥራት ማሳየት አቅቶን ነው። ምሥቻ ወደ ኋላ ሄደን ብሉይን ወደፊት ተጉዘን ሐዲስን የምንተረጉመው የቤተ ከርስቲያን መሠረቷ የሆነው ጌታችን በሰጠን መሠረት ላይ ሆነን ነው የሐዋርያት ትምህርቶች በወንጌል ተጽፎ የምናገኘው የጌታችን ትምህርት ለቤተ ከርስቲያን መሠረቷ ነውጌታችን ከዋለበት ውለው ካደረበት አድረው ትምህርት ተአምራት ሳይከፈልባቸው የተማሩ የመጀመርያዋን ቤተ ከርስቲያን የመሠረቱ አንደ ቅዱስ ጳውሎስ በልዩ ሁኔታ የተጠሩ ሐዋርያት ለቤተ ከርስቲያን ያስቀመ ጧቸው ትምህሮች ሥርዓቶች እና አሠራሮች የቤተ ከርስቲያንን አስተምህሮ እና አካሄድ ይወስናሉ የቤተ ከርስቲያን አባቶች ትምህርቶች ከሐዋርያት የተቀበሉትን ትምህርትሕይወት እና ሥርዓት ለቤተ ከርስቲያን አደራጅተው እና አብራርተውያስረከቡ አበው ለቤተ ከርስቲያን ትምህርት እና ጉዞ አስፈላጊዎች ናቸው በኦርቶዶክሳውያን ዘንድ አንድን አባት የቤተ ከርስቲያን አባት የሚያደርገው አራት ነገሮችን ሲያሟላ ነው ርቱዕ የሆነውን ኦርቶዶከሳዊ እምነት አምኖ ሲያስተምር ቤተ ከርስቲያንን ለመጠበቅ የሚረዳ መጽሐፍ ሲጽፍ እና ምሥጢራተ ቤተ ከርስቲያንን ለመፈጸም ሲችል ለሌሎች አርአያ የሚሆን የቅድስና ሕይወትን ሲኖር ከ እሀ ከ ከርከር ዐ ዐቨከዐበ ርከ ጮ ጩ ጋ አንድ ኦርቶዶክሳዊ መምህር የቤተ ክርስቲያን አባቶችን በተመለከተ ሊከተላቸው የሚገቡት መርሖች አሉ የአባቶችን ሕይወት ማጥናት የአባቶችን ሕይወት ማጥናት ለተሻለ መንፈሳዊ ሕይወት የሚያበረታ የሚያተጋ እና የሚያበረታታ ነገር ይገኝበታል መንፈሳዊ ልምዳችንን ይጨምርልናል ለተለያዩ ችግሮች እና ሁኔታዎች ምን ማድረግ እንዳለብን ተግባራዊ ልምድ አናገኛለን የተለያዩ እሴቶችን እንማርበታለን የተለያዩ አበው ልዩ ልዩ ጸጋ ተሰጥኦ አና ደረጃ አላቸው የልዩ ልዩ አበውን ሕይወት ስናጠና እነዚህን ነገሮች አናገኛለን ከአትናቴዎስ ለሃይማኖት መጽናትን ከአንጦንስ ራስን መግዛትን ከአርሳንዮስ ትኅትናን ከዲዮስቆሮስ ሃይማኖትን በድፍረት እና በእውነት መመስከርን ከአባ ቢሾይ ጸሎት እና ፍቅርን እንማራለን በአማላጅነታቸው እንድንጠቀም ያደርገናል የአባቶችን ትምህርት እና አባባል ማጥናት አንዳንዶች ያለፈውን መጥቀስ እና ካለፈው መነሳት ትውፊታዊነት ወይንም ያለፈውን ብቻ የማድነቅ አባዜ ያደርጉታል ግን አይደለም ክርስትና በኛ አልተጀመረም እኛ ለክርስትና ተቀባዮች እንጂ ጀማሪዎች አይደለንም ቅዱሳት መጻሕፍት አንደሚነግሩን ደግሞ ዘመናት በጨመሩ ቁጥር የቅድስና ሕይወት እየደከመ እንጂ አየበረታ አይሄድም ስለዚህም በእምነት ረገድ ያለፉት ከኛ ይሻላሉ በመሆኑም አንድ ኦርቶዶከሳዊ መምህር የአባቶችን ትምህርት አጥንቶ ትምህርቱን በአነርሱ መሥመር ማድረግና በትምህርቱም እነርሱን መጥቀስ ይኖርበታል ሕይወቱን እና ትምህርቱን በአባቶች ሕይወት እና ትምህርት መሠረት ማድረግ እኛ አባቶች ፈጽመው አይሳሳቱም ከ ብለን አናምንም ሰው የመሆን ስሕተቶችን ሊሠሩ ይችላሉ ነገር ግን የዶግማ እና የሥነ ምግባር ጥፋቶችን አይሠሩም በትንታኔያቸው አና በትርጓሜያቸው አንዱ ከሌላው ሊለዩ ይችላሉ ነገር ግን በአርቶዶክሳዊ እምነታቸው እና ሕይወታቸው አንድ ናቸው አንዳንድ ጊዜ በሊቅነታቸው የምናደንቃቸው ቢሆንም እነዚያን አራት ነገሮች ካላሟሉ ግን «የቤተ ከርስቲያን አባት» አንላቸውም ለምሳሌ አርጌንስ በኑሮው እና በድርሰቱ የሚደነቅ ቢሆንም ከርስትናን ከግሪከ ፍልስፍና በመቀላቀሉ «የቤተ ከርስቲያን አባት» አይባልም እንዴት እናንባቸው። የምንላቸው በሁሉም ነገር ተሟልቶላቸው ቅዱሳን ለመባል ግን የቤተ ከርስቲያንን ውሳኔ ያላገኙትን ነው ከጥንቶቹ የመልከዐ ሥላሴን ደራሲ መምህር ስብሐት ለአብን እነ መምህር ኤስድሮስን እነ መምህር አካለ ወልድን ወዘተ ከአሁኖቹ እነ መልአከ ብርሃናት አድማሱ ጀንበሬን ያካትታል ጸንኔሥ ሰረዕሂያን መምሃሯሯ በየቤተ ከርስቲያን መምህራን የምንላቸው በማስተማር እና በድርሰት በርትተው በሕይወታቸው ምከንያት የቅድስና ማዕረግ ያላገኙትን ነው እነ ንጉሥ ዘርዐ ያዕቆብ እነ ንግሥት ዕሌኔኒ እነ ዐፄ ናዖድ በትምህርትበድርሰት አና በልዩ ልዩ አገልግሎት ቢበረቱም በኑሮ ዐንቅፋት ገጥሟቸዋል የቤተ ከርስቲያን ትውፊት ሁሉም ነገር በመጽሐፍ አልተጻፈም በቤተ ከርስቲያን ሕይወት ውስጥ በጸሎቱ በማኅሌቱ በቅዳሴውወዘተ የምናገኛቸው ትምህርቶች እና ሥርዓቶች ለቤተ ከርስቲያን ርቱዐዊ ጉዞ አስፈላጊ ናቸው የቤተ ከርስቲያን ጉባኤያት ውሳኔዎች በየዘመናቱ የተነሥ መናፍቃንን በየጊዜው የተፈጠሩ ችግሮችን በየሁኔታው የገጠሙ ፈተናዎችን ለመፍታት በጉባኤያት ተሰብስበው አበው የደነገጓቸው ድንጋጌዎች ቤተ ከርስቲያን ከማዕበል ወጥታ ወደ ጸጥታ ወደብ እንድታመራ ያደረጉ የቤተ ከርስቲያንንም አንድነት ያጸኑ ዋልታዎች ናቸው በቤተ ከርስቲያን ታሪከ ሁለት ዓይነት ጉባኤያት ተደርገዋል ዓለም ዐቀፍ ጉባኤያት እነዚህ ጉባኤያት በወቅቱ የነበሩ ሁሉም አብያተ ከርስቲያናት የተሳተፉባቸው የቤተ ከርስቲያንንም ጉዞ የመወሰን ሥልጣን ያላቸው ጉባኤያት ናቸው ቤተ ክርስቲያናችን በ ዓም የተደረገውን ጉባኤ ኒቂያ በ ዓም የተደረገውን ጉባኤ ቁስጥንጥንያ እና በ የተደረገውን ጉባኤ ኤፌሶን ትቀበላለች ለሌሎቹ ግን ርቱዓን ናቸው ብላ ዕውቅና አትሰጥም አካባቢያዊ ጉባኤያት እነዚህ ጉባኤያት በአንድ አካባቢ የተነሥ ቸግሮችን ለመፍታት በአካባቢው የሚገኙ ሊቃነ ጳጳሳት የሠሯቸው ጉባኤያት ናቸው የእስከንድርያ የጋንግራ የፅንቆራ የካርታጎ ወዘተ እየተባሉ የሚጠሩ ጉባኤያት ናቸው በሀገራችንም በኛው መከዘ የተደረገውን የደብረ ምጥማቅ ጉባኤ መጥቀስ ይቻላል አንድ የቤተ ከርስቲያን መምህር በአነዚህ በሁለቱ ዓይነት ጉባኤያት የተወሰኑ ውሳኔዎችን ማዐቅ አለበት ተጨማሪ ዕውቀቶች አንድ አስተማሪ ቅዱሳት መጻሕፍትን ስላወቀ ብቻ ሊያስተምር አይችልም ዘመኑንም ማወቅ አለበት ዘመኑን ማወቅ ማለት ደግሞ ዒ የዘመኑን አስተሳሰብ ማወቅ የዘመኑን ችግሮች ማወቅ የዘመኑን ጥያቄዎች ማወቅ የዘመኑን የአኗኗር ሁኔታ ማወቅ ዒ የዘመኑን ሥርዓተ ማኅበር ማወቅ ማለት ነው እነዚሀን ነገሮች ለማወቅ ደግሞ ሚዲያዎችን መከታተል የዘመኑን ወሳኝ መጻሕፍት ማንበብ እና አካባቢን ማጥናት ያስፈልጋል የቅዱስ ዮሐንስ አፈ ወርቅን ሃብታም እና ድኻ ጋብቻ ወዘተ መጻሕፍቱን ስናነብ ሊቁ ዘመኑን እንዴት እንደተረዳው እናውኃለን የግሪከን ፈላስፎች የዘመኑን ዜናዎች የወቅቱን የአኗኗር ባህል በውስጡ ይተነትናቸዋል ጎርጎርዮስ ዘኑሲስ የጻፈውን የሙሴ ሕይወት ስናነብ የግሪከ ፈላስፎችን አመለካከት እንዴት አንዳፈረሰ እናያለገ አንድ አስተማሪ ከላይ ያሉትን ምንጮች መጠቀም የሚያስችሉት ሦስት መሣርያዎች አሉ እነርሱም የማንበብ ልምድ መረጃ የማሰባሰብ ልምድ እና የቋንቋ ችተሎታ ናቸው የማንበብ ልምድ የማያነብ ሰባኪ ባያስተምር ይመረጣል ከሚደርቅ ምንጭ የሚያረካ ውኃ አይገኝምና ማንበብ ደግሞ ከመጻሕፍት ብቻ ሳይሆን ራሳቸው ተንቀሳቃሽ መጻሕፍት ከሆኑት ሊቃውንት መማርም ነው ከቀደሙት አበውም ሆነ ከማንደርስበት የዕውቀት ምንጭ መማር የምንችለው በማንበብ ነው ስለዚህም ሰባኪው የማነበብ እና የማጣጣም ልምድ ሊያዳብር ይገባዋል ወስኖ ጊዜ እና ገንዘብ መድቦ ማንበብ ልምድ መሆን አለበት የምናነባቸው መጻሕፍት እንደ በያይነቱ ምግብ ከሁሉም አቅጣጫ ቢሆኑ ይመረጣል የሕከምና ሰዎች ልዩ ልዩ ዓይነት ምግብ የሚመገብ ሰው የተለያዩ ቫይታሚኖች ማዐድኖናች እና ገንቢ ነገሮች የማግኘት ዕድሉ ይሰፋል አንደሚሉት ሁሉ ልዩ ልዩ ዓይነት መጻሕፍትን ማንበብም እንደዚሁ ነው የማሰባሰብ ልምድ የቤተ ከርስቲያን መጻሕፍት በቀላሉ አይገኙም በየገዳማቱ እና በየሊቃውንቱ በየቤተ መጻሕፍቱ እና በየሙዝየሙ ተበትነዋል እነዚሀን ለማገኘት ትእግሥት እና ጥረት ያስፈልጋል መረጃዎችን በኮፒ በድምጽ በማስታወሻ በኣካል እና በአእምሮ የማሰባሰብ ልምድ ያስፈልጋል የቋንቋ ችሎታ ግእዝን ዐረብኛን ዕብራይስጥን አና ግሪከን የመሳሰሉ ቋንቋዎች የጥንት ጽሑፎችን ለመመርመር አንግሊዝኛ ደግሞ በዘመኑ የተጻፉትንም ሆነ የተተረጎሙትን ለማግኘት አስፈላጊዎች ናቸው ዐቅማችን የፈቀደውን ያህል ብናውቃቸው በሩ ወለል ብሎ ይከፈትልናል የማስተማር ዓላማ ኦርቶዶክሳዊ የማስተማር ዐላማው ማስደነቅ ማስደመም ማዝናናት ማሳወቅ ማስጨብጨብ ወዘተ አይደለም ማዳን ነው ከፀ ሃኪ ቨከዐበ ፐርከዐ ሰዎች እግዚአብሔርን ዐውቀው በከርስትና ሕይወት ኖረው መንግሥተ ሰማያትን እንዲወርሱ ማድረግ ነው ሐዋርያዊው ሄሬኔዎስ በጻፈው «መድፍነ መናፍቃን» በተሰኘው መጽሐፉ መግቢያ ላይ ማርቅያኖስ የተባለውን ልጁን ሲመከረው «ይህንን የምጽፍልህ ከጥቂቱ ነገር ብዙ ዐውቀህ የእውነትንም ልዩ ልዩ ከፍሎች ተረድተህ የአግዚአብሔር የሆኑትን ነገሮችም ተገንዝበህ የመዳንን ፍሬ እንድታፈራ ነው» ብሏል ለዚህ ደግሞ ማሳመን ማሳተፍ እና ማስቀጠል ወሳኞቹ ናቸው ዐኳ ፐከፀ ሀር ርከ ጅ ማሳመን ማለት አንድን ሰው በበቂ ኦርቶዶክሳዊ ዕውቀት ማስታጠቅ ነው አንዳይናወጽ እና እንዳይወድቅ አድርጎ መትከል ነው ነገ መምህሩ አንኳን ባይኖር ተማሪው በራሱ ሊኖር እንዲችል አድርጎ መገንባት ነው ማሳተፍ ደግሞ የምሥጢራተ ቤተ ከርስቲያን ተሳታፊ እንዲሆን ማስቻል ነው ማስቀጠል ደግሞ እየጾመ እየጸለየ አሥራት እያወጣ ሰንበቴ እየጠጣ እየተማረ እያስተማረ እየጻፈ እየቀደሰ አያስቀደሰ ወዘተ በአገልግሎት እንዲቀጥል ማድረግ ነው በዚህ ጉዞ ውስጥ ሰባኪው ምእመናን በሦስት ጉዳዮች ላይ ያላቸውን ጽናት መለካት አለበት በዕውቀት የታነጹ እንዲሆኑ ኦርቶዶክሳዊውን ዶግማ ቀኖና ትውፊት ሕግ የአበው ታሪከ ወዘተ በሚገባ ማወቃቸውንና ለመመስከር በሚያበቃ ሁኔታ ላይ መሆናቸውን ማረጋጥ በከርስቲያናዊ ኑሮ የታነጹ እንዲሆኑ ከርስቲያኖች በሦስቱ መሠረታውያን እሴቶች ማለትም በጾም ጸሎት እና ምጽዋት በምሥጢራተ ቤተ ከርስቲያን የሚሳተፉ እንዲሆኑ በጎ ሥነ ምግባር እንዲኖራቸው እና ከነቀፋ የጸዱ አንዲሆኑ መከታተል በልዩ ልዩ ግንኙነቶች ርቱዓን እንዲሆኑ ከማኅበረሰቡ ከትዳር አጋሮቻቸው ከቤተሰባቸው ከሥራ ባልደረቦቻቸው ከንግድ አጋሮቻቸው ወዘተ ጋር በእምነት የተቃኘ በሥነ ምግባር የተጎበኘ አቀራረብ እና አኗኗር እንዲኖራቸው በአሁን ዘመን ያሉ ሰባከያን የሚያስፈልጓቸው አምስት ነገሮች የውይይት እና የዕውቀት መገበያያ መርሐ ግብሮች ሰባከያን ያገኗቸውን ፅውቀቶች ያጋጠሟቸውን ችግሮች እና ያቀዷቸውን ሃሳቦች የሚመካከሩባቸው የዕውቀት ጉባኤያት ያስፈልጋሱ እነዚህ ጉባኤያት ጥናቶችን ትምህርቶችን ውይይቶችን አና የልምድ ልውውጦችን ማካተት አለባቸው ይህን የመሰሉ መድረኮች በሀገር አቀፍም ሆነ በአካባቢ ደረጃ ሊመሠረቱ ይትላሉ ተተኪዎችን ማፍራት ፍላጎት እና ተነሣሽነት ያላቸውን ማሳወቅ እንጂ የሚያውቁትን ፍላጎት አንዲኖራቸው ማድረግ ከባድ ነው በመሆኑም ጥረት ትጋት እና ፍላጎት ያላቸውን መርጦ በግል በቡድን እና በማኅበር በማሠልጠን ማሠማራት ያስፈልጋል አሁን እንደምናደርገው ሲንቀሳቀሱ የማይታዩትን ለማንቀሳቀስ ከመሞከር የሚንቀሳቀሱትን የሰሉ የበቁ እንዲሆኑ ማድረግ ይሻላል ቴከኖሎጂዎችን መጠቀም ቪዲዮ መቅረጸ ድምፅ ኮምፒውተር ወዘተ የመሳሰሉትን መሣርያዎችን በበቂ ሁኔታ መጠቀም ያስፈልጋል በተለየም ሰባክያን የኢንተርኔትን አጠቃቀም አውቀው ብሎ ጎችን በመከፈት ዌብሳይቶችን በማዘጋጀት የኢሜይል ትምህርቶችን በመላከ ወዘተ አንዲሳተፉ መደረግ አለበት ፈ መንፈሳዊ ድፍረት እና ንቃት ዛሬ ዛሬ መድረኮቻችን ፅውቀት እና ሕይወት በሌላቸው ሰባከያን አየተሞሉ ይመስላል እነዚህ ሰባከያን ያላቸው አንድ ነገር ቢኖር ድቅድቅ ድፍረት ነው ሌሎች በትኅትና ዝም ሲሉ እነርሱ በድፍረት ያልሆኑትን ነን ብለው ወጡ ስለዚህም ያልተማሩትንም የማያምኑበትንም ያስተምራሱ አሁን ከእውነተኞቹ መምህራን መንፈሳዊ ድፍረት እና አካላዊ አና ሥነ ልቡናዊ ንቃት ያስፈልጋል ራሳቸሁን በዕውቀት እና በአተያይ አዘምኑ የምታውቁትን ሁሉ «እናውቃለን ግን አይጠቅምም ብለን ተውነው» ለማለት ማቻል አለባችሁ የትምህርት ደረጃዎቻችንንም አናሻሽል ወደፊት ከአብነት ትምህርት ቤት የሚመጡት እያነሠ ከዘመናዊ ትምህርት ቤቶች የሚመጡት እየበዙ ነው የሚሄዱት ስለሆነም አብረናቸው ማደግ ይኖርብናል ካልሆነም በማንበብ እና በመከታተል ራሳችንን ማብቃት አለብን በመዋቅር መሥራት ነገር ግን ያለ መዋቅር ማሰብ ሥራን በአደረጃጀት በመዋቅር እና በተቋማዊ መንገድ መሥራት መልካም ነው ሃሳብን ግን በመዋቅር ማሰብ አስቸጋሪ ነው መዋቅሮች ይረዱናል ያግዙናል እንጂ አይተኩንም ስለሆነም ለማንበብም ለመጻፍም ለማስተማርም ለመማርም ለማደግም ለመሻሻልም ወንጌልን ለማስፋፋትም ለማሠልጠንም መዋቅርን እና መዋቅርን ብቻ መጠበቅ የለብንም አንዳንዶቻችን በኮሚቴ በማኅበር በቡድን በጽዋ ካልተሰበሰብን ሥራ መሥራት የምንቸል አይመስለንም አነዚህ ሁሉ ለሥራ መልካም ሊሆኑ ይቸላሉ ለማሰብ ግን መሰብሰብ አያስፈልግም መጸለይ እና መጨነቅ እንጂ ከመዋቀራችን በፊት ሰው ነበርን ስለሆነም መጀመርያ የሰውነታችንን ሥራ እንሥራ በጀት ፈልገን ሰው አስተባብረን ለመሥራት እአንሞከር እንጂ ሁሉን በዕቅድ እና በበጀት በመመርያ እና በስብሰባ አናድርገው ወስብሐት ለእግዚአብሔር ሥ ትልቅ ሰው እንዲሀም ሆነ ስድስት ጓደኛሞች ነበሩ ወጣቶች ወንዶች ደግሞ የሚገርመው ሁሉም ቀጠን እና ረዘም ይላሉ ከመካከላቸው አንዱ ሊያገባ ይነሣል አምስቱ ጓደኞቹ ደግሞ ሚዜ ብቻ ሳይሆን ሽማግሌም ሊሆኑት ይነሣሉ የሽምግልናውን ባሀል ጠይቀው አጥንተው እና ተዘጋጅተው የልጅቱ ወላጆች በተቀጠሩበት ቀን ወደ ልጅቱ ቤተሰቦች ዘንድ ይሄዳሉ «ግቡ ግቡ» ይባሉና ገቡ «ተቀመጡ» ሲባሉ «አንቀመጥም ጉዳይ አለን» ይላሉ እንደ ባህሉ ወላጆች እና ዘመዶችም ገላግለው ያስቀምጧቸዋል እናትም ወደ ጓዳ አባትም ወደ መኝታ ቤት ገቡ የቀረው ቤተ ዘመድም የደራ ወሬ ጀመረ ጥቂት ጊዜ ጠብቀው ትንሽ ከቤተ ዘመዱ ጋር የሚተዋወቀውን አንዱን ጓደኛቸውን ወደ ጓዳ ላኩት እናቲቱን አገኛቸው «አማማ ቁጭ በሉ ብላችሁን ጥላችሁን ጠፋችሁኑኮ» አለ በቀልድ «እስኪመጡ አንዳንድ ነገር ላድርግ ብዬ ነው» አሉት እናቲቱ «የምትጠብቁት ሰው አለ እንዴ። ያሬድ ከብር አነሰው ገና ጥንት ያኔ ሰውም ሳይሰፍርባት አሜሪካ ታውቃ ገና ጥንት ያኔ አንዲህ ሳትሠለጥን አውሮፓም ተራቅቃ ገና ጥንት ያኔ ዓለም ከእንቅልፏ ሳትነቃ እነ ሞዛርት እና እነ ቤት ሆቨን የዜማን ምልከት ገና ሳይነግሩን ያሬድ አንተ ነበርክ የዜማን ቅማሬ የሠራህልን መንኮራኩር ሠርተው ጨረቃ ላይ ወጥተው አፈር ስላመጡ ዓለም ተደነቀ ወሬው ተሟሟቀ ከምዕራብ ተነሥቶ ከምሥራቅ ዘለቀ ከሺ ዓመት በፊት ግን ያሬድ የተባለ አንደ ሊቅ ነበረ ጨረቃንም አልፎ ጠፈር ተሻገረ ሐኖስን ሰንጥቆ ሰማያት ውስጥ ገብቶ አስደናቂ ዜማ ከመሳእከት ሰምቶ አኩስም ላይ አዜመው ከጽናጽል እና ከመቋሚያ አስማምቶ ግና ምን ያደርጋል ከጨረቃ አፈር የሚበልጥ ነገር ጨረቃም ላይ ካለው የሚበልጥ ምሥጢር ያሬድ ይዞ መጥቶ የሚናገር እና የሚያደንቅ ጠፍቶ ዓለም አያውቀውም አልሰማውም ከቶ ያሬድ ግን ቅዱስ ነው ያሬድ ምሁር ሊቅ ያሬድ መተርጉም ነው ምሥጢር የሚያረቅቅ ያሬድ ፈላስፋ ነው ያሬድ ባለ ቅኔ ያሬድ ባለ ዜማ የዜማው መጣኔ ያሬድ ሐጋጊ ነው ሥርዓት የሠራ ያሬድ መምህር ነው ዕውቀትን ያበራ ያሬድ ቀማሚ ነው ብሉይ ከሐዲስ ያሬድ ሰባኪ ነው ነፍስ የሚመልስ ያሬድ አመልካች ነው ኖታን የፈጠረ ያሬድ መናኒ ነው በጸሎት የኖረ እነ ቸርችል ኾሽኪን አነ ካኒንግሃም አደባባይ መንገድ ሲሰየምላቸው ያሬድን ስላጡት አዘነ ልባቸው ነቢይ በሀገሩ አይከብርም እንዲሉ እኒህ ኢትዮጵያውያን እጅግ ይሞኛሉ የእጃቸውን ንቀው ሌላ ያከብራሉ ብለው አዘነብን በፈጸምነው ግፍ ያሬድን ረስተን ሌላውን ስናቅፍ አይበቃም ወይ ታድያ የሞኝነት ኑሮ መቅረት አለበት ወይ ታሪኩ ተቀብሮ ይተረከ ታሪኩ ይነገር ዝናው ይጠና ይመርመር ይታወቅ ሥራው መወያያ ይሁን በየሚዲያው መማማርያ ይሁን ትውልድ ያድንቀው ያለበለዚያ ግን ያለፉትን ንቀን ወደፊት ብንሄድ አኛንም የሚንቅ ይመጣል ትውልድ የቅዳስ ያሬድ አባቱ አብድዩ ይስሐቅ እናቱ ከርስቲና ታውከልያ ይባላሉ በሌላም በኩል አባቱ እንበረም እናቱ ትውልያ ይባላሉ የሚል ታሪከም አለ የትውልድ ሥፍራው አከሱም ነው የተወለደው በ ዓም ሚያዝያ ቀን የሚል አለ ሲሆን በተወለደ በ ዓመቱ ወላጅ አባቱ ስለሞተ እናቱ የአከሱም ጽዮን መምህር ለነበረው ለአጎቱ ለጌዴዎን አያስተማረ እንዲያሳድገው ሰጠችቸው ከአባ ጌዴዎንም ዘንድ እየተማረ ለ ዓመት ተቀመጠ ሆኖም ቃለ አግዚአብሔር የመቀበል ችሎታው ደካማ ስለሆነ በጣም ያዝን ነበር ከዕለታት አንድ ቀን ከትምህርት ድከመቱ የተነሣ አጎቱ በጨንገር ቢገርፈው በዚህ ተበሳጭቶ ትምህርቱን ትቶ ሄደ በመንገድም ሲጓዝ ውሎ በቀትር ደከሞት ከዛፍ ሥር ዐረፈ በዚያ ጊዜ አንድ ትል ከዛፉ ላይ ያለውን ፍሬ ለመብላት ስድስት ጊዜ በመውደቅና በመነሣት ዛፉ ላይ ለመውጣት ሞከሮ በሰባተኛው ሰተት ብሎ ወጥቶ ሲበላ ተመለከተ አርሱም በፈጸመው የብስጭት ተግባር በመጸጸት ተመልሶና አጎቱን ይቅርታ ጠይቆ ትምህርቱን ቀጠሰ አጎቱም ተደስቶ ዓይነ ልቡናውን ያበራለት ዘንድ እያለቀሰ ፈጣሪውን ለመነለት አግዚአብሔርም ጸሎቱን ሰምቶ ለቅዱስ ያሬድ ዕውቀትን ገልጾለት መጻሕፍተ ብሉያትንና ሐዲሳትን ዐወቀ ሊቃውንተ ቤተ ከርስቲያን ይህን በተመለከተ ሰላም ለያሬድ ስብሐተ መላእከት ለሕዋጹ እንተ አዕረገ በልቡ ኅሊና መንፈስ ረዋዴ ለትምህርተ መጽሐፍ ገብአ እምኅበ ኮነ ነፋጹ በብዙኀ ፃማ ዘአልቦ ሐጻጹ መልዕልተ ዕፅ ኮሞ ነጸሮ እንዘ የዐርግ ዕጹ የሚል ዐርኬ ደርሰውለታል ይህን አርኬ የድጓ መምህራን ጠዋት ጉባኤ ሲዘረጉ ተማሪዎቻቸውን ያስደርሷቸዋል ከዚያም በኋላ ወደ መምህሩ ተመልሶ ትምህርቱን ቀጠለና ቅዱሳት መጻሕፍትን በሚገባ አጠና ሚመተ ዲቁናን ቀጥሎም መተ ቅስናን ተቀበለ ቅዱስ ያሬድ ግአዝ እዝልና አራራይን ከሦስት ወፎችመላእከት በወፎች ተመስለውሃ መማሩን ሊቃውንት ይገልጣሉ እነዚህ በወፍ የተመሰሉ መላእከት እየመሩት ወደ አርአያም አርጎ የቱን ካህናተ ሰማይ ዜማ ከተማረ በኋላ ጠዋት በ ሰዓት በአከሱም ቤተ ከርስቲያን «ሃሌ ሉያ ለአብ ሃሌ ሉያ ለወልድ ሃሌ ሉያ ለመንፈስ ቅዱስ ቀዳሚሃ ለጽዮን ሣረረ ወበዳግመ አረአዮ ለሙሴ ዘከመ ይግበር ግብራ ለደብተራ» ብሎ አዜመ ይህን ዜማ የደረሰበት ወሩ ታኅሳስ ቀኑም ፅለተ ሰኞ ነው ይባላል የቅዱስ ያሬድ የመጀመሪያ ዜማው «አርያም» በመባል ይታወቃል ይህም ከመላእአከት ወይም ከሰማይ የተገኘ መሆኑን ለማጠየቅ የተሰጠው ስም ነው ቅዱስ ያሬድ ይህንን ዜማ በተመስጦ ሲያዜም ንጉሠንግሥቲቱ ጳጳሱ መኳንንቱና ካህናቱ ወደ አኩስም ቤተ ከርስቲያን ተሰባስበው መጥተው በአድናቆት ያዳምጡት ነበር ምከንያቱም ገደለ ቅዱስ ያሬድ እንደሚገልጥልን ከዚያ በፊት በውርድ ንባብ ከሚደረግ ጸሎትና መንፈሳዊ አገልገሎት በቀር ይህን የመሰለ ዜማ አልነበረምና የቅዱስ ያሬድ ድርሰት ብሉይን ከሐዲስ ያስማማየሊቃውንተ ቤተ ከርስቲያንን ትምህርት በሚገባ የያዘ እንዲሁም ለልዑል እግዚአብሔርለእመቤታችንለቅዱሳን መላእከት ለጻድቃንና ለሰማዕታት ተገቢ የሆነውን ምስጋና የያዘ ነው ከዚህም በላይ ለአራቱ የዓመቱ ወቅቶች እንዲስማማ አድርጎ ለበጋ ለከረምት ለመጸውና ለጸደይ እንደሚሆን አድርጎ ከፋፍሏቸዋል ለየበዓላቱም ተስማሚ ድርሰት መድቦላቸዋል ይህንን ድርሰቱን በግእዝ በአዝልና በአራራይ ዜማ ያዘጋጀው ሲሆን ለነዚህም ስምንት የዜማ ምልከቶች ሠርቶላቸዋል የቅዱስ ያሬድ ዜማ አንዴት ሁሉንም ይመስጥና ወደ አርያም በመንፈስ ይወስድ አንደ ነበር ለማስረዳት በገድሉም በሌሎችም መጻሕፍት የተመዘገቡ ታሪኮች አሉ አንድ ቀን ንጉሥ ገብረ መስቀልንግሥቲቱ ጳጳሱ ካህናቱና ምእመናኑ በተሰባሰበበት ቅዱስ ያሬድ ዜማውን ሲያዜም ንጉሥ በመመሰጡ የተነሣ በመሰቀል ተሰላጢኑ ጫፍ የቅዱስ ያሬድን አግር ወጋው ነገር ግን ማንም አላወቀም ነበር ቅዱስ ያሬድ መዝሙሩን ሲፈጽም ንጉ መስቀል ተሰላጢኑን ቢያነሳው የቅዱስ ያሬድ ደሙ ፈሰሰ ንጉሥ በዚህ ደንግጦ ለዚህ ካሣ ይሆን ዘንድ የፈለግከውን ጠይቀኝ እሰጥሃለሁ ብሎ ቃል ገባለት ቅዱስ ያሬድ ግን ከዚህ ዓለም ተለይቶ በምናኔ መኖርና መዝሙሩንም በሚገባ ማዘጋጀት አንደሚፈልግ ገለጠ ምንም እንኳን አኩስምን ለቅቆ መውጣቱ ንጉሥን ቅር ቢያሰኘውም ቃሉን አንድ ጊዜ በመስጠቱ ምንም ሊያደርገው አልቻለም ቅዱስ ያሬድም ከዚህ በኋላ አኩስምን ለቅቆ ወደ ስሜን ተራራ ጸለምት መጓዙ ይነገራል በጐንደር ፎገራ በሚባል ሥፍራ ቅዱስ ያሬድ ጣዕም ያለው ዜማውን ሲዘምር ተጠምደው የሚያርሱ በሬዎች ድምፁን እየሰሙ ገበሬውን ሥራ ስለ አስፈቱት በዚህ ተናዶ ቅዱስ ያሬድን በጅራፍ አንደ ገረፈው ይነገራል ቦታውም «ወርቀ ደምእየተባለ እስከ ዛሬ ይጠራል ወርቃማና ንጹሕ ደሙ የፈሰሰበት ማለት ነው ቅዱስ ያሬድ ዜማውን ያዘጋጀበት ዘመን ከ ዓም ባለው ጊዜ መሆኑ ይነገራል ዜማውን ካዘጋጀ በኋላ ዓመት አስተምሯል በእርሱ ዘመን ተሰዓቱ ቅዱሳን በሃይማኖት ችግር ምከንያት ወደ ኢትዮጵያ ተሰደው መጥተው ስለ ነበር ቅዱስ ያሬድ ከአንዱ ከአባ ጳንጠሌዎን የውጭውን ሀገር ቤተ ክርስቲያን ባሕልና ሥርዓት ይጠይቅ ነበር በጆሮ የሰማውንም በዓይን ለማየት ሁለት ጊዜ ሮም የተባለችውን የቁስጥንጥንያ ቤተ ከርስቲያን ጐበኘሁ ይላል «ወሪድየ ብሔረ ሮሜ ለቤተ ከርስቲያን ርዒከዋ» እንዲል የታሪከ ምሁሩ ሥርግው ሀብለ ሥላሴ ለቁስጥንጥንያ ዜማ መነሻው ቅዱስ ያሬድ ነው ይላሉ ለዚህም ማስረጃ የሚያደርጉት የቁስጥንጥንያን ዜማ የደረሰው ሊቅ ዜማውን አገኘው የሚባለው የቅድስት ሶፍያን ቤተ ከርስቲያን ሲዞር ከሰማው ዜማ ነው ይህ ዘመን ደግሞ ቅዱስ ያሬድ ከተነሣበትና ወደ ሮሜ ሄድኩ ካለበት ዘመን ጋር ተመሳሳይ ነው እናም ምናልባት ያ ሰው ዜማውን የሰማው የቅድስት ሶፍያ ቤተ ከርስቲያንን እየዞረ ሲዘምር ከነበረው ከቅዱስ ያሬድ ሳይሆን አይቀርም ይላሉ ል ከርኪ ሃ ከኪ ቅዱስ ያሬድ ማትያስና ዮሴፍ በተባሉ የአቡነ አረጋዊ ደቀ መዛሙርት መሪነት ወደ ደብረ ዳሞ ተራራ ላይ ወጥቶ ከጻድቁ ጋር በመገናኘትና የቤተ ከርስቲያኑን ሥራ እያደነቀ ዙሪያውን ከዞረ በኋላ «ዖድከዋ ወርኢኩ ሥነ ሕንፃሃ ለቅድስት ቤተ ከርስቲያን» ሲል ዘመረ በዚያም ለአንድ ሳምንት ሰንብቶ ሄዷል ቅዱስ ያሬደ ከአቡነ አረጋዊ እና ከዐፄ ገብረ መስቀል ጋር በመሆን በወሎ በጎንደር በሸዋ እና እስከ ጋሞጎፋ ብርብር ማርያም ድረስ በመሄድ አስተምሯል አንዳንድ መረጃዎች የዐርባ ምንጭን ታሪከ ከቅዱስ ያሬድ ከአቡነ አረጋዊ አና ከዐፄ ገብረ መስቀል ታሪከ ጋር ያያይዙታል ሦስቱም ብርብር ማርያምን ለማየት ሄደው በነበረ ጊዜ በዛሬው ዐርባ ምንሥ አካባቢ ሠፍረው ነበር በዚያ ቦታ ለወታደሩ የሚበቃ የሚጠጣ ውኃ በመጥፋቱ አቡነ አረጋዊ ጸልየው መሬቱን በመስቀል ቢመቱት ዐርባ ውኃዎች ፈለቁ ይባላል ዐፄ ገብረ መስቀል የጣና ቂርቆስን ቤተ ከርስቲያንን በሚያሠራ ጊዜ በዚያ ቦታ ለሁለት ዓመት ተቀምጦ ድጓውን በማስተማሩ ምልከት የሌለው ድጓው እስከ ዛሬ በገዳሙ ይገኛል ቀጥሎም የዙር አባን ቤተ ከርስቲያን ለማሠራት ወደ ጋይንት በተጓዙ ጊዜም በዚያ ሁለት ዓመት ዝማሬ መዋሥዕት የተባለ ድርሰቱን አስተምሯል ይህ ቦታ እስከ ዛሬ የዚህ ትምህርት ማስመስከሪያ ነው ቅዱስ ያሬድ ከዚያ በኋላ ወደ አከሱም ተመልሶ በመደባይ ታብር በተባለ ቦታ ቅዳሴያትን በዜማ አዘጋጅቷል ይህ ቦታ ከአከሱም ኪሜትር ርቆ ይገኛል ከዚህ በኋላ ለመጨረሻ ጊዜ አኩስምን ተሰናብቶ ለመሄድ ወደ ጽዮን ቤተ ከርስቲያን ገባና «ቅድስት ወብጽዕት ስብሕት ወቡርከት ከብርት ወልዕልት አንቀጸ ብርሃን ማዕርገ ሕይወት» እያለ አንቀጸ ብርሃን የተባለውን ድርሰቱን ሰተት አድርጎ አዘጋጀው ይህንን ድርሰት ሲያዜም አንድ ከንድ ያህል ከምድር ከፍ ብሎ ይታይ ነበር ይባላል ቅዱስ ያሬድ በሰሜንና ወገራ አገውና በጌምድር እየተዘዋወረ አስተምሮ ከሰሜን ተራራዎች ውስጥ እየጾመና እየለየ በብሕትውና ለብዙ ዘመን ከኖረ በኋላ በሰሜናዊ ምሥራቅ በኩል ባለው በጸለምት ዋሻ ውስጥ በ ዓም ግንቦት ቀን ተሠውሯልይህ ቦታ በተለምዶ የሰሜን ተራሮች በሚባለው ወስጥ የሚገኝ ከፍተኛና ብርዳማ ቦታ ነው ቅዱስ ያሬድ ለኢትዮጵያ ቤተ ከርስቲያን ሰማያዊ ዜማን ከማበርከቱም ሌላ በትምህርት ሂደትም አስተዋጽዖ አድርጓል የድጓን የጾመ ድጓን የዝማሬ መዋሥዕትንና የቅዳሴን ትምህርት ከማስተማሩም በላይ ለቅኔ ትምህርትም መሠረት ጥሏል መቼም ለኢትዮጵያ ሊቃውንት ትልቁ ጥፋታቸው ኢትዮጵያዊ መሆናቸው ነው ይህን ጊዜ አውሮፓዊ ወይንም አሜሪካዊ ቢሆን ኖሮ በስሙ የማይጠራ ነገር ባልነበረ ነበር መንገዱትምህርት ቤቱ ኮሌጁ አደባባዩ ምኑ ቅጡ እኛም የፈረንጅ ነገር ስለምንወድ በየመማርያ መጽሐፋችን በተማርነው ነበር ኢትዮያዊ ሆነና ተጎዳ የመጀመርያዋን ዜማ የዘመረባት ቦታ እንኳን እንደ ዋዛ በድንጋይ ታጥራ ምልከት እንኳን የላትም ከያሬድ ሙዚቃ ትምህርት ቤት በቀር ሀገሪቱ በስሙ ምንም አልሰየመችለትም ያሬድ ግን በዓለም ላይ የመጀመርው የዜማ ኖታ ምልከት ባለቤት ነው አሁን ለኛ ከኾኸኪን እና ከያሬድ የቱ ይቀርበናል ከቸርችል አና ከያሬድ የቱ ይጠቅመናል ከደጎል አደባባይ እና ከያሬድ አደባባይ የቱ ያኮራናል ከቤኒን መንገድ እና ከቅዱስ ያሬድ መንገድ የቱ ይሻለናል በርግጥ አሁን አሁን ጅምሮች ይታያሉሱ የቅዱስ ያሬድን ዩኒቨርሲቲ በአኩስም ከተማ ለመገንባት ኮሚቴ ተቋቁሞ ሥራ ተጀምሯል የከተማው ምከር ቤትም ቦታ ለመስጠት ፈቃደኛ ሆኗል ያድርሰን ብቻ እስኪ አንድ ሃሳብ ላቅርብ አናንተም ጨምሩበት በ ዓም የቅዱስ ያሬድን ኛ ዓመት ለማከበር በያላችሁበት በበጎ ፈቃደኛነት ኮሚቴ አቋቁሙ ሌላ ሰው እንዲመጣ አባካችሁ አትጠብቁ ዌብ ሳይት ሥሩ ፌስ ቡክ ግሩፕ ከፈቱ በየቦታው የቅዱስ ያሬድ ኛ ዓመት በዓል ኮሚቴ የሚል አደራጁና በዐውደ ጥናት በአውደ ርእይ በዝማሬ አናከብረው የዜማ ሊቃውንት ዝማሬ አዘጋጁ ሰዓሊዎች የሥዕል ዐውደ ርእይ አዘጋጁ የዜማ ባለሞያዎች ስለ ቅዱስ ያሬድ ዜማ ለዓለም የሚያስተዋወቅ መርሐ ግብር ዘርጉ ነገ አይደለም ዛሬ እንጀምር ከብረ በዓሉ በ ሚያዝያ ቀን ይጀመርና በ ግንቦት ቀን ይፈጸም አስኪ ሌላም ሃሳብ ጨምሩበትና አንዳች ታሪከ አንሥራ አንዴው ግን ግንቦት የዓመቱ የዜማ ቀን ቢሆን ምን ይመስላችኋል። በአርሱ ኃጢአት ነው ወይስ በወላጆቹ ይሉት ነበር በዚያ ጊዜ የሐይቁ መምህር የነበረው ዐቃቤ ሰዓት ሠረቀ ብርሃን ለአባቱ «ልጅህ ትምህርት አይገባውምና የቤተ መንግሥት ነገር አስተምረው» ብሎ መለሰውአባቱ ሕዝበ ጽዮን ግን «አንድ ጊዜ ለእግዚአብሔር ሰጥቼዋለሁ አዚያው ገዳሙን ያገልግል » ብሎ እንደ ገና ላከው አባ ጊዮርጊስ ዕውቀት ስለ ተሠወረው ሁልጊዜ በሥዕለ ማርያም ሥር እየተንበረከከ ይጸልይ ነበር የሐይቅ አስጢፋኖስ ገዳምንም እህል በመፍጨት ያገለግል ነበር በ ዓም የሐይቅ እስጢፋኖስ ገዳምን የጽሑፉ አዘጋጅ በጎበኘበት ጊዜ አባ ጊዮርጊስ ይፈጭበት የነበረውን የድንጋይ ወፍጮ ገዳማውያኑ አሳይተውታል አንድ ቀን እመቤታችን ተገለጠችለትና «አይዞህ ዕውቀት የተሠወረብህ ትምህርት ስለማይገባህ ሳይሆን የእግዚአብሔር ድንቅ ሥራ እንዲገለጥ ነውና ታገሥ» አለችው ከዚያም ጽዋዕ ልቦና አጠጣቸው ከዚህ በኋላ በሐይቅ እስጢፋኖስ ትምህርቱን በሚገባ ተምሮ አጠናቀቀ በዕውቀቱም ቀድሞ የሚያውቁት ሁሉ ይደነቁበት ነበር አባ ጊዮርጊስ በዜማ የያሬድን ዜማ ከአቡነ ሳሙኤል ዘጋርማ እንደተማረው ገድሉ ይነግረናል በዚያ ዘመን በዐፄ ዳዊት አማካይነት በሰሜን ኢትዮጵያ የያሬድ ድጓ ዋና ማዕከል በሆነው በደብረ ነጎድጓድ ተሾሞ ሳያስተምር አልቀረምምከንያቱም በኢትዮያ የድጓ ሊቃውንት ዝርዝር ውስጥ አባ ጊዮርጊስ ይጠቀሳልና በትርጓሜ መጻሕፍትና በቅኔ የጠለቀ ዕውቀት አንዳለው ድርሰቶቹ ይመሰከራሱ የማስተማር ሥራውን የጀመረው በዚያው በሐይቅ አስጢፋኖስ መሆኑን ገድሉ በሚከተለው መልኩ ይገልጠዋል «ወአብርሃ ለቤተ ከርስቲያን እንተ ተሐንጸት በሐይቅ ባሕር ወአም አሜሃ አሐዙ ይስአሉ እም ኀቤሁ ኩሎሙ ሰብአ ሀገር ቃለ መጻሕፍት ወትርጓሜሆሙ ወኩሉ ቃለ ማኅሌት» ከሐይቅ በኋላ በዚያ ዘመን ሸግላ በመባል ትጠራ ወደ ነበረችው ወደ ትውልድ ሀገሩ ወደ ጋሥጫ ተጓዘ በዚያ ጊዜ የነገሥታቱ መቀመጫ በዚያ የነበረ ይመስላል ለዚህ ሦስት ምልከቶች አሉ የመጀመርያው በነገሥታቱ መቀመጫ አካባቢ አብያተ ከርስቲያናት አንደሚበዙት ሁሉ አኩስምን ላስታን ጎንደርን አንኮበርንና አዲስ አበባን በምሳሌነት ማንሣት ይቻላል በጋሥጫም በዚያ ዘመን ብዙ አብያተ ከርስቲያናት ነበሩ ሁለተኛው ደግሞ በገድሉ ላይ አባ ጊዮርጊስ ወደ ሸግላ በመጣ ጊዜ ወደ ቤተ መንግሥት እንዳስገቡት የሚገልጠው ነው ሦስተኛው መረጃ ጋሥጫ የዐፄ ይስሐቅ የከረምት ጊዜ ማረፈያ አንደነበረች ገድሉ መግለጡ ነው አባ ጊዮርጊስ ወደ ሸግላ ሲመጣ አባቱ በጣም አርጅቶና መንኩሶ ነበር ስለዚህም በአባቱ አግር ተተከቶ በቤተ መንግሥቱ ያለችውን ሥዕል ቤት እንዲያገለግል ወደዚያው አስገቡት በቤተ መንግሥቱም የንጉሥን ልጆች ከማስተማሩም በላይ በቤተ መንግሥቱ ዙርያ ከነበሩት ሊቃውንት መካከል አባ ጊዮርጊስ አንዱ ነበር በአንድ ወቅት ግብፃዊው ጳጳስ አቡነ በርተሎሜዎስ ሥላሴን አንድ ገጽ ብለው ያምናሉ ተብለው በተከሰሱ ጊዜ ነገሩን እንዲያጣሩ ከተመረጡት ከቄስ ሐፄ ተከሥተ ብርሃንና ከሐይቁ መምህር ከዐቃቤ ሰዓት ዮሴፍ ጋር አብሮ ተልኮ ነበር እነዚህ ሦስት አበው ጳጳሱን ካነጋገሩ በኋላ ክሱ ውሸት መሆኑን በማረጋገጥ ስለ ምሥጢረ ሥላሴ የሚገልጠውን የጳጳሱን እምነት በጽሑፍ ይዘው መጡ በቤተ መንግሥቱ በነበረ ጊዜ የንጉሥን ልጆች ይስሐቅን ቴዎድሮስን አእንድርያስን ሀብተ ኢየሱስን ሕዝቅያስን ኢዮስያስን ዘርዐ ያዕቆብንና ሴት ልጁን እሌኒን በምግባርና በሃይማኖት ቀርዷቸዋል ከእነዚህም መካከል ዘርዐ ያዕቆብ በድርሰቱ ሲመስለው ቴዎድሮስ ደግሞ በሕይወት መስሎታል ዐፄ ዳዊት የአባ ጊዮርጊስን ሊቅነትና መልካም ሥነ ምግባር በሚገባ ስላወቀ በጋብቻ ሊዛመደው ወዶ ስለነበር ልጁን እንዲያገባ ዘወትር ይጠይቀው ነበር አባ ጊዮርጊስ ግን በድንግልና ጸንቶ ለመኖር እንደሚፈልግ ከመግለጽ አልተቆጠበም የዐፄ ዳዊት ጥያቄ ስለበዛበት ወደ አቡነ በርተሎሜዎስ ሄዶ ቅስናን ከተቀበለ በኋላ ወዲያው መነኮሰ ገድሉ የት እንደ መነኮሰ አይገልጥልንም ነገር ግን አንድም በሐይቅ እስጢፋኖስ ያለበለዚያም በደብረ ጎል ሊሆን እንደሚችል ሥርግው ሐብለ ሥላሴ ግምታቸውን አስቀምጠዋል ከመነኮሰ በኋላ ወደ ሸግላ በመምጣት «ወእምድኅረዝ ኮነ አቡነ ጊዮርጊስ መምህር ለነገሥት ወለካህናት ዘደብተራ ወለኩሉ ዐበይተ ቤተ መንግሥት ለንቡራነ እድ ወለመኳንንት ለመሳፍንት ወለኩሉ ተዐይነ ቤተ መንግሥት ከዚህ በኋላ ለነገሥታትና በቤተ መንግሥቱ ለነበሩ ካህናት እንዲሁም በቤተ መንግሥቱ ለነበሩ ታላላቆች ለንቡራነ እድና ለመኳንንት ለመሳፍንትና በቤተ መንግሥቱ ለነበሩ ባለሟሎች ሁሉ መምህር ሆነ አባ ጊዮርጊስ በሸግላ በነበረ ጊዜ በወባ በሽታ ታምሞ ሲሞት ደርሶ እንደ ነበር ገድሉ ይናገራል ታምሞ በነበረ ጊዜ አንድ ሌሊት ቅዱስ ጴጥሮስና ቅዱስ ጳውሎስ ተገልጠውለት ከእኛ ጋር ትኖር ዘንድ ልንወስድህ መጣን አሉት እርሱም የድርሰት ሥራዬን ሳልሠራና እግዚአብሔርንም አብዝቼ ሳላመሰግነው አሁን አትውሰዱኝ ሲል ለመነ እነርሱም ልመናውን ተቀብለውት ከሕመሙ ፈውሰውት ሄዱ ለዚህም ይመስላል ከበሽታው እንደ ተፈወሰ ወድያው የድርሰት ሥራውን የጀመረው የመጀመርያ መጽሐፉን ጽፎ እንደ ጨረሰ ጠፍቶበት እንደ ነበር ገድሉ ይተርካል በቤቱ ውስጥ የነበሩትን መጻሕፍት ሁሉ እያገላበጠ ቢፈልገውም ሊያገኘው አልቻለም አንድ ቀን በቤተ ከርስቲያን ሌሊት በአገልግሎት ላይ እያለ እመቤታችን ተገልጣ «ለምን አስቀድመህ ሳትነግረኝ ጻጸፍከ። » ብለው ጠይቀውት ነበር አባ ጊዮርጊስ ግን «ጥቂት ቢኖር አወዳለሁ እመቤታችንን የሚወድ ሰው ነውና» ብሎ ነበር የመለሰው ዐፄ ቴዎድሮስ አባ ጊዮርጊስን ከወኅኒ ቤት አውጥቶት በጥንቱ ቦታ አስቀመጠው አባ ጊዮርጊስ ግን የቤተ መንግሥትን ነገር ለመሸሽ ስለ ፈለገ በጋሥጫ ከመቀመጥ ይልቅ ርቆ ጥንት ወደ ነበረበት ወደ ዳሞት በመሄድ ማስተማር ጀመረ ወደ ዳሞት ሲሄድ እግረ መንገዱን ወደ ደብረ ሊባኖስ ገብቶ የአቡነ ተከለ ሃይማኖትን መቃብር ተሳልሟል በዚያ ጊዜ የደብረ ሊባኖሱ አበ ምኔት እጨጌ ዮሐንስ ከማ ሰባተኛው የደብረ ሊባኖስ አጨጌ እንደ ነበሩ ገድሉ ይናገራል ነገር ግን በዕውቀቱ የሚቀኑበት በችሎታው የሚመቀኙት ሰዎች ነገር ሠርተው ከንጉሥ ቴዎድሮስ ጋር ስላጣሉት አልም ካለ በረሃ እንዲጋዝ ተደረገ አባ ጊዮርጊስ ከግዞት የወጣው ዐፄ ቴዎድሮስ ሲሞት ነበር የአባ ጊዮርጊስ ሌላው ተማሪ የነበረው ዐፄ ይስሐቅ በ ዓም መንግሥቱን ሲይዝ አባ ጊዮርጊስን ከግዞት አውጥቶ ወደ ጋሥጫ መለሰው በዚያ ጊዜ አባ ጊዮርጊስ እድሜው ዓመት ሲሆን በስደትና በጤንነት መታወክ የተነሣ ከባድ ጉዳት ደርሶበት ነበር ይሁን እንጂ ብዙውን ጊዜውን በጾም በጸሎትና በድርሰት ያውለው ነበር «ወበአሐቲ መዋዕል ተስዕሎ አሐዱ መስፍን ዘስሙ ቴዎድሮስ ዘይሰመይ ካዕበ ሊቀ ሐራ በአንተ ሃይማኖት ርትዕት ወደረሰ ሎቱ መጽሐፍ ዘይሰመይ ፍካሬ ሃይማኖት ወሶበ ርአይዎ ወአንበብዎ ለውእቱ መጽሐፍ ንጉሥ ወኩሎሙ ካህናተ ምሥጢር ይቤሉ አማንኪ ዮሐንስ አፈ ወርቅ ወቄርሎስ አፈ በረከት ተንሥኡ በመዋዕሊነ ኢትዮጵያ ተመሰለት በቁስጥንጥንያ ወተአረየታ ላዕለ እስከንድርያ አንድ ቀን ቴዎድሮስ የተባለ መስፍን ዳግመኛም የጦሩ አዛዥ የሚሆን አባ ጊዮርጊስን ስለ ርትዕት ሃይማኖት ጠየቀው አባ ጊዮርጊስም ፍካሬ ጀይማኖቅ የተባለውን መጽሐፍ ደርሶ ሰጠው ንጉሥና የምሥጢር ሊቃውንት የሆኑ ካህናት ይህንን በተመለከቱ ና ባነበቡ ጊዜ በእውነት ዮሐንስ አፈወርቅና አፈ በረከት የሆነው ቄርሎስ በዘመናችን ተነሥተዋል ኢትዮጵያም ቁስጥንጥንያን መስላለች ከእስከንድርያም በላይ ከፍ ከፍ ብላለች ብለው አደነቁ ይላል ገድሉ አባ ጊዮርጊስ ፍካሬ ሃይማኖት የተሰኘውንና የኢትዮጵያ ቤተ ከርስቲያን የምታምነውንና የምታወግዘውን በግልጥና በዝርዝር የጻፈበትን መጽሐፍ እንዴት እንደ ደረሰው ሲገልጥ ፍካሬ ሃይማኖት የኢትዮጵያ ቤተ ከርስቲያንን እምነት በግልጥና በዝርዝር በማስቀመጥ ረገድ በኢትዮጵያ ቤተ ከርስቲያን ታሪከ የመጀመርያው ሥራ ነው የሚል እምነት የዚህ ጽሑፍ አዘጋጅ አለው የዘረዘራቸው የመናፍቃን ስሞችን እና ከህደታቸውን ስናይ በዘመኑ የነበሩ ሊቃውንት ስለ ዓለም ቤተ ከርስቲያን ታሪከ ያላቸውን ዕውቀት ያሳየናል አባ ጊዮርጊስ መከራ ያልተለየው አባት ነበር ገድሉ እንደሚተርከው በቤተ መንግሥቱ የነበሩ ሰዎች የርሱን መከበርና መወደድ አይፈልጉትም ነበር በተለይም ፉፍጳሪ ጀይማኖሦ የተሰኘውን መጽሐፍ በመጻፉ የተነሣ መከበሩ አልተዋጠላቸውም ስለዚህም ነገር ሠርተው ከዐፄ ይስሐቅ ጋር አሁንም አጣሉት ዐፄ ይስሐቅ አባ ጊዮርጊስን አሳስሮ ውኃ ወደማይገኝበት ዐለታማ ቦታ አጋዘው በዚያም በመከራ ለብዙ ጊዜ ኖረ በዚያ እያለ ዘወትር በጸሎት አብዝቶ ይተጋ ነበር እግዚአብሔርም ዐፄ ይስሐቅ ወደ ልቡናው እንዲመለስ አደረገ ንጉሠ በአባ ጊዮርጊስ ላይ የፈጸመው ነገር ሁሉ ፀፀተው አገልጋዮቹንም ጠርቶ አባ ጊዮርጊስን እንዲያመጡት አዘዘ ነገር ግን አነዚያ ተንኮል ሠሪዎች የአባ ጊዮርጊስ መምጣት ተንኮላቸውን ስለሚያጋልጠው አባ ጊዮርጊስ ሞቷል ብለው አስወሩ ይህንን ሲሰማ ዐፄ ይስሐቅ ፈጽሞ አዘነ አባ ጊዮርጊስ ሞቷል እየተባለ መወራቱን ከደቀ መዝሙሩ ስለ ሰማ በሕይወት የመኖሩን ዜና ጽፎ ለዐፄ ይስሐቅ እንዲያደርስለት አውሎ ንፋስን ላከው አውሎ ንፋሱ ደብዳቤውን ተሸከሞ በመሄድ ዐፄ ይስሐቅ በድንኳን ተቀምጦ በነበረ ጊዜ ጉልበቱ ላይ አስቀመጠው ንጉሥ ምትሐት የተሠራበት ስለ መሰለው ደነገጠና መኳንንቱንና ሕዝቡን ሰብስቦ ጉዳዩን ገለጠ ወዲያውም አሳት አስነድዶ ቢጥለው ሊቃጠል አልቻለም ወደ ውኃም ቢጨምረው አልጠፋም በዚህ ተደንቆ ወረቀቱን ከፍቶ አነበበው ደብዳቤው ከአባ ጊዮርጊስ የተላከ መሆኑን ሲያውቅ ዐፄ ይስሐቅ ደነገጠ አነዚያን መልእከተኞች ይዞ ወደ ወኅኒ ጨመራቸው አባ ጊዮርጊስንም ከግዞት ያወጡት ዘንድ ላከ አባ ጊዮርጊስ ወደ ቤተ መንግሥቱ ሲመጣ ንጉሠ በደስታ ተቀበለው ደብዳቤውን በማን አጅ እንደ ላከውም ጠየቀው አባ ጊዮርጊስም ደብዳቤውን በሰው ሳይሆን በእግዚአብሔር ፈቃድ በነፋስ እንደ ላከው አስረዳ ከግዞት ከተመለሰ በኋላ እመቤታችን ተገልጣለት መከራው ሁሉ እንደ ሐዋርያት መሆኑን ገለጠቸለት አአምሮውን ብሩህ ልቡናውን ትጉኅ የሚያደርግ እጅግ ብዙ ምሥጢር ነገረችው ተሰናብታው ከሄደች በኋላ «እጅግ ብዙ መብራት አቅርቡ አምስት ፈጣን ጸሐፊዎችንም አምጡ » ብሎ አዘዘ አርሱ እየነገራቸው አነርሱ አየጻፉ እረፍት ሳያደርጉ ሦስት ቀን ሙሉ አስጽፎ መጽሐፈ ምሥጢር የተሰኘውን መጽሐፍ ፈጸመ አባ ጊዮርጊስ ይህንን ያደረገው ምናልባት በስደትና በመከራ ስለ ደከመ ሳይሆን አይቀርም አምስቱ ጸሐፍት የየድርሻቸውን አጠናቅቀው በአንድ አደረጉት አባ ጊዮርጊስም ይህን ተመልከቶ በእጅጉ አደነቀ «እኔ የዚህን መጽሐፍ ቃል አልተናገርኩም መንፈስ ቅዱስ በእኔ አፍ ተናገረ አንጂ » ሲል በወቅቱ መመስከሩን ገድሱ ይናገራል ይህንም መጽሐፍ መድሓኀደ ምሥጢረ ሲል ሰየመው የጻፈው በ ዓም እድሜው በደረሰ ጊዜ ሲሆን የዚህ መጽሐፍ ቅጅ በነጋድያን እጅ እስከ ኢየሩሳሌም ድረስ በወቅቱ ሄዶ እንደ ነበር ገድሉ ያስረዳል መጽሐፈ ምሥጢር የተጻፈበትን ዘመንና ምከንያት የዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ ዜና መዋዕል ከዚህ በተለየ ነው የሚያስቀምጠው «በመዋዕሊሁ ለዝንቱ ንጉሥ ዘርዐ ያዕቆብ ኮነ ተቃሕዎ በእንተ ሃይማኖት ወተዋሥአ አባ ጊዮርጊስ ምስለ አሐዱ አፍርንጅ ወሞዓ እስከ ከሠተ ወጸሐፈ መጽሐፈ ምሥጢር በዚህ በንጉሥ ዘርዐ ያዕቆብ ዘመን በሃይማኖት ምከንያት ከርከር ሆነ አባ ጊዮርጊስም ከአንድ ፈረንጅ ጋር ተከራከሮ ረታው መጽሐፈ ምሥጢር የተባለውን መጽሐፍም ደረሰ» ይላል ይህ ግን የሚያስኬድ አይመስልም ምከንያቱም አባ ጊዮርጊስ ዘጋሥጫ በዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ ዘመን ዐርፎ ነበርና ዐፄ ይስሐቅ ለአባ ጊዮርጊስ ምድረ ሰዎን ይህ ቦታና ጋሥጫ ቅርብ ይመስላሉ እንደዚህ መጽሐፍ አዘጋጅ ግምት ከወለቃ ወንዝ ማዶ ያለው ሀገር ሰግላ ወዲህ ወደ ሰሜን ሸዋ ያለው ሀገር ደግሞ ምድረ ሰዎን ተብሎ ሳይጠራ አልቀረም ምከንያቱም ገድለ አባ ጊዮርጊስ ስለ ምድረ ሰዎን ሲናገር በዚያ የአባ በጸሎተ ሚካኤል ገዳም እንዳለ ይተርካል የአባ በጸሎተ ሚካኤል ገዳም ያለው ከአባ ጊዮርጊስ ዘጋሥጫ ገዳም ሥር ነው አባ ጊዮርጊስ በግዞት በነበረ ጊዜ በራእይ እመቤታችን ተገልጣ ዕረፍቱ በአባ በጸሎተ ሚካኤል ገዳም እንደሚሆን እንደ ነገረችው ገድሉ ይተርካል የተባለውን የጳጳሳት መቀመጫ የነበረውን ሀገር በርስትነት ሰጥቶት ነበር አባ ጊዮርጊስ በምድረ ሰወን ንጉሥ ይስሐቅ ከረምቱን ያሳልፍበት በነበረው ቦታ ላይ ቤተ ከርስቲያን ሠራ በዚያም በማስተማርና በጾም በጸሎት ይተጋ ነበር በጋሥጫ እያለ ዐፄ ይስሐቅ አስጠራው በዚያ ጊዜ ንጉሠ የመናገሻ ማርያምን ቤተ ከርስቲያን አሠርቶ ስለ ነበር እንዲባርከለት ፈልጎ ነበር አባ ጊዮርጊስ ምንም እንኳን በዚያ ጊዜ ታምሞ የተኛም ቢሆን ወደ ንጉሥ ተጓዘ እዚያ ሲደርስ በጣም ተዳከሞ ነበር ሥርዓቱን ለመፈጸምም ዐቅም አልነበረውም ስለዚህም ንጉሥ ይስሐቅ በአልጋ ተሸከመውት እንዱዞሩና ቤተ ከርስቲያኗን እንዲባርካት አደረገ ቡራኬውን ከፈጸመ በኋላ ደቀ መዝሙሮቹን ሰብስቦ «ከሞትኩ አባቴ በጸሎተ ሚካኤል መከራ ወደ ተቀበለባትና እኔም ቤተ ከርስቲያን ወዳነፅኩባት ቦታ ወስዳችሁ ቅበሩኝ» ሲል አዘዛቸው ለደቀ መዛሙርቱ የመጨረሻ የስንብት ትምህርቱን እያስተማራቸው እነርሱም በአልጋ ተሸከመውት ወደ ጋሥጫ እያመሩ ሳለ በመንገድ ላይ ሐምሌ ሰባት ቀን ሐ ዓም በ ዓመቱ ዐረፈቡ ከመናገሻ ወደ ጋሥጫ የሚወስደው መንገድ በአዲስ አበባ በኩል አድርጎ በደብረ ጽጌ በኩል ወጥቶ በመርሐ ቤቴና በጉንደ መስቀል በኩል በማለፍ በሚዳና በወረሞ በኩል ወደ ቦረና የሚሻገር ይመስላል የዚህ ጽሑፍ አዘጋጅ በ ዓም በሰሜን ሸዋ ሚዳ ጉንደ መስቀል ቤተ ከርስቲያን በተገኘ ጊዜ አባ ጊዮርጊስ በመንገድ ላይ በማረፉ ለጊዜው ዐጽሙ ያረፈበትን ቦታ ካህናቱ በከብር ጠብቀው አሳይተውታል በገድሉም ላይ በዘመዶቹና በደቀ መዝሙሮቹ መካከል የት ይቀበር። በሚለው ጉዳይ ላይ ከርከር መነሣቱንና ንጉሥ በገዳሙ እንዲቀበር መወሰኑን ይገልጣል ከዚህም በላይ ደግሞ ከርከሩ አልቆ ዐጽሙ ወደ ቤተ ከርስቲያኑ እስኪገባ ድረስ በሌላ ቦታ ዐጽሙ ዐርፎ መቆየቱን ገድሉ ጨምሮ ይገልጣል በመሆኑን ያረፈበት ቦታ ጉንደ መስቀል ሳይሆን አይቀርም አስካሁን ድረስ ያሉን ምንጮች የአባ ጊዮርጊስ ድርሰቶች ቁጥራቸው ከዐርባ በላይ እንደሆኑ ይገልጣሉ በስም የምናውቃቸው ግን የሚከተሉትን ብቻ ነው ምናልባት ብዙ ጥናት ማድረግ ሳያስፈልገን አይቀርም ሰዓታት ዘመዓልት ወዘሌሊት ኖኅተ ብርሃን ከመጽሐፈ አርጋኖን ጋር አብሮ ታትሟል ውዳሴ መስቀል ቅዳሴ ውዳሴ ሐዋርያት አርጋኖነ ውዳሴ ፍካሬ ሃይማኖት መጽሐፈ ምሥጢር ውዳሴ ስብሐት እንዚራ ስብሐት ዝ ሕይወተ ማርያም ተአምኖ ቅዱሳን መጽሐፈ ብርሃን ጸሎት ዘቤት ቤት አባ ጊዮርጊስ ዘጋሥጫ ስሙ እና ከብሩ የተዘነጋ ሊቅ ነው አብዛኞቹ መጻሕፍቱም ለአንባብያን አልቀረቡም በርግጥ ከጥቂት ዓመታት ወዲህ መጽሐፈ ምሥጢር የተሰኘው መጽሐፉ በአማርኛ ተተርጉሞ ቀርቧል ይህ መጽሐፍ በማኅበረ ቅዱሳን በገዳሙ እና በቅርቡ ደግሞ በባህል እና ቱሪዝም ሚኒስቴር ሦስት ጊዜ ለኅትመት ቀርቧል ዘመኑ የአባ ጊዮርጊስ ነው ያሰኛል ማኅበረ ቅዱሳንም ገዳሙን ለመርዳት ከፍተኛ ፕሮጀከት ቀርጾ እየተንቀሳቀሰ ነው እኔ ገዳሙን ከአንድ ቀን የእግር ጉዞ በኋላ በቦታው አይቼዋለሁ በደቡብ ወሎ ቦረና ውስጥ ይገኛል ከደሴ አስከ ከላላ አንድ ቀን ከከላላ እስከ አባ ጊዮርጊስ ዘጋሥጫ አንድ ቀን ይወስዳል ገዳሙ ዙርያውን በሙስሊም የተከበበ በተራራ ላይ የሚገኝ ነው አብዛኞቹ መነኮሳት ዐቅመ ደካማ ናቸው ቦታው አስቸጋሪ በመሆኑ ብዙ ወጣት መነኮሳት አይሄዱበትም የሚገርመው ነገር የአካባቢው ሙስሊሞች ለገዳሙ ልዩ ከበሬታ አላቸው አስኪ በተለይም በውጭ ሀገር የምትኖሩ እና ዐቅሙ ያላችሁ ምእመናን ታሪከ ወዳጆች እና ሀገር ወዳዶች ይህ ታካዊ ቅርስ አንዳይጠፋ የምትችሉትን አድርጉ ትልቁ ችግራቸው የዓመት ቀለብ ነው በየአካባያችን ማኅበራትን አና ኮሚቴዎችን አቋቁመን መጻሕፍቱን ብናሰባስብ በተለይ በፈረንሳይ እና በአንግሊዝ ያሉትን ስለ እርሱ ብንጽፍ ገዳሙን ብንረዳ ሰንበት ትቤቶቻችን በስሙ ቤተ መጻሕፍት እንዲያቋቁሙ ብናግዛቸው በስሙ በተለይም በአዲስ አበባ ከተማ ቤተ ከርስቲያን ብንተከል በየዓመቱ ሐምሌ ሰባት ቀን የቅድስት ሥላሴ በዓልን የሚያነግሥ አድባራት የእርሱንም ታቦት አስገብተው በድርብ ቢያነግሠት ቀኑ «የሊቃውንት ቀን» ተብሎ ቢከበርና አርሱንና ሌሎች ሊቃውንትን የምናስብበት ቀን ቢሆን ዐውደ ጥናቶች ሴሚናሮች የቅኔ አና የዜማ ምሽቶችን በማዘጋጀት ብናስበው አለቃ ተከሌ አለቃ ተከሌ የታዋቂው ሊቅ የአለቃ ገብረ ሐና ልጅ ናቸው ዝማሜው ከእርሳቸው የቀደመ ታሪከ ቢኖረውም ያሳወቁት እና ወንበር ዘርግተው ያስተማሩት እርሳቸው በመሆኑ «የተከሌ ዝማ» እየተባለ በስማቸው ይጠራል የአለቃ ተከሌ እና የዝማሜው መገጣጠም ግን የሚከተለውን ይመስላል በፍትሐ ነገሥት ዐዋቂነታቸው የዐፄ ቴዎድሮስ ፍርድ ቤት ዳኛ የነበሩት አለቃ ገብረ ሐና በቀልደኛነታቸው ምከንያት ከዐፄ ቴዎድሮስ ጋር ሊስማሙ አልቻሉም ነበር በኋላ ደግሞ ካህናት በዐፄ ቴዎድሮስ ላይ ባመፁ ጊዜ በአድማው ካሉበት ካህናት መካከል አንዱ ገብረ ሐና መሆናቸው ስለታወቀ ዐፄ ቴዎድሮስ በአለቃ ገብረ ሐና ላይ አምርረው ሊቀጧቸው ዛቱ አለቃም ሸሽተው ጣና ሐይቅ ሬማ መድኃኔዓለም ገዳም ገቡ በዚያም ባሕታዊ ጸዐዳ ገብረ ሥላሴ የተባሉ የአቋቋም ሊቅ አገኙ ሁለቱም ተወያይተው በጎንደር አቋቋም ስልት የመቋሚያውን የአካል እንቅስቃሴ ጨምረው ዝማሜውን አዘጋጁት አንዳንድ ሊቃውንት ለዝማሜው መነሻ ያደረጉት በጣና ዳር የበቀለውን ደንገል እየተባለ የሚጠራ ሸንበቆ መሰል ተከል እንቅስቃሴ ነው ይላሉ ባሕታዊ ጸዐዳ «ከአንግዲህ እኔ ወደ ዓለም አልመለስም አንተ ይህንን ስልት አስተምር» ብለው አለቃ ገብረ ሐናን አደራ አሏቸው ይህንን በአፈ ታሪከ ሲነገር የነበረ ታሪከ ወደ ካቶሊከነት የተቀየረውና ከአንቶኒዮ ዲ አባዲ ጋር በዐፄ ቴዎድሮስ ዘመን ስለ ሆነው ሁሉ ደብዳቤ ይለዋወጥ የነበረው የዋድላው ሰው ደብተራ አሰጋኸኝ ጥር ስድስት ቀን ዓም ለአንቶኒዮ ዲ አባዲ በጻፈው ደብዳቤ እንዲህ በማለት ፍንጭ ይሰጥበታል «አለቃ ገብረ ሐናን ንጉሥ መቱዋቸው በሸመል ወደ ትግሬ ወደ ላስታ ተሰደሩቶ እጅግ ተዋረዱ አኔም በዋድላ አገኘኋቸው ወደ ቆሪጣ ሄሩቶ ህኮ ከህከርከክ ርባላር ላፀከር ፐልሃዐርኩዐ ዐክዩክኮዐ። የሚለው መሆን አለበት በዚያ ሀገር የሚበላው ሁሉ በኛ ሀገር አይበላም በዚያ ሀገር ነውር የሆነው ሁሉ በኛም ነውር አይሆንም በዚያ ሀገር የሚፈቀደው ሁሉ በኛ ሀገር አይፈቀድም የዚያ ሀገር የኑሮ ፍልስፍና ከሀገራችን ሊለይ ይችላል የነርሱ ደረጃ ከደረጃችን ፍላጎታቸውም ከፍላጎታችን የሚለይበት ነገር ይኖረዋል ደግሞም የዚያ ሀገር ሰዎች ያንን ሕግ እና አሠራር ሲቀርጹ ለሀገራቸው አንዲጠቅም ብለው እንጂ ለኛ አርአያ ምሳሌ ለመሆን ብለው አይደለም ስለዚህም ወሳኙ ጫማውን በአግር ልከ ማስተካከሉ አንጂ አግርን በጫማ ልክ መቁረጡ አይደለም ለኢትዮጵያ እና ለኢትዮጵያውያን እስካልበጀ ድረስ አሜሪካ የሠለጠነችበት ቻይና የተመነደገችበት ጀርመን የተመነጠቀቸበት ቢሆንም እንኳን ሊቀር ሊሻሻል እና ሊቀየር ይችላል አለቃ ገብረ ሐና ተረት ናቸው እውነት የአባታቸውን ስም አንዳንዶቹ ደስታ ተገኝ ነው ሲሉ ሌሎቹ ደግሞ ገብረ ማርያም ነው ይላሉ ምናልባት ግን አንዱ የዓለም ሌላው የከርስትና ስማቸው ሊሆን ይችላል የእናታቸው ስም ደግሞ መልካሜ ለማ መሆኑን የእንጦጦ ራጉኤል ኛ ዓመት መታሰቢያ መጽሔት ይገልጣል ታኅሣሥ ቀን ዓም የታተመው አዲስ ዘመን ጋዜጣ ግን የአናታቸውን ስም ሣህሊቱ ተከሌ ይለዋል የተወለዱት በደቡብ ጎንደር ዞን ፎገራ ወረዳ ናበጋ ጊዮርጊስ በተባለው ቦታ በ ዓም በኀዳር ወር ውስጥ ነው የመጀመርያውን ትምህርታቸውን በአካባቢያቸው ከቀሰሙ በኋላ ወደ ጎጃም ሄደው ቅኔ ተቀኙ ከዚያም ጎንደር ከተማ ተመልሰው ከመምህር ወልደ አብ ወልደ ማርያም ጸዋትወ ዜማ ከባሕታዊ ገብረ አምላከ አቋቋም ከዐቃቤ ስብሐት ገብረ መድኅን ትርጓሜ መጻሕፍትን አንዲሁም ድጓን ተምረዋል አለቃ ገብረ ሐና ቀልደኛነታቸው ገና ከትምህርት ቤት የጀመረ ይመስላል እንዲያውም የቦሩ ሜዳው መምህር አካለ ወልድ እና የአለቃ ገብረ ሐና መምህር የሆኑት መምህር ወልደ አብ ወልደ ማርያም አለቃን «አንተ በቀልድህ ተጠራ» ሲሏቸው መምህር አካለ ወልድን ደግሞ «አንተ በዕወቀትህ ተጠራ» እንዳሏቸው ይነገራል አለቃ ገብረ ሐና በዚህ የሰፋ ዕውቀታቸው የተነሣ በ ዓመታቸው ጎንደር ሊቀ ካህንነት ተሾመው ነበር በዚህ ሹመትም ለሰባት ዓመታት ማገልገላቸው ይነገራል በዚህ ወቅት በትርጓሜ መጻሕፍት ዕውቀታቸውና በስብከታቸው በጎንደር የታወቁ ነበሩ በፍትሐ ነገሥት ሊቅነታቸውም በዳኝነት እየተሰየሙ አገልግለዋል አለቃ ገብረ ሐና ቀልድ ዐዋቂነታቸው በሕዝብ ዘንድ በይፋ እየታወቀ የመጣው በዚህ ወቅት ነው አለቃ ገብረ ሐና በቀልድ ዐዋቂነታቸው የተነሣ የትንሹ ራስ ዓሊ አጫዋች ሆኑ ዐፄ ቴዎድሮስ ሥልጣኑን ሲይዙ አለቃን በቤተ መንግሥት ነበር ያገጂቸው አለቃ የቤተ መንግሥቱን ሰዎች በቀልዳቸው ሸንቆጥ ስለሚያደርጉ ከኮስታራው ቴዎድሮስ ጋር መስማማት አልቻሉም ነበር በመጀመሪያ ከዐፄ ቴዎድሮስ ጋር የተጋጩት ቴዎድሮስ ለአንድ ቤተ ከርስቲያን ሁለት ካህንን እና ሦስት ዲያቆን ይበቃል ያሉትን ሀሳብ አለቃ ባለመቀበላቸው ነው የመሰላቸውን ሃሳብ ለዛ ባለው አነጋገር የሚገልጡት አለቃ ዐፄ ቴዎድሮስ የደብረ ታቦርን መድኃኔዓለም አሠርተው አስተያየት ቢጠይቋቸው የቤተ ከርስቲያኑን ጠባብነት ለመግለጥ «ለሁለት ቀሳውስት እና ለሦስት ዲያቆናት መቼ አነሰ» ብለው መናገራቸው ይወሳል እንዲያውም ዐፄ ቴዎድሮስ «ገብረ ሐና ፍትሐ ነገሥቱን ጻፍ ፍርድ ስጥ ገንዘብም ያውልህ ቀልድህን ግን ተወኝ» ሲሉ ተናግረዋቸው ነበር ይባላል አለቃ ግን አላቆሙም በተለይ ደግሞ በንጉሠ ባለሟል በብላታ አድጎ ላይ «አድግ» በግእዝ አህያ ማለት ነው እያሉ በሚሰነዝሩት ትቸት በተደጋጋሚ ተከስሰው ዐፄ ቴዎድሮስ ዘንድ ቀርበዋል በመጨረሻ ቴዎድሮስ ከስ ሲሰለቻቸው ምላስ ቀርቶ ታገሉና ተሸናነፉ ብለው ፈረዱ በዚህ ትግል አለቃ ተሸነፉ ንጉሥም እንግዲህ ምን ይበጅህ። ሲሉ ቢጠይቋቸው « ድሮስ ይሄ የአህያ ሥራ አይደል» ብለው በመመለሳቸው ከአካባቢያቸው ለማራቅ ሲሉ ንጉሠ ገብረ ሐናን ለትግራይ ጨለቆት ሥላሴ አለቃ አድርገው በመሾም ወደ ትግራይ ላኳቸው ከአንቶኒዮ ዲ አባዲ ጋር በዐፄ ቴዎድሮስ ዘመን ስለ ሆነው ሁሉ ደብዳቤ ይለዋወጥ የነበረው የዋድላው ሰው ደብተራ አሰጋኸኝ ጥር ስድስት ቀን ዓም ለአንቶኒዮ ዲ አባዲ በጻፈው ደብዳቤ እንዲህ በማለት ይህን ሁኔታ ገልጦት ነበር «አለቃ ገብረ ሐናን ንጉሥ መቱዋቸው በሸመል ወደ ትግሬ ወደ ላስታ ተሰደሩ አጅግ ተዋረዱ እኔም በዋድላ አገኘኋቸው ወደ ቆራጣ ሄዱ» ካህናት በዐፄ ቴዎድሮስ ላይ ባመፁ ጊዜ በአድማው ካሉበት ካህናት መካከል አንዱ ገብረ ሐና መሆናቸው ስለታወቀ ዐፄ ቴዎድሮስ በአለቃ ገብረ ሐና ላይ አምርረው ሊቀጧቸው ዛቱ አለቃም ሸሸተው ጣና ሐይቅ ሬማ መድኃኔዓለም ገዳም ገቡ በዚያም ባሕታዊ ጸዐዳ ገብረ ሥላሴ የተባሉ የአቋቋም ሊቅ አገኙ ሁለቱም ተወያይተው በጎንደር አቋቋም ስልት የመቋሚያውን የአካል እንቅስቃሴ ጨምረው ዝማሜውን አዘጋጁት ባሕታዊ ጸዐዳ «ከአንግዲህ እኔ ወደ ዓለም አልመለስም አንተ ይህንን ስልት አስተምር » ብለው አለቃ ገብረ ሐናን አደራ አሏቸው ከዐፄ ቴዎድሮስ ሞት በኋላ በ ዓም ዐፄ ዮሐንስ ሲነግሥ ከገዳም ወጥተው ወደ ትግራይ አቀኑነ አለቃ ገብረ ሐና በዐፄ ዮሐንስ አደባባይ ፍትሐ ነገሥትን አየተረጎሙ ብዙ ተቀምጠዋል በዚህ ምከንያት በአኩስም ጽዮን ቤተ ከርስቲያን በሚገኙ አንዳንድ የብራና መጻሕፍት ላይ የአለቃ ገብረ ሐና ስም ሠፍሮ የሚገኘው በዚህ ምከንያት ነው የሚሉ አሉ ዐፄ ዮሐንስ በመተማ ጦርነት ሕይወታቸው ሲሠዋ አለቃ ገብረ ሐና ወደ ናበጋ ጊዮርጊስ ተመለሱ በመቀጠልም በቴዎድሮስ ቤተ መንግሥት የሚያውቋቸው ምኒልከ በሸዋ መንገሣቸውን ተከትለው ወደ ሸዋ መጡ አለቃ ገብረ ሐናን ወደ አዲስ አበባ እንዲመጡ ያደረጉት ሊቅነታቸውን የሚያውቁት እነ ጸሐፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ እና እነ አለቃ ገብረ ማርያም ናቸው ዐፄ ምኒልክ በዐፄ ቴዎድሮስ ቤተ መንግሥት ሳሉ አለቃ ገብረ ሐናን ስለ ሚያውቋቸው በደቡብ ጎንደር የሚገኘውን የአቡነ ሐራን ገዳም ሾሟቸው ይህንንም የታዋቂው ገጣሚ የመንግሥቱ ለማ አባት አለቃ ለማ ኃይሉ «አለቃ ገብረ ሐና የጎንደር የከተማው ናቸው ትምህርታቸውም እዚያው ነው አቡነ ሐራ የሚባል ገዳም በበጌምድር ነው ወዲህ አሱን ተሾመው ነበር በአጤ ምኒሊክ ኻጤ ዮሐንስ ጀምሮ በምኒሲክ ጊዜ እንደ አቡነ ሐራ የከበረ ገዳም አልነበረም» በማለት መስከረውታል አለቃ ከደቡብ ጎንደር ወደ አዲስ አበባ የተዛወሩት የአቡነ ሐራን ገንዘብ ለገበሬዎች አከፋፈሉ ተብለው ተከስሰው ነበር አለቃ ለማ ይህንን ጉዳይ ሲያስታውሱት «የስአለቱን ገንዘብ አበላሹ ገንዘቡን አጠፉ ብሎ ከሠሠ አገሩ ተከሰው በኃጢአት መጡ ኻጤ ምነሊክ አትሄድም ተባሉ ቀሩ ትልቅ ሰው አይደሉም እንዴ ሆሆይ ገብረ ሐና የማይታወቀበት ወዴት አለ አልተሾሙም ራጉኤል ነበሩ የወር ቀለብ አጤ ምኒሊክ አየሰጧቸው» ንጉሥ ምኒልክ አለቃን የአንጦጦ ራጉኤል የአቋቋም መምህር አድርገው ሾሟቸው ቤትም ተሰጣቸው በኋላም የእንጦጦ ራጉኤል አስተዳዳሪ ሆነው ተሾሙ እርሳቸውም ትርጓሜ መጻሕፍትን እያስተማሩ እንጦጦ ተቀመጡ ጥቂት ጊዜ በአዲስ አበባ አንደተቀመጡ እንደገና ወደ ጎንደር ሄደው ደራ ውስጥ ቁላላ ሚካኤል ተወልደው ያደጉትን ወይዘሮ ማዘንጊያን አገቡና ተከሌ አለቃ ተከሌን በፍታጥሩነሸ እንዲሁም ሥኑ አለቃ የተባሉ ልጆች ወለፋሩ ተከሌ ለትምህርት ሲደርስ ከሌላው የቤተ ከርስቲያን ትምህርት ጋር እርሳቸው ከባሕታዊ ጸዐዳ ገብረ ሥላሴ ጋር ሆነው ያዘጋጁትን ዝማሜም አስተማሩት ይህም ተከሌ ከሦስቱም ልጆቻቸው የመጀመርያ ሳይሆን እንዳልቀረ እንድንገምት ያደርገናል አለቃ ገብረ ሐና ደርቡሽ ጎንደርን ሲወርር ዓም ልጃቸውን ወደ ወሎ ልከው እርሳቸው ዘጌ ገዳም ገቡ በኋላም ዐፄ ምኒልከ ደርቡሽን ለመውጋት ወደ ፎገራ መምጣታቸወን ሲሰሙ ከተደበቁበት ወጥተው ንጉሠን ተከትለው ወደ አዲስ አበባ ተመለሱ ምኒልከም እንደገና የራጉኤል አለቃ አደረገው ሾሟቸው ልጃቸው ተከሌ ወሎ ንጉሥ ሚካኤል ዘንድ እያሱ የተንታ ሚካኤል በዓል ሲከበር ከአባታቸው የተማሩትን ዝማሜ በተመስጦ አቀረቡት ንጉሥ ሚካኤልም በዚህ ተደንቀው በዚያው በተንታ እንዲያገለግሉ አደረጉ የተከሌ ዝማሜ በይፋ የተጀመረው ያኔ ነው ይባላል በኋላ ራስ ጉግሣ ዝናውን ሰምተው ንጉሥ ሚካኤልን በማስፈቀድ ወደ ደብረ ታቦር አምጥተው ኢየሱስ ቤተ ከርስቲያንን ሾሟቸው አለቃ ገብረ ሐና ለአዳዲስ አስተሳሰብ ፈጣን ምላሽ የሚሰጥ አእምሮ ከነበራቸው ሊቃውንት ወገን ነበሩ ፎቶ መነሣት የሰይጣን ሥራ ነው በተባለበት ዘመን የፍትሐ ነገሥቱ ሊቅ አለቃ ገብረ ሐና ከዐፄ ምኒልከ ጋር ፎቶ ተነሠ እንዲያውም ጣልያን ከብላቴን ጌታ ኅሩይ ቤት በርብሮ አቃጠለው እንጂ ዐፄ ምኒሊክ ከቤተ ከህነት ሰዎች ጋር ፎቶ የተነሥት መጀመሪያ ከአለቃ ጋር ከተነሥሠ በኋላ ነው ይባላል በአድዋው ዘመቻ ዋዜማ በኢትዮጵያ ላይ ተንኮል ይሸርቡ የነበሩትን አባ ማስያስን እና ዐሥራ ሁለቱን ሰላይ ፈረንጆች ተንኮላቸውን ቀድመው ተረደተው በተለመደው ደፍረታቸው በቅኔ እየሸነቆጡ ከቤተ መንግሥት እንዲባረሩ ያደረጓቸው አለቃ መሆናቸው ይወሳል አለቃ ከዚህም በላይ ፈጣሪን በቅኔ የተሟገቱ ሲቅም ነበሩ ኮንኖ ኃጥኣን ኩሎሙ ኢይደልወከ ምንተ አፍቅሩ ጸላአትከሙ እንዘ ትብል አንተ ብለው የሙግት ቅኔ የተቀኙ ናቸው ጠላቶቻችሁን አፍቅሩ የምትል አንተ ኃጥኣንን ለምን በገሃነም ትቀጣለህ ታድያ አለቃ በአዲስ አበባ አያሉ ከመኳንንቱና ከመሳፍንቱ ጋር ያላስማሟቸው ብዙ ነገሮች ነበሩ የመጀመርያው ትንባሆ ይጠጣሉ ተብሎ የተነገረው ሐሜት አንድ ቀን በቅኔ ማኅሌት ፒፓቸው ወድቆ በመጋለጣቸው ነው ከዚህም በተጨማሪ በአድዋ ጦርነት ታላቅ ጀብዱ ለፈጸሙት ለደጃዝማች ባልቻ ዐፄ ምኒልከ የሚወዷትን ጎራዴያ ቸውን ሲሸልሟቸው «ወይ ጎራዴ ወይ ጎራዴ ከቤቷ ገባች» በማለት በሽሙጥ በመናገ ራቸው ባልቻ እገላለሁ ብለው ተነሠ ይህም አልበቃ ብሏቸው ከእቴጌ ጣይቱ ጋር በነገር ተኳረፉና መላ የቤተ መንግሥቱ ሰው አደመባቸው ዐፄ ምኒልከ አለቃን ምን ቢወዷቸው በተለይ ከደጃች ባልቻና ከአቴጌ ጣይቱ ጋር የፈጠሩትን ጠብ አልወደዱላቸውም በእዚህ ምከንያት አለቃ ገብረ ሐና ከአዲስ አበባ ለቅቀው እንዲወጡ ተወሰነ ባቸው በጎንደርና በወሎ ጥቂት ጊዜ ከሰነበቱ በኋላ ልጃቸውን ገብረ ሐና ሞተ ብለህ ተናገር ብለው ወደ አዲስ አበባ ላኩት አለቃ ተከሌ ይህንን መርዶ በቤተ መንግሥቱ ሲያረዱ ምንም እንኳን ገብረ ሐና ከብዙዎቹ ጋር ቢኳረፉ ታላቅ ኀዘን ሆነ ከተወሰኑ ቀናት በኋላም አለቃ ራሳቸው አዲስ አበባ ገቡና ጉድ አሰኙ ምኒልከ አስጠርተው ሞቱ ከተባለ በኋላ ከየት መጡ ቢባሉ «በሰማይ ጣይቱ የለች ምኒልከ የለጠጅ የለጮማ የሰ ባዶ ቤት ቢሆንብኝ ለጠባቂው ጉቦ ሰጥቼ መጣሁ» ብለው ሁሉንም አሳቋቸው ጣይቱም መኳንንቱም ይቅር አሏቸው አለቃ ገብረ ሐና እድሜያቸውም እየገፋ አደብም እየገዙ መጡ አዲስ አበባ ተቀምጠውም ትርጓሜ መጻሕፍት ማስተማር ቀጠሉ ዐፄ ምኒልከ የአብያተ ከርስቲያናቱን የግብዝና መሬት ለመኳንንቱ በመስጠታቸውና ካህናቱ ምንም ባለማግኘታቸው የተቆጡት አለቃ ገብረ ሐና ተቃውሟቸውን በቀልድ ለዐፄ ምኒልክ አቀረቡ ይህም ከወይዛዝርቱና ከመኳንንቱ ጋር መልሶ አጋጫቸው ከዚህ በኋላ አዲስ አበባ መቀመጥ ስላልቻሉ ለመጨረሻ ጊዜ በ ዓም አካባቢ ወደ ደብረ ታቦር ተመለሱ ያኔ ልጃቸው አለቃ ተከሌ ደብረ ታቦር ኢየሱስን እልቅና ተሾመው ነበር ለጥቂት ቀናት ደብረ ታቦር ከልጃቸው ጋር ሰንብተው ወደ ትውልድ ቦታቸው ናበጋ ጊዮርጊስ መጡ በዕድሜያቸው መጨረሻ ዝምተኛ ሆነው ነበር ቀድሞ በሠሩት ሥራ እየተፀፀቱ አንደበታቸውን ከነገረ ዘርቅ ከለከሉ ከጥሩ ምግብና ከጥሩ መጠጥም ተፃቆጠቡ ቅዱሳት መጻሕፍቱንም ሰብስበው «መሳቂያና መዘበቻ አደረግኳችሁ» እያሉ ይቅርታ ይጠይቋቸው ነበር ይባላል በዚህ ሁኔታ ከሰነበቱ በኋላ በ ዓመታቸው የካቲት ቀን ዓም ዐረፉ ብዙዎቻችን ስለ አለቃ ገብረሐና ከልጅነታችን ጀምሮ ሰምተናል አለቃ አንዲህ አሉይህንን መልስ ሰጡእገሌን እንዲህ ብለው ቀለዱበት ወዘተ እየተባለ ተነግሮናልታድያ ዘመኑ አየረዘመ ሲመጣ በብዙዎች ዘንድ አለቃ በተረት እንደነ ስንዝሮ የምናውቃቸው ሰው ናቸው ወይስ በዚህች ምድር አካል ነሥተውነፍስ ዘርተው ተመላልሰዋል። » በማለት ይጠይቃሉ ታድያ አንዳንዶቹ ጥያቄ ብቻ ሳይሆን መልስ ቢጤም ለመስጠት ሞከረዋል «የኢትዮጵያ ሀገራዊ አግር ኳስ አንዱ ችግሩ ይኹ ነው» ይላሉ አንዴ በእንግሊዝ አንዴ በፈረንሳይ አንዴ በአሜሪካ አንዴ በሶቪየት ኅብረት አንዴ በኩባ አንዴ በቻይና የፍልስፍናና የርአዮተ ዓለም እግር ኳስ ስንሠለጥን ኖርን ስለዚህም ኢትዮጵያዊ መሠረት ያለው ከትውልዱ ጋር ተስማምቶ የመጣ ለውጤት ልንበቃበት የምንቸል ኢትየጵያዊ እግር ኳስ አጣን» ሲሉ ያመሠጥሩታል ይህ ሁሉ ቢሆንም ግን ሀገር ቡድን ሆና ስትጫወት ጨዋታው እንዴት ምርጥ መሰላችሁ ይላሉ ተንታኞቹ ሕግ አለ ሜዳ አለ ዳኛ አለ አጥቂ አለ ተከላካይ አለ አማካይ አለ ግብ ጠባቂ አለ አሠልጣኝ አለ ተጠባባቂ ተጨዋቸ አሰ ምን የሌለ አለሰ መቼም የእግር ኳስ ሕግጋት በዓለም ላይ ግልጽ ከሚባሉት መካከል ናቸው ደግሞ የሚገርመው የእግር ኳስ ሕግጋት ለሁሉም እኩል የሚሠሩ መሆናቸው ነው ታዋቂ ብትሆን ባትሆን ኮከብ ብትሆን ባትሆን ውድ ብትሆን ባትሆን የዳኛው ሀገር ሰው ብትሆን ባትሆን ልዩነት የለውም እስከ ተጫወትክ ድረስ ታድያ ሀገር ስትጫወት እንደ እግር ኳስ ሕግጋት ግልጽ እና ለሁሉም በአኩልነት የሚሠራ ሕግ ያስፈልጋታል በእግር ኳስ የቤት እና የእንጀራ ልጅ አንደ ሌለው ሁሉ ሀገር ከድኅነት ከኋላ ቀርነት ከረሃብ ጋር ተጫውታ ዋንጫ ለመውሰድ በምታደርገው ግጥሚያም የቤት እና የእንጀራ ልጅ የማይለይበት ሕግ ያስፈልጋታል የሚሉ የኳስ ባለሞያዎች ሃሳባቸውን ሰጥተዋል አንዱ ያልታደለ ተጫዋች ቀይ ካርድ ያገኘበትን ጥፋት ሌላው እድለኛ ተጫዋች በቢጫ የሚታለፍ ከሆነ አንዱ ምስኪን ባላደረገው ነገር ቢጫ እያየ ተደጋጋሚ ጥፋት የሚያጠፋው ተጫዋች የዳኛ ዓይን እንኳን ሳይገረምመው የሚታለፍ ከሆነ ቡድኑ ይጎዳል እንኳን ዋንጫ ማምጣት በስዕለት እንኳን ማጣርያውን አያልፍም የሚሉም አሉ እግር ኳስ ሕግ ብቻ ሳይሆን ሕጉን በሜዳ ውስጥ በብቃት የሚተገብሩ ዳኞችም ያስፈልጉታል ከተጫዋቾቹ ወገንተኛነት የጸዱ ለኅሊናቸው እና ለሕግ ብቻ ተገዥ የሆኑ ሕጉን በማስፈጸም ብቃት ያላቸው ለሚወስኑት ውሳኔ በቂ ምከንያት እና በራስ መተማመን ያላቸው ይህንን ብወስን እንዲህ እሆናለሁ ብለው የማይፈሩ እውነቱን ፈርደው ከመሸበት የሚያድሩ ብቁ ዳኞችን ያገኘ ጨዋታ ባለሞያ ሴት እንደያዘችው ወጥ አርኪ መሆኑ ጥርጥር የለውም መቼም ዳኛ ያጣን ጨዋታ እንደማየት እድሜ አሳጣሪ ነገር የለም ስንቱን ድንቅ ጨዋታ ብቃት እና ቆራጥነት የሌላቸው ዳኞች አበላሽተውታል አንዱን ቡድን በቀይ ሲያሸበርቁት ሌላኛውን ሞት የሚያስፈርድ ጥፋት እንኳን ቢያጠፋ በፈገግታ የሚያልፉ ለአንዱ ፍጹም ቅጣት ምት ያለ አግባብ ሲሰጡ የአንዱን ቡድን አግባብ ያለው ቅጣት ምት የሚከለከሉ ገንዘብ ተቀብለው ፍርድ የሚያዳሉ ቡድን የሚበድሉ በወገንተኛነት ፍርደ ገምድል ውሳኔ የሚሰጡ ስንት ዓይነት ዳኞችን በእግር ኳስ ታሪከ አይተናል አሁን ያ ቲየሪ ኦነሪ በእጁ እያባበለ ያገባትን ግብ ዳኛው ባለማየቱ አየርላንዶች አንዴት ነው አንጀታቸው ያረረው የማያይ ዳኛ ቸግሩ ይኹ ነው አንዳንዱ በአግሩ አግብቶ ያልተቆጠረለትን ሌላው በእጁ አግብቶ ይቆጠርለታል በተለይ ሀገር እንደ ቡድን ስትጫወት በእጃቸው የሚያገቡ ተጫዋቾች አንዳይበዙ ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋል ይኹው ሁላችንም ይህችን ታሪካዊት ሀገር «ብልጽግና» በሚባለው የፊፋ የደረጃ ሰንጠረዥ ቢቻል እንደ አሜሪካ እና ቻይና ከመጀመርያዎቹ ተርታ ማሰለፍ ካልቻልን ደግሞ የነብራዚልን እና የነ ሕንድን ያከል መካከለኛው ደረጃ ላይ ማድረስ አለብን ብለን ልምምድ ከጀመርን ቆየት ብለናል ታድያ እንዲህ በሚሆንበት ጊዜ ምርጥ ብቁ የሀገር ነገር የሚበላቸው ባንዴራ ለተባለው እና በአንጓዴ ቢጫ እና ቀይ ቀለማት ላሸበረቀው ማልያቸው ፍቅር ያላቸው ለማሸነፍ እልከ የተሞሱ የቴከኒከ እና የታከቲከ ከሂሎት የተላበሱ ተጨዋቾችን መምረጥ ያስፈልጋል የተጨዋቾቹ አመራረጥ ብቃት ችሎታ እና ዕውቀትን መሠረት ያደረገ እንጂ በዝምድና በወገንተኛነት እና በጥቅማ ጥቅም እንዳይሆን የእግር ኳስ አምላክከ አደራ ብሏል በአንዳንድ የእግር ኳስ ቡድኖች እንደሚታየው መመረጥ ያለባቸው ተጨዋቾች ይቀሩና እንኳን ለዓለም ዋንጫ ለሠፈር ግጥሚያ የማይሆኑ ተጨዋቾች ይመረጣሉ ደጋፊ ተመልካች ሚዲያ ባለሞያ አሪ ቢልም አሠልጣኞቹ «የመጣው ቢመጣ ምን ጦር ቢደረደር» ብለው በወሰኑት ብቻ ይጸናሉ ታድያ በኋላ ውጤት የጠፋ እንደሆነ መከራ ነው አገርም ስትጫወት ታድያ እንዲህ ያለውን አሠራር ካላረምን አለቀልን ተጨዋቾች መመረጥ ያለባቸው በችሎታቸው ብቻ መሆን አለበት የዚህ ወይንም የዚያ ፖለቲካ አባል መሆን አና አለመሆን ይህንን ወይንም ያንን አመለካከት መቀበል እና አለመቀበል ሰሜን ወይንም ደቡብ መወለድ ቅርበት እና ርቀት አይደሉም ወሳኞቹ ችሎታ ፍላጎት የሀገር ፍቅር ቁርጠኛነትታማኝነትሥነ ምግባር ለሕግ ተገዥነት አነዚህ ናቸው ዋነኞኛቹ ያለበለዚያ ግን ሀገራችን እንኳንስ የብልጽግናን ዋንጫ ልታመጣ እንኳንስ ማጣርያውን ልታልፍ ከጎረቤት ሀገሮች ተወዳድራ ለሴካፋን ዋንጫ ማጣርያ መቅረቧም ያጠራጥራል እግር ኳስ የቡድን ጨዋታ ነው አጥቂ ተከላካይ አማካይ ግብ ጠባቂ ሌላውም ሌላውም ተቀናጅቶ ለአንድ ውጤት ሊጫወት ያስፈልጋል በርግጥ የኳስን ማርሽ የሚቀይሩ በግላዊ ችሎታቸው ለቡድን ውጤት የአንበሳውን ድርሻ የሚወስዱ ተጨዋቾች በየዘመናቱ ይኖራሉ እንደነ ፔሌ ማራዶና ጋሪንቻ ቤከን ባወር አቢዲ ፔሌ ሮማርዮ ሮናልዲኒዮ ካካ ሜሲ እረ ስንቶቹ በሀገር ቡድንምኮ እንዲህ ያሱት ሞልተዋል በፖለቲካ በዲፕሎማሲ በሳይንስ በቴከኖሎጂ በሥነ ጽሑፍ በጦር አመራር በግብርና በፍልስፍና በንግድ በስፖርት የታሪከን ማርሽ የሚቀይሩ ምርጥ ተጫዋቾች አሉ ታድያ እነዚህ ተጨዋቾች ዓይን ያለው አሠልጣኝ ይፈልጋሉ ካሉበት በመብራት ፈልጎ ተደራድሮ አባብሎም ቢሆን ያለ የሌለ ገንዘቡንም ቢሆን ከስከሶ ወደ ቡድኑ የሚያመጣቸው ያደላቸውማ የራሳቸውን ብቻ ሳይሆን የሰውንም ሀገር ተጫዋች ለፅውቀቱ እና ችሎታው ሲሉ በገንዘብ ገዝተው ያጫውታሉ በሀገር ውስጥ ሲገኝማ ከብር ነው ይኹው ብራዚሎች ለፔሌ አርጀንቲናዎች ለማራዶና ጀርመኖች ለቤከን ፓዎር ፈረንሳዮች ለኦነሪ እንግሊዞች ለቤካም ጋናዎች ለአቢዲ ፔሌ አይሾሪኮስቶች ለድሮግባ ያላቸው ፍቅር እና አከብሮት ከመሰማት አልፎ የሚታይ እኮ ነው ታድያ እኛም ለአነዚህ በግል ችሎታቸው የታሪክን እና የጨዋታን ማርሽ ለሚቀይሩ ተጫዋቾች ልዩ ከብር ሊኖረን ይገባል በእግር ኳስ ቡድናችንም ውስጥ በተገቢው አና በሚገባቸው ቦታ ብናሰልፋቸው ለብልጽግና ዋንጫ የምናደርገውን ጥረት አንዲመነደግ ያደርጉታል ምንም አንኳን በግላቸው ተአምር የሚሠሩ ተጫዋቾች ቢኖሩም ብቻቸውን ግን ምንም ሊሠሩ አይችሉም እግር ኳስ የቡድን ጨዋታ ነውና አገር የብልጽግና ዋንጫ እንድታገኝ የሚደረገው ሰላማዊ ፍልሚያም የቡድን ጨዋታ መሆኑ አሙር ነው ይህ የዋንጫ ፍልሚያ ምርጥ አሠልጣኝ ያስፈልጉታል አንዲያውም አንዳንድ ሀገሮች ለዓለም ዋንጫ ያሰለፉትን ቡድን በውጭ ሀገር ሰው እስከ ማሠልጠን ይደርሳሉ ሰውዬው ከዜግነቱ በላይ ዕውቀቱ ይፈለጋልና ሀገርም ድኅነትን እና ኋላ ቀርነትን አሸንፋ የብልጽግና ዋንጫ ማግኘት ትችል ዘንድ ምርጥ አሠልጣኝ ያስፈልጋታል ትዕግሥትን ከዕውቀት ልበ ሰፊነትን ከቸሎታ አባታዊነትን ከብቃት አዛምዶ ገንዘብ ያደረገ አሠልጣኝ ለወገኑ ለሀገሩ ልጅ ለአብሮ አደጉ ያመነውን ለሚያምን በሚሄድበት ለሚሄድ የሚወድደውን ለሚወድ የማያዳላ ተጨዋች የመምረጫ መመዘኛው ችሉታ እና ብቃት የሆነ አሠልጣኝ ያገኘች ሀገር ዋንጫ ባትስም እንኳን ማጣርያውን አልፋ ቢያንስ ግማሽ ፍጻሜ መግባቷ አያጠራጥርም ደግሞ እሳት የላሱ አጥቂዎችን ማሰለፍ እንዳንረሳ ጉልበት ከታከቲከ የያዙ እልከ ከሞራል የተላበሱ አጥቂዎች በመብራት መፈሰግ አለባቸው ታድያ አነዚህ አጥቂዎች የሥነ ልቡና መረጋጋት እና የልቡና መሰብሰብ ያሻቸዋል አታዩትም አንዳንዱን ጎል ሥር ደርሶ መረጋጋት ሲያቅተውና «አሞራው በሰማይ ሲያይሽ ዋለ» እያለ በእግሩ ሲዘፍን በተለይም ደግሞ የማጥቃት ብቃት ያላቸው ፖለቲከኞች ሳይንቲስቶች ምሁራን ገበሬዎች ነጋዴዎች ጋዜጠኞች አርቲስቶች ስፖርተኞች የዲፕሎማሲ ባለሞያዎች በቡድኑ ውስጥ መካተታቸውን አሠልጣኞች እና ረዳት አሠልጣኞች ማረጋገጥ አለባቸው እነዚህ ናቸው በድኅነት እና በኋላ ቀርነት ላይ እንደ ዶሮ ወጥ የሚጣፍጡ አንደ ብርንዶ የሚያስጎመጁ ግቦች ማስቆጠር የሚችሉት ምን አጥቂ ብቻ ተከላካይ የሌለው የእግር ኳስ ቡድን የጎል ናዳ ነው የሚወርድበት ጨዋታውንም አግር ኳስ መሆኑ ቀርቶ ቅርጫት ኳስ ያደርገዋል ከተቃራኒ ቡድኖች ከድኅነት ከኋላ ቀርነት ከጭቆና ከአምባገነንነት የሚመቱ አደገኛ አደገኛ ጎሎች እንዳይገቡብን ከተፈለገ እንደ ጣልያን ካቴና ዘግተው የሚይዙ የፖሊስ የፍትሕ የሲቪል ማኅበራት የፋይናንስ ሥርዓት የኦዲት የጤና የመንፈሳዊ ተቋማት የፀረ ሙስና ተከላካዮች በደንብ ሠልጥነው መሰለፍ አለባቸው በርግጥ አንዳንድ ጊዜ በመከላከል ላይ የተሠማሩ ተጫዋቾች ግብ እንዳይቆጠር በሚያደርጉት ግብግብ ሕግ እስከ መተላለፍ እና ከቢጫ አልፈው ለቀይ ካርድ እስከመዳረግ ይደርሳሉ ብዙ ጊዜም የቢጫ እና የቀይ ካርድ ሰለባዎች የሚሆኑት ተከላካዮች ናቸው እናም በሀገር ቡድን ውስጥም ያሉ ተከላካዮች ሕግን ያለ ሕግ እናስከብራለን ብለው ሕግ በመተላለፍ እግር እየሰበሩ ተቃራኒን እየጎተቱ እየገፉና እየጣሉ ለቢጫ እና ቀይ ካርድ እንዳይዳረጉ ሥልጠናው ላይ አሠልጣኞች ጨዋታውም ላይ ዳኞች ትኩረት ሊሰጡ ይገባል የአማካዩን ነገርስ እንዴት እንረሳዋለን ከበረኛው እየተቀበለ ከተከላካዩ እየወሰደ ለአጥቂው እያቀበለ ግቡ አንዲቆጠር ወሳኙ ተጨዋች አማካዩ እኮ ነው አኔ ብቻ ላግባ ሳይል ለአጥቂዎች ምርጥ ምርጥ ፅድሎችን እየፈጠረ ግብ የሚሆን ኳስ እያመቻቸ የሚያቀርበው ያ ጀግና አማካይ ባይኖር የምን የጨዋታ ውበት የምን የዋንጫ ሽልማት እግር ኳስስ መቸ በቴሌቭዥን ይታይ ነበር ለሀገርምኮ አማካዩ የውጤቷ መሠረት ነው በየመንግሥት መሥሪያ ቤቱ ያሉት አማካይ ተጫዋቾች እኔ ብቻ ላግባ ሳይሉ ለአጥቂ ሳይንቲስቶች ምሁራን ገበሬዎች ባለ ሀብቶች አርቲስቶች አትሌቶች ነጋዴዎች ኳስ የሚያቀብሉ ታታሪ ጥበበኛ የቡድን ሥራን ዋጋ የሚያውቁ አማካዮች እንዲሆኑ ነው ይህ ሁሉ ልፋት አማካይ ሲቪል አገልጋዮች ኳሱን በጊዜ ለአጥቂዎቹ ማቀበላቸውን ትተው እዚያው መሐል ሜዳ ላይ በቢሮከራሲ ሲያንከባልሉት ከዋሉ ሰዓቱም ያልቃልውጤቱም ይጠፋል ምን ምርጥ ምርጥ አጥቂ ብናሰልፍ የቢሮክራሲው አማካይ ካልተስተካከለ የአጥቂዎቹን አንጀት እየላጠ ተስፋቸውን እያስቆረጠ ሞራላቸውን እየገደለ የሥራ ተነሣሸነ ታቸውን እየከሰከሰ ሀገሪቱን ውጤት አልባ ማድረጉ የታለመም የተፈታም ነው ይሄው በየሀገሩ ገንዘቡንዕውቀቱን እና ልቡን ይዞ ለሀገሩ ቡድን ሊሰለፍ የተነሣውን አልሚ ሁሉ ተስፋ አስቆርጠው ከሀገር ያስወጡት እነዚህ መሐል ሜዳ ላይ ኳስ ማንከባለል የሚወድዱ ቢሮከራት አማካዮች አይደሱ እንዴ ይድነቃቸው ይሙት እንደ አሞራ የሚንሳፈፉ እንደ ካንጋሮ የሚዘሉ እንደ ዓሣ አንበሪ ኳስ የሚቀልቡ በረኞችንም ካሉበት ተፈልገው የቡድን ተሰላፊ መሆን ይገባቸዋል አንዳንድ ጊዜ ፍጹም ቅጣት ምት እና የመለያ ምት የመጣ እንደሆነ ብቻቸውን ነውና የሚጋፈጡት ኢትየጵያ እንዲህ በነጻነት ኮርታ እንድትኖር ያደረጓት በምንም መልኩ ግባቸውን የማያስደፍሩ ቆራጥ እና ጀግና አርበኛ በረኞች ስለነበሯት ነው ዛሬም ታድያ ለአጥቂውም ለተከላካዩም ለአማካዩም የማያዳሉ ገለልተኛ ሆነው ግባቸውን የሚጠብቁ በረኞች ከሌሉን የዋንጫውን ነገር አንርሳው የመከላከያ ሠራዊታችን ይኹው በየድንበሩ ዘብ ቆሞ በሀገሪቱ ላይ አደገኛ ቡድኖች ግብ አንዳያስቆጥሩ እየጠበቀ አይደል እንዴ መቼም ሀገራቸው አሠልጥና ስንት እና ስንት ገንዘብ አፍስሳ ውለታዬን ይከፍላሉ ብላ በእግር ኳስ ቡድን ውስጥ ስታሰልፋቸው ከተቃራኒ ቡድን ገንዘብ እየተቀበሉ ውጤት አሳልፈው የሚሰጡ ተጫዋቾች መኖራቸውን ሰምታችኋል አነዚህ ማልያው የሀገራቸው ልባቸው የገንዘባቸው የሆኑ ተጫዋቾች በሁለት መንገድ ቡድናቸውን ጎድተውታል በአንድ በኩል የቡድኑን የቴከኒከ እና የታከቲከ ብሎም የአሰላለፍ ምሥጢር ለተቃራኒ ቡድን በማሾለከ በሌላ በኩል ደግሞ በሀገራቸው ቡድን ውስጥ ተሰልፈው ለተቃራኒው ቡድን በመጫወት ሀገር ይጎዳሉ የሀገሬ ሰው «ባንዶች» የሚላቸው እነዚህን ነው ጠላትማ ምንጊዜም ጠላት ነው አስቀድሞ መምታት ባንዳ ባንዳውን ነው ተብሎ የተዘፈነው ስለነእርሱ መሆኑን መቼም የኳስ ደጋፊዎች አትረሱትም ደግሞም ሌላም የሚሰማ ነገር አለሰ አንዳንድ የአፍሪካ እና የላቲን አሜሪካ ተጨዋቾች ለተሸጡበት ቡድን የሚጫወቱትን ያህል ለሀገራቸው ቡድን አይጫወቱም እየተባሉ ይታማሉ ምከንያቱስ። የእነዚህ ሰዎች ትልቁ ችግራቸው ከውጭ ሳይሆን ከውስጣቸው የሚመነጭ ነው ምንም እንኳን በዙርያቸው የሚገኙ «ራት አግባዎቻቸው የአቡነ ጎርጎርዮስ ቋንቋ ነው ሲያወድሷቸው ቢውሉ እነርሱ ግን በዘመናቸው በጎ እንዳልሠሩ ያውቁታል እነዚህ በዙር ያቸው ሆነው እናንተ ካሌላችሁ ዓለም የለችም እያሉ የሚነግሯቸው «ካህናተ ደብተራ» ቤተ መንግሥትን ተጠግተው ነገሥታቱ ሕግ እንዲጥሱቅዱሳኑ ከነገሥታቱ አንዲጣሉ ያደርጉ የነበሩ የመካከለኛው ዘመን የኢትዮጵያ ካህናት እንደሚሉት ሳይሆን ሕዝቡ «ንቀልልን» እያለ አንደሚጸልይ ይረዱታል እነዚህ አምባ ገነኖች ከሞቱ በኋላ አንኳንስ ሥራቸው ዝከረ ሥራቸው ሁሉ እንደሚረሳ አንደሚመበበር አና ግብዐተ መሬቱ አብሯቸው አንደሚፈጸም ነፍሳቸው ትነግራ ቸዋለች ነፍስን ማታለል አይቻልምና ከነፍስ ጠባያት አንዱ ዐዋቂነት ነው ዐዋቂት ነፍስን ከውጭም ከውስጥም የሚመጣ ከንቱ ውዳሴ የሐሰት ሪፖርት የማስመሰያ ተኩስ እና የማታለያ ስሜት አያታልላትም አርሷ ምንጊዜም ትከከለኛውን ነገር ብቻ ትረዳለች አነዚህ ሰዎች ወደ ቤታቸው ሲገቡ አልጋቸው ላይ ሲወጡ መጸዳጃ ቤት ሲቀመጡ ወይንም በሌላ መንገድ ለብቻቸው የሚሆኑበት አጋጣሚ ሲፈጠር ነፍሳቸው እውነታውን ታረዳቸዋለች አናም ከሞቱ በኋላ ለእነርሱ ሐውልት የሚያቆም መንገድ በስማቸው የሚሰይም በየዓመቱ በዓላቸውን የሚያከብር ዝከረ ታሪካቸውን የሚያስታውስ ትውልድ እንደ ማይኖር ይገባቸዋል ጅብ ለምን ሌሊት ይሄዳል ቢሉ ቀን የሚሠራውን ስለሚያውቅ ነው እንደሚባለው አነዚህ ሰዎች ዘመናቸው ከሞቱ በኋላ እንደማትቀጥል ያውቋታል ኃይላቸው ሲደከም ጀንበራቸው አንደምትጠልቅ ተረድተውታል እናም ሲሞቱ ሐውልት እንደ ማይቆ ምላቸው ስሚያውቁት በቁማቸው ሐውልታቸውን ማቆም ይፈልጋሉ ይህ ሐውልታቸው ከሞቱ በኋላ እንደማይኖር ቢያውቁት እንኳን በቁም ተዝካራቸውን ማውጣት ይመርጣሉ ከሞቱ በኋላ ሥራቸው እንደሚቀጥል ያወቁ ቅዱሳን ሰማዕታት ጻድቃን መሪዎች ደራስያን ሰዓልያን አርበኞች ለፈጣሪያቸው ለሕዝባቸው እና ለሀገራቸው ስለሚያከ ናውኑት በጎ ሥራ እንጂ ስለሚዘከረው ስማቸው አይጨነቁም ከበጎ ሥራ በላይረዥ ዘመን የሚኖር ሐውልት እንደሌለ ያውቃሉ ስለሚዘከረው ስማቸው ሳይሆን ስለሚጠቀመው ሕዝባቸው ይጨነቃሉ ስለ አነርሱ ስም ሳይሆን ስለ ሃይማኖታቸው ሀገራቸው ሕዝባቸው የከብር ስም ይጨነቃሉ በጣም በሚገርም ሁኔታ ሐውልታቸውን ራሳቸው ካቆሙ ሰዎች ይልቅ ሐውልታቸውን ተተኪው ትውልድ ያቆመላቸው ሰዎች እስከ ዛሬ ይታወሳሉ ይከበራሉ ዐፄ ምኒሊክ ባቡር ሲያስገቡ ስልከ ሲያስመጡ መንገድ ሲያሠሩ ትቤት ሲያስገነቡ ሆስፒታል ሲያቆሙ ቤተ ከርስቲያን ሲያስተከሉ ኖሩ ለዚህ በጎ ሥራቸው ከሞቱ በኋላ ትውልዱ «እምዬ ምኒሲከ» እያለ የማይጠፋ ስም ሰጣቸው ሐውልታቸውን አቆመላቸው በ ዓም አካባቢ የመንግሥትን ለውጥ ተጠቅመው ጥቂት እበላ ባዮች ሐውልታቸውን እናወርዳለን ብለው ሲነሥሠ ሕዝብ አንደ አራስ ነበር ተቆጥቶ አንደ ንብ መንጋ ተቆጭቶ ነበር የተነሣባቸው ቀደምት ኢትዮጵያውያን ቅዱሳን አበው የአግዚአብሔር ስም እንዲከብር የቀደሙት አባቶቻቸው ስም እንዲዘከር አንጂ ስለራሳቸው ስም ተጨንቀው አያውቁም ነበር አብርሃ አና አጽብሐ በራሳቸው ስም ቤተ ከርስቲያን አልሠሩም የኋላ ሰዎች ግን መልካሙን ሥራቸውን አይተው በስማቸው ታቦት ቀረጹላቸው ሐውልት በቁም መሥራት የከብር መለኪያ የሥራ ማሳያ ቢሆን ኖሮ ከአንድ ወጥ ዐለት አሥራ አንድ ውቅር አብያተ ከርስቲያናት ያነፀው ቅዱስ ላሊበላ ቢያንስ አንድ ሐውልት ለራሱ ባቆመ ነበር እርሱ የፈጣሪው ስም የሚሠራበትን ሠራ ፈጣሪውም የላሊበላ ስም የሚጠራበትን መታሰቢያ አደረገለት ይኹው በዕለተ ገና ስሙ ለዘለዓለም ሲዘከር ይኖራል የራሳቸውን ሐውልት ለመሥራት የሚጨነቁት እንደ ላሊበላ ለፈጣሪያቸው የሚያቀርቡት አምኃ የሌላቸው ናቸው ታላቁ ኢትዮጵያዊ ሐዋርያ አቡነ ተከለ ሃይማኖት ወደ ደብረ አስቦ ዋሻ ገብተው ሲጋደሉ በስማቸው ገዳም አልገደሙም ያነፁት በእመቤታችን ስም የሚጠራ ቤተ ከርስቲያን ነው በስማቸው ታቦት የተቀረጸው ቤተ ከርስቲያን የታነፀው ካረፉ ከብዙ ዓመታት በኋላ ነው እርሳቸው ዓመታት ሊዘልቅ የሚችል የቁም ሐውልት ስለ መሥራት አልተጨነቁም ከጽድቅ በላይ ምን ሐውልት አለና ዛሬ ግን ስማቸው ከ ዓመታት በላይ ተሻግሮ በመላው ዓለም ይጠራል ከጎንደር ነገሥታት ሁሉ አያሴ አብያተ ከርስቲያናትን በማሠራት ገዳማትን በመገደም ለብዙዎቹ ነገሥታት አንጋሽ እና ጠባቂ በመሆን አቴጌ ምንትዋብን የሚስተካከላት የለም ናርጋ ሥላሴ ከብራን ገብርኤል እና የጎንደርዋ ቁስቋም ደብር እስከ ዛሬም ታሪከዋን በህያውነት ይመሰከሩላታል በዲፕሎማሲው በኪነ ሕንፃው በሥነ ጽሑፉ በሥነ ሥዕሉ እና በትርጓሜ መጻሕፍቱ ሁሉ ከእርሷ በኋላ ማንም ያልተካውን ሥራ ሠርታለች ለዚህ ሁሉ ሥራዋ ግን ሐውልት አላቆመቸም ስለ እርሷ የምናገኘው ሥዕል እንኳን ከቅድስት ድንግል ማርያም ሥዕል ሥር በተማኅጽኖ ሰግዳ እመቤታችንን ከፍ ራስዋን ዝቅ ያደረገችበትን የትኅትና ሥዕሏን ነው እርስዋ በትኅትና ዝቅ ብትልም በጎ ሥራዋ ግን ከሦስት መቶ ዓመታትም በኋላ ከትውልዶች በላይ ከፍ ብሎ ማነነቷን ይመሰክራል የራሽያ ኮሚኒስት መሪዎች ስማቸውን ከዘመናት በላይ ለማስጠራት ሲሉ ከተማውን ሁሉ በስማቸው ጠርተውት ነበር በየመንገዱ ሐውልታቸው ቆሞ ነበር ፎቶዎቻቸው ዓይን እስኪያሰለቹ ድረስ በመላ ሀገሪቱ ተሰቅለው ነበር እነዚህ ሁሉ ነገሮች ከሰባ ዓመታት በላይ መዝለቅ አልቻሉም ዛሬ በስማቸው የጠሯቸው ከተሞች ተቀይረዋል ሐውልቶቻቸው ፈርሰዋል ፎቶዎቻቸው የዕቃ መጠቅለያ ሆነዋል ዝከረ ስማቸውም ተረስቷል የሚያስታውሰውም ካለ በበጎ አያነሣውም አዲስ አበባ ውስጥ ከሚገርሙኝ ነገሮች አንዱ የተፈሪ መኮንን ትቤት ጉዳይ ነው ያንን ትቤት ደርግ መጣና «አንጦጦ አጠቃላይ» ብሎ ሰየመው አስካሁን ግን የትኛ ውንም ባለታክሲ «አንጦጦ አጠቃላይ ውሰደኝ» ብትሉት እንጦጦ ተራራ ይወስዳችሁ ይሆናል አንጂ ተፈሪ መኮንን ትቤት አይወስዳችሁም መንግሥት ቢቀይረው እንኳን ሕዝቡ አልተቀበለውም ማለት ነውለዚህ ነው «ስድስት ኪሎ ተፈሪ መኮንን» አያለ ታክሲው የሚጠራው ይህ ነገር አንድ ቁም ነገር እንድናስታውስ ያደርገናል ሐውልትን እድሜ የሚሰጠው ምንድን ነው። » ብለው በቁጣ ተናገሩት እርሱም ሳቁ ወደ ድንጋጤ ተለወጠበትና አቆመ «ያ ሕፃን ልጅ ብቻ ነው እውነተኛ አዎን እውነት ነው እኔ ራቁቴን ነኝ ሁላችሁም ውሸታችሁን ነው እኔም ውሸቴን ነው» አሉና ተቀመጡ ባለሟሎቻቸውም የቀድሞ ካባቸውን ሰጧቸው አንዳንዶቹ ባለሟሎች «እኛ ምን እናድርግ ራሳቸው ናቸው ለዚህ የበቁት» አሉ ሌሎቹ ደግሞ «ጥፋተኞቹ እኛ ሳንሆን ያኔ ተልከው ያላዩትን እንዳዩ አድርገው የተናገሩት ናቸው» ብለው ወቀሱ የቀሩትም «ሰሚ አጥተን ነው እንጂ እረ እኛስ ተናግረን ነበር» ብለዋል ከሕዝቡም አንዳንዶቹ «አላልኳችሁም እኔ ቀድሞም ተናግሬ ነበር» ያሉ አሉ «ድሮም ነገሩ አላማረኝም ነበር» ያሉም ነበሩ አንደኛው ሰውዬ ደግሞ ሁሉንም ያስደነቀ ነገር ተናገረ «ለዚያ ሕፃን ልጅ ንጉሥ ራቁታቸውን መሆናቸውን የነገርኩትኮ እኔ ነኝ» ሲል እነዚያ ሁለት ብልሃተኞች ግን ብራቸውን ይዘው የት እንደ ደረሱ እስካሁን አልታወቀም የብርጭቆው ወይስ የምንጩ ውኃ በአንድ ሀገር ውስጥ አንድ ኩሬ ብቻ ነበረ የሀገሩም ሰዎች ውኃ የሚጠጡት ከዚያ ኩሬ ነው አንድ ቀን የሀገሩ ሽማግሌዎች ለድግስ ተሰብስበው እያለ ውኃ ተቀዳ ውኃው ግን ቆሻሻ ነበረ ተጋባዮቹ በተቀዳላቸው ውኃ ተበሳጩና ሌላ ውኃ እንዲቀዳላቸው ጠየቁ ነገር ግን በድጋሚ የተቀዳው ውኃም ቆሻሻ ነበረ በዚህ ጊዜ ተጋበኙ በሃሳብ ለሁለት ተከፈሰ አንዳንዱ ችግሩ ከብርጭቆው ነውና ብርጭቆው መቀየር አለበት አለ ሌላው ደግሞ የለም ሌላ ውኃ እንደገና መቀዳት አለበት አሉ ከርከሩ እያየለ በመሄዱ ሁለቱም ነገሮች እንዲደረጉ ተወሰነ ብርጭቆውም ተቀየረ ውኃውም እንደገና ተቀዳ ነገር ግን አሁንም ውኃው ንጹሕ ሲሆን አልቻለም በዚህ ጊዜ አንድ ጠቢብ አዛውንት አንድ ሃሳብ አመጡ «እስኪ ውኃው የሚቀዳበት ኩሬ ይታይ ሲሱ አርሳቸው የሰጡትን ሃሳብ ተከትሎ ኩሬው ታየ እውነትም ኩሬው ቆሸሾ ነበር እኒያ ሽማግሌም «ውኃ እየቀያየርን ስንቀዳ ብርጭቆም ስንቀይር የኖርነው አንዴው በከንቱ ነው ችግሩ ከብርጭቆውም ከተቀዳውም ውኃ አልነበረም ችግሩ ከምንጩ ነበር» አሉ ከዚያም የመንደሯ ሰዎች ተሰብስበው በመውረድ ኩሬውን ከልዩ ልዩ አቅጣጫ መጥተው ካበላሹት ቆሻሻዎች አጸዱት የመንደርዋም ነዋሪ ንጹሕ ውኃ መጠጣት ጀመረ ይባላል ይህ ታሪከ ከቤተ ከህነታችን ታሪከ ጋር ይመሳሰላል የኢትዮጵያ ቤተ ከርስቲያን ቤተ ከህነት ያጋጠመውን ፈተና በተመለከተ ከምእመናንም ሆነ ከተቆርቋሪ ወገኖች ሁለት ዓይነት መፍትሔዎች ይሰማሉ የመጀመርያው ችግር ፈጠሩ የምንላቸውን ሰዎች በሌሎች ሰዎች መተካት መፍትሔ ነው የሚል ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ የቤተ ከርስቲያንዋን ሕንፃዎችቢሮዎች መኪናዎቸች ወዘተ መቀየር ችግሩን ይፈታል ብሎ የሚያምን ነው የሰዎች መለዋወጥ ችግሮችን በመጠኑም ቢሆን አይፈታም ተብሎ አይታመንም ከዚህም በላይ የተሻ ሰዎች ለተሻለ ፅድገት የአመርታ መሠረቶችም ይሆናሉ ወይንም ደግሞ ዕድገቱን በማፋጠንተፈላጊውን ለውጥ በማቀላጠፍ እና ውጤቱን በማስቀጠል ከፍተኛ ሚናም ይኖራቸዋል ነገር ግን የግለሰቦች መለዋወጥ ብቻውን የቤተ ከህነቱን ችግር አይፈታም ሕመሙን በመጠኑ ይቀንሰው ካልሆነ በስተቀር አንዳንድ ወገኖች የቤተ ከህነቱን ችግሮች ከሥር ከመሠረታቸው ስለማናያቸው አሁን የተፈጠሩ ወይንም በተወሰኑ ግለሰቦች ምክንያት የተከሰቱ ያለበለዚያም ደግሞ አንግዴ ከስተት አድርገን እናያቸዋለን ብዙዎቹ ፈተናዎች ግን ዛሬ ተባብሰው ወይንም መኖራቸውን ራሳቸው በራሳቸው ገልጠው ያለበለዚያም እኛ ለማወቅ ችለን ይሆናሉ እንጂ እዚያው ቤተ ከክህነቱ ውስጥ ተወልደው ያደጉ ናቸው ለምሳሌ ቁልፍ ፈተናዎቻችን የሆኑት ዘረኛነት ፖለቲካዊ ጥገኛነት አና ያልተስተካከለ አሠራር ዛሬ የተጀመሩ ነገሮች አይደሉም በቤተ ከህነቱ ታሪከ የሸዋ የጎጃም የጎንደር የትግሬ እየተባሉ የሚነገርላቸው ዘመናት አሉ እነዚህ ዘመናት ያለ ሃፍረት ሲነገሩ ስንሰማ ዘረኛነት ሥር ሰድዶ የኖረ ፈተና እንጂ ዛሬ የመጣ ወረርሽኝ አለመሆኑን አንረዳለን አልፎ አልፎ እንደነ አቡነ ጎርጎርዮስ ካልእ ያሉ አበው ከንፍሮ መካከል አንዳመለጠች ጥሬ ይህንን ፈተና ቢያልፉትም ብዙዎች ግን «አገሌ ያገሬ ሰው ስለሆነ» እያሱ በኩራት መናገርን መመካትን አና መጠቀምን ያለ መሸማቀቅ ሲተገብሩት ኖረዋል በውጭ ሀገር እየኖረ ይህንን እቃወማለሁ የሚለው ወገኔም ቢሆን ቤተ ከርስቲያኑን በታቦቱ ስም ከመጥራት ይልቅ በወንዙ እና በጎጡ መጥራት የሚቀናው ነው «የነ አገሌ ቤተ ከርስቲያን» የሚባል ኑፋቄም ዕብደትም የሆነ አመለካከት እንደልቡ እጁን ከትቶ የሚጓዘው እዚያው ባሕር ማዶ ነው አንዳንዱም ቢሆን እነ እገሌ የሚያደርጉትን የሚቃወመው የርሱ ወገኖች ስላልሆኑ አንጂ ተግባሩ ስሕተት ስለሆነ አይደለም ያለበለዚያማ «እነ እገሌ እዚያኛው ቤተ ከርስቲያን ሞልተውታል» እያሱ እያማረሩ ለራስ ወገን እና አመለካከት ብቻ ሌላ ቤተ ከርስቲያን ማነፅ መች ይኖር ነበር አንዳንዴ እንዲያውም ጥፋቱን ለምን እኛ አላጠፋነውም የሚባል ሁሉ ይመስላል ከዚያም ባስ ሲል የአንዳንዶቻችን እምነት «የጎመን ምንቸት ውጣ የሥጋ ምንቸት ግባ» ዓይነት ነው ፖለቲካውን መንተራሱንም ቢሆን ከጥንት ለምደነው የመጣን ነው ቤተ ከህነቱ ከቤተ መንግሥቱ ጋር መሳ ለመሳ ሆኖ መኖሩ ጠቅሞታል። በሚለው ላይ እንወያይ ካልሆነ በቀር አብረው አልሠሩም ማለት ግን አይቻልም በርግጥ አንዳንዶቹ ይህንን ከስተት የኢትየጵያ ብቸኛ ከስተት እያደረጉ ሊያወግዙበት ይነሣሉ ነገር ግን ቤተ ከህነቱ ቤተ መንግሥቱን ተጠቅሞ ለሀገር ለወገን ለወንጌል መስፋፋት እና ለድኅነት የሚጠቅም ሥራ እስከሠራ ድረስ ለምን አብራቸሁ ሆናችሁ ተብሎ ሊወቀስ አይችልም ከጥንቶቹ የነአብጋርን አና የነቆስጠንጢኖስን ከሀገራችን የነአብርሃ እና አጽብሃ የነካሌብን እና የነ ገብረ መስቀልን መጥቀስ ይቻላል ነገር ግን ቤተ ከክህነቱ በቤተ መንግሥቱ አሉታዊ ተጽዕኖ ውስጥ ወድቆ መለካዊ ፈቃድ ፈጻሚ ከሆነ ግን ችግር ነው ትናንትም ሆነ ዛሬ በዘመናዊው ዓለም ቤተ መንግሥቱን በማቅናትም ሆነ በማገዝየቤተ መንግሥቱንም እገዛ በመጠቀም የሜሠሩ አብያተ ከርስቲያናት አሉ የሩሲያን የአርመንያን የግሪከን አብያተ ከርስቲያናት መጥቀስ ይቻላል በሀገራችንም በንጉሥም በደርግም ሆነ በኢሕአዴግ ዘመን ቤተ ከህነቱ ከቤተ መንግሥቱ ጋር ሠርቷል ሁለቱም ተከባብረው እና ተጠባብቀው ነጻነታቸውን ጠብቀው እና ተረዳድተው እስከ ሠሩ ድረስ ሁለቱም ይጠቀማሉ ይህ ሲፈርስ ግን ወይ ሁለቱም አለያም ቢያንስ አንዱ ይጎዳሉ እስካን ባሉኝ መረጃዎች ከቤተ ከህነት ውጭ በሆኑ ጸሐፍት ለፖለቲካ እና ለዘር በነበራቸው አመለካከት የተደነቁት ፓትርያርከ ብጹዕ ወቅዱስ አቡነ ተከለ ሃይማኖት ናቸው በዘመናቸው የነበሩ የደርግ አባላት በጻፏቸው መጻሕፍት ይህ አቋማቸው በአድናቆት ተዘከሯል ለምሳሌ «ነበር» በተሰኘው የዘነበ ፈለቀ ከፍል ሁለት መጽሐፍ ላይ «ለምሳሌ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ከርስቲያን ጳጳስ ብጹአ አቡነ ተከለ ሃይማኖት አንደራሴ የመሆን ፍላጎት አልነበራቸውም በብዙ ልመናና ማግባባት «እሺ አንዳላችሁ ይሁን» ከአሉ በኋላ የእጩ ተመራጭነት ቅፅ እንዲሞሉ ተሰጥቷቸው በመጠይቁ መሠረት በማከናወን ላይ አንዳሉ «ብሔረሰብ» የሚል ረድፍ ላይ እንደደረሱ «አልፈልግም ያልኳችሁ ለዚህ ነው እኔ በየትም ቦታ በማንኛውም ጊዜ የምወክለው ሃይማኖቴንና ምእመናንን ብቻ ነው ከዚህ ውጭ ወኪል የመሆን ተልዕኮ የለኝም አንዲኖረኝም አልፈልግም» ብለው በማንኛውም ሁናቴ የፖለቲካ ወጋግራ መሆን አንደማይሹ በጠንካራ አንደበት ተናገሩበቅጹም ላይ ሳይፈርሙበት «ያውላችሁ» ብለው ሊሄዱ ተነሠ «ጸረ ግድ የለም ይተውት ብጹዕ አባታችን» ተብለው ያመኑበትን ብቻ በቅፁም ላይ አስፍረው ያላመኑበትን ትተው ፈረሙ» ይላል ገጽ ቤተ ከርስቲያን በግብጻውያን ጳጳሳት መመራቷ የራሱ የሆነ ጥቅም እና ጉዳት ነበረው ከጉዳቱ አንዱ ጠንካራ በዘመናት የተፈተነ እና ሥር የያዘ ቤተ ከህነት እንዳይኖረን ማድረጉ ነው የቤተ ከህነቱን ሥራ ነገሥታቱ እና ግብፃውያን ጳጳሳቱ ከካህናተ ደብተራ ጋር ብቻ በመሆን ማከናወናቸው የቤተ ከርስቲያንዋን እድሜ ግማሸ እንኳን ያለው ቤተ ከህነት እንዳይኖረን አድርጓል ቤተ ክርስቲያን የሀገሪቱ ብቸኛ የትምህርት ተቋም በነበረች ጊዜ ለራስዋም ሆነ ለሀገሪቱ የሚሆን የተማረ የሰው ኃይል ታመረት ነበር ለቅዳሴው ለማኅሌቱ ለአቋቋሙ ለሰዓታቱ ለትርጓሜው ለቅኔውለድጓው የሚሆን የሰው ኃይል ራስዋ በራስዋ ታወጣ ነበር ቤተ ከህነት በዘመናዊ መንገድ ሲቋቋም ግን የሕግ ጉዳይየሂሳብ ጉዳይየሥራ አመራር ጉዳይ የመዝገብ አያያዝ ጉዳይ የመረጃ ቴክኖሎጂ ጉዳይ ጉዳዮቿ ሆኑ ስትራቴጂያዊ ዕቅድ ማቀድ ኦዲት ማድረግ ሕንፃዎችን በዘመናዊ መንገድ ማሠራት እና ማስተዳደር ዘመናዊ ትቤቶችን ማቋቋም እና ማስተዳዳር የጤና ተቋማትን ማቋቋም እና ማስተዳደር የንግድ ቦታዎችን ማስተዳደር ወዘተ ተጨማሪ ሥራዎቿ ሆነ ነገር ግን ለእነዚህ ተግባራት የሚሆን የሰው ኃይል ማምረቻ የላትም ከሚያመርቱ ተቋማትም አትወስድም በሚሊዮን ብሮች ታንቀሳቅሳለች በበቂ የሰው ኃይል የተደራጀ የፋይናንስ መምሪያ ግን የላትም ሌላው ቀርቶ «ፒች ትሪ አካውንቲንግ» እንኳን አንደ ናፈቃት ሊቀር ነው አንዱ ደብር ገንዘብ ላይ ይተኛል ሌላው ደብር ጧፍ ይለምናል ተመሳሳይ ሞያ ያላቸው አገልጋዮች በቦታ መለያየት ብቻ የሰማይ እና የምድር ያህል ርቀት ያለው ደሞዝ ያገኛሱ የ አብያተ ከርስቲያናት የሕግ ጉዳይ ይመለከታታል ነገር ግን በቂ የሰው ኃይል የያዘ የሕግ መምሪያ የላትም ስንት በፒ ኤች ዲ ስንት በዲግሪ። ቢባል መልሱ ከባድ ነው ብዙ ሕንፃዎች ታስገነባለች አንድ ከፍለ ከተማ እንኳን ያለውን የግንባታ ባለሞያ የላትም አያሌ ዘመናዊ ትቤቶች በሥርዋ አሉ ነገር ግን የትምህርት ሚኒስቴር በሥርዋ የላትም አያሌ የጤና ተቋማት አሏት ነገር ግን የጤና ቢሮ አላደራጀችም ብዙ ይጠበቅባታል ነገር ግን ቢያንስ የአምስት ዓመት ስትራቴጂከ ዕቅድ የላትም ከ ሚሊዮን በላይ ምእመን አላት ነገር ግን ከ በላይ የሚታተሙ መጽሔት እና ጋዜጦች የሏትም የቅድስት ሥላሴ መንፈሳዊ ኮሌጅ ለቤተ ክርስቲያኒቱ መመለሱ አና ደቀ መዛሙርትን ማፍራቱ እሰየው የሚያሰኝ ቢሆንም አደረጃጀቱ ግን አሁን ቤተ ከርስቲያኒቱ ከሚያስፈልጋት የሰው ኃይል አንፃር ባለመቃኘቱ ችግርዋን ሊቀርፍላት አልቻለም ለምሳሌ ያህል ቅድስት ሥላሴ መንፈሳዊ ዩኒቨርሲቲን መንፈሳዊ አና ዓለማዊርህቋ ኮርሶችን አንዲሰጥ አድርጎ ማዋቀር ይቻል ነበር በአንድ በኩል ነገረ መለኮትን በሌላ በኩል አስተዳደርን ሕግን የሂሳብ አያያዝን የቅርስ አጠባበቅን አንትሮፖሎጂን ፊሎሎጂን የኮምፒውተር ሳይንስን ታሪከን ኢኮኖሚከስን እና ሌሎችን የተማረ በሁለት በኩል የተሳለ የሰው ኃይል አንዲያፈራ ቢደረግ ኖሮ ቤተ ከርስቲያን የት በደረሰች ነበር እነ መልአከ ሰላም ሳሙኤል ተረፈ እነ መልአከ ብርሃናት አድማሱ ጀንበሬእነ አለቃ አያሌው እነ መልአከ ታቦር ተሾመ ዘሪሁን እና ሌሎቹም በዕውቀት እና በሕይወት ያስጌጧት ቤተ ከህነት ዛሬ ለጋዜጠኛ መልስ ለመስጠት የሚበቃ ሰው እያጣች መምጣቷ የደረሰችበትን ደረጃ ያሳያል አንድ በዘመድ የተቀጠረ ጨዋ ሰው በአንድ የቤተ ከህነት ስብሰባ ላይ ንግግር ያደርጋል አሉ ሊቁ ደግሞ ከኋላው ተቀምጠዋል የርሱ ደመወዝ ብር የርሳቸው ደመወዝ ብር ነው በንግግሩ መጽሐፍ ጠቀስኩ ይልና ግእዙን ይሰባብረዋል ሊቁ አላስቸላቸው ብሎ «ምናለ መጀመርያ ብትማር» ይሱሉታል እርሱም ዘወር ብሎ «ብማርማ ኖሮ እንደርስዎ በ ብር ደመወዝ መቅረቴ ነበር» አላቸው አሉ የኢሕአዴግ መንግሥት ሥልጣን ከያዘ በኋላ አንኳን የመንግሥት መቤቶችን አሠራር ለማስተካከል ስንት ጊዜ ማሻሻያ ተደርጓል መዋቅር ተቀይሯል ቢፒ አር እና ካይዘን ተተግብሯል ቤተ ከህነት ግን መዋቅሯን ለማስጠናት ለማሻሻል እንደ ቢ ፒ አር እና ካይዘን የመሳሰሉ የአሠራር ማሻሻያ መንገዶችን ለመተግበር አልሞከረችም ቢያንስ ሩቅ ሳትሄድ ከመንግሥት እንኳን መማር አልቻለችም እነዚህ ሁሉ የሚያመለከቱት ሥር የሰደደ እና ከትናንት ጀምሮ የተያያዘ የአሠራር ችግር መኖሩን ነው ዛሬ የምናየው የአሠራር ችግር የእነዚህ ሁሉ ትብትቦች ውጤት ነው እናም እነዚህ በሽታዎች በአጠቃላይ መልኩ የሚፈታ ምንጫቸውን የሚያስተካክል ነገር ካልመጣ በቀር እንደኔ እምነት ሰዎችን በመቀያየር ብቻ የቤተ ከህነቱን አሠራር ውጤታማ እና ቤተ ከርስቲያኒቱን የሚመጥን ማድረግ የሚቻል አይመስለኝም ጋድደያመጾዩአሌሴው ምኃኖ ጎሮውያ አንደኔ እንደኔ የቤተ ከህነትን ቸግሮች ለመፍታት ቁልፍ መፍትሔዎች አራት አመዎች ናቸው ህመረዳት የቤተ ከርስቲያኒቱን ጉዞ የነበረባትን ፈተና አና የቤተ ከህነቱን የችግር ምንጮች በሚገባ መረዳት ማለት ነው ከስሜታዊነት ከወገንተኛነት እና ለእኔ ይድላኝ ከሚሉ ስሜቶች ርቀን ችግሩን በሚገባ መገንዘብ አለብን ችግሩን በሚገባ ካልተረዳን የቤተ ከህነትን አና የቤተ ከርስቲያንን አንድነት እና ልዩነት ካልተገነዘብን የምንሰጠው መፍትሔ «እንከርዳዱን እንነቅላለን ስትሉ ስንዴውን እንዳትነ ቅሉት» የተባለውን የወንጌል ሕግ የሚያፈርስ ይሆናል መጎፇፍ የቤተ ከርስቲያንን ፈተናዎች በምኞት እና በቅን ሃሳብ በቁጭት እና በመብከንከን ብቻ መፍታት አይቻልም ራስን የመፍትሔው አካል ማድረግም ያስፈልጋል ከምኞት እና ከንዴት ያለፈ ተግባር ያሻል በእግር ኳስ ሜዳ ዋንጫ በተመልካች ድጋፍ እና ፍላጎት አይመጣም በተጨዋቾች ጥንካሬ አና ተጋድሎ እንጂ ዋንጫ በተመልካች ድጋፍ የሚመጣ ቢሆን ኖሮ የዘንድሮውን የዓለም ዋንጫ መውሰድ የነበረባት ደቡብ አፍሪካ ነበረች በከርስትና ጉዞም ያለ ከርስቲያኖች ሱታፌ የሚፈታ ችግር የለም አንዳንዶች የሚፈልጉት ነገር እንዲሁ እንዲመጣ ይሻሉ አንዳንዶችም የተወሰኑት ሰዎች በሚያደርጉት ተጋድሎ እየተደሰቱ ይቀመጣሉ ሌሎችም እናንተ ለምን እንዲህ አታደርጉም። ጭቅጭቅ ንትርከ አገሌ እና እገሌ ተደባደቡ ተለያዩ አንዲህ እና አንዲያ ተባባሉ እንዲህ ያለ ሥርዓት ፈረሰ እንዲህ ያለ ኑፋቄ ተሰጠ ጆሮዎቻችንኮ በጎ ነገር ናፈቃቸው ይህ እንዲመጣ ግን ተጋድሎ እና ሰማዕትነት የግድ ይላል «አንበለ መከራ ኢይትረከብ ጸጋ» ነውና ያለ ሕማማት ፋሲካ የለም መጋፈኃፎቀሁ የመጨረሻው ግን ወሳኙ ነገር ነው መንፈሳውያን በሌሉበት ቦታ መንፈሳዊ ነገር መፍትሔ አያገኝም መንፈሳዊነት ማለት የሃይማኖትን ትምህርት ማወቅ ቤተ ክርስቲያን መሄድ የቃል ጸሎትን መሸምደድ የቤተ ከርስቲያንን መዓርጋት መያዝ በቤተ ከርስቲያን መዋቅር ውስጥ ማገልገል ማለት አይደለም አነዚህ መንፈሳዊነትን የሚያጎለብቱ ነገሮች አንጂ በራሳቸው መንፈሳዊነት አይደሉም መንፈሳዊነት ኑሮ ነው አመለካከት ነው ሕይወት ነው ቅኝት ነው መንፈሳዊነት በፈሪሃ እግዚአብሔር ተቃኝቶ በቃለ እግዚአብሔር ተመርቶ መንፈሳዊን ጥበብ ገንዘብ አድርጎ ውስጥን መለወጥ ነው አንድ ከርስቲያን እግዚአብሔርን በምንም መንገድ ካልፈራ ቃለ እግዚአብሔርን ከተለማመደው የማያምንባቸውን ነገሮች ለሥነ ሥርዓት ሲል ብቻ የሚያደርግ ከሆነ ምንም ዓይነት መንፈሳዊ ነገር ከስሕተቱ ካላቆመው «እግዚአብሔርን የማይፈራ ሰውንም የማያፍር» ከሚባልበት ደረጃ ደርሷል ማለት ነው እንዲህ ያለው ሰው የተአምራት ቅጣት እንጂ ምከር አና ተግሣጽ አይመልሰውም በመሆኑም የሳኦልን ኃጢአት የሚመከት የዳዊት መንፈሳዊነት የኤልዛቤልን ኃጢአት የሚመከት የኤልያስ መንፈሳዊነት የድርጣድስን ኃጢአት የሚመከት የጎርጎርዮስ መንፈሳዊነት የብርከልያን ኃጢአት የሚመከት የዮሐንስ አፈወርቅ መንፈሳዊነት የግራዚያኒን ኃጢአት የሚመከት የአቡነ ጴጥሮስ መንፈሳዊነት ያስፈልጋል አንድ የጥንት አባት «በቤተ ከርስቲያን ውስጥ ትልቁ ችግር የሚፈጠረው መንፈሳውያን ያልሆኑ ሰዎች መንፈሳዊ ሥራ ሲሠሩ ነው» ብሎ ነበር ያልመነኑ ሰዎች ከመነኮሱ ከርስቲያን ያልሆኑ ሰዎች ከቀሰሱ አግዚአብሔርን የማያውቁት ሰዎች ካስተማሩ ደመወዝቤት እና መኪና የሚያጓጓቸው ሰዎች ከጳጳሱ ፍትፍት ያልሰለቻቸው ሰዎች ባሕታውያን ከሆኑ የዘር ዛር ያልለቀቃቸው ሰዎች የሁሉ አባት ከተባሉከራሳቸው ጋር ያልታረቁ ሰዎች ለታራቂነት እና አስታራቂነት ከተቀመጡ መንፈሳዊነት ሽታውም ጠፍቷል ማለት ነው ለዚህም ሳይሆን አይቀርም ለመንፈሳዊ ችግሮች የታከቲከ እና የቴክኒከ እንጂ የመንፈስ መፍትሔ ስንፈልግ የማንገኘው አንዳንድ ጊዜኮ እኛ በቤተ ከርስቲያን ውስጥ አለን ቤተ ከርስቲያን ግን ከእኛ ውስጥ ወጥታለች እኛ በከርስትና ውስጥ ነን ክርስትና ግን ከእኛ ውስጥ ወጥቷልእኛ በከህነቱ ልብስ ውስጥ ነን ከህነቱ ግን ከእኛ ውስጥ ወጥቷል አኛ በስብከቱ ቀሚስ ውስጥ ነን ስብከቱ ግን ከውስጣችን ወጥቷል እኛ በገዳም እንኖራለን ገዳማዊ ሕይወት ግን በኛ ውስጥ የለም ለአንዳንዶቻቸን ጵጵስና ፕሮፌሽን ነው ቅስና ፕሮፌሽን ነው ሰባኪነት ፕሮፌሽን ነው ምንኩስና ፕሮፌሽን ነውዝማሬ ፕሮፈሽን ነው እንደ ጥብቅና እንደ ንግድ እንደ ሕከምና አንደ ጋዜጠኛነት እንደ ምሕንድስና የእንጀራ ማግኛ ሞያ ታድያ እንዴት መንፈሳውያን መሆን ይቻላል። » ብዬ መለስኩለት እርሱም «አባቴ የቤተ ከህነት ሰውኮ በየቦታው አሰ የቤተ ከህነት ሰው የሌለው ቤተ ክህነት ውስጥ ብቻ ነው» አለኝ ብለው ነገሩን ዋናው መፍትሔው ይሄው ነው የቤተ ከህነት ሰው በቤተ ከህነት እንዲያገለግል ማድረግ እኔ በቀጣይ ማከሰኞ የማቀርባቸው ሃያ ዝርዝር የመፍትሔ ሀሳቦች አሉ የእናንተንም አስቡበት ጊዜው አንድ ልብ ሆነን ለአንዲት እምነት የምንነሣበት ነውና ቤተ ከርስቲያን በግብጻውያን ጳጳሳት መመራቷ የራሱ የሆነ ጥቅም እና ጉዳት ነበረው ከጉዳቱ አንዱ ጠንካራ በዘመናት የተፈተነ እና ሥር የያዘ ቤተ ከህነት እንዳይኖረን ማድረጉ ነው የቤተ ከህነቱን ሥራ ነገሥታቱ እና ግብፃውያን ጳጳሳቱ ከካህናተ ደብተራ ጋር ብቻ በመሆን ማከናወናቸው የቤተ ከርስቲያንዋን እድሜ ግማሸ እንኳን ያለው ቤተ ከህነት እንዳይኖረን አድርጓል ቤተ ክርስቲያን የሀገሪቱ ብቸኛ የትምህርት ተቋም በነበረች ጊዜ ለራስዋም ሆነ ለሀገሪቱ የሚሆን የተማረ የሰው ኃይል ታመረት ነበር ለቅዳሴው ለማኅሌቱ ለአቋቋሙ ለሰዓታቱ ለትርጓሜው ለቅኔውለድጓው የሚሆን የሰው ኃይል ራስዋ በራስዋ ታወጣ ነበር ቤተ ከህነት በዘመናዊ መንገድ ሲቋቋም ግን የሕግ ጉዳይየሂሳብ ጉዳይየሥራ አመራር ጉዳይ የመዝገብ አያያዝ ጉዳይ የመረጃ ቴክኖሎጂ ጉዳይ ጉዳዮቿ ሆኑ ስትራቴጂያዊ ዕቅድ ማቀድ ኦዲት ማድረግ ሕንፃዎችን በዘመናዊ መንገድ ማሠራት እና ማስተዳደር ዘመናዊ ትቤቶችን ማቋቋም እና ማስተዳዳር የጤና ተቋማትን ማቋቋም እና ማስተዳደር የንግድ ቦታዎችን ማስተዳደር ወዘተ ተጨማሪ ሥራዎቿ ሆነ ነገር ግን ለእነዚህ ተግባራት የሚሆን የሰው ኃይል ማምረቻ የላትም ከሚያመርቱ ተቋማትም አትወስድም በሚሊዮን ብሮች ታንቀሳቅሳለች በበቂ የሰው ኃይል የተደራጀ የፋይናንስ መምሪያ ግን የላትም ሌላው ቀርቶ «ፒች ትሪ አካውንቲንግ» እንኳን አንደ ናፈቃት ሊቀር ነው አንዱ ደብር ገንዘብ ላይ ይተኛል ሌላው ደብር ጧፍ ይለምናል ተመሳሳይ ሞያ ያላቸው አገልጋዮች በቦታ መለያየት ብቻ የሰማይ እና የምድር ያህል ርቀት ያለው ደሞዝ ያገኛሱ የ አብያተ ከርስቲያናት የሕግ ጉዳይ ይመለከታታል ነገር ግን በቂ የሰው ኃይል የያዘ የሕግ መምሪያ የላትም ስንት በፒ ኤች ዲ ስንት በዲግሪ። ቢባል መልሱ ከባድ ነው ብዙ ሕንፃዎች ታስገነባለች አንድ ከፍለ ከተማ አንኳን ያለውን የግንባታ ባለሞያ የላትም አያሌ ዘመናዊ ትቤቶች በሥርዋ አሱ ነገር ግን የትምህርት ሚኒስቴር በሥርዋ የላትም አያሌ የጤና ተቋማት አሏት ነገር ግን የጤና ቢሮ አላደራጀችም ብዙ ይጠበቅባታል ነገር ግን ቢያንስ የአምስት ዓመት ስትራቴጂከ ዕቅድ የላትም ከ ሚሊዮን በላይ ምእመን አላት ነገር ግን ከ በላይ የሚታተሙ መጽሔት እና ጋዜጦች የሏትም የቅድስት ሥላሴ መንፈሳዊ ኮሌጅ ለቤተ ከርስቲያኒቱ መመለሱ አና ደቀ መዛሙርትን ማፍራቱ አሰየው የሚያሰኝ ቢሆንም አደረጃጀቱ ግን አሁን ቤተ ከርስቲያኒቱ ከሚያስፈልጋት የሰው ኃይል አንፃር ባለመቃኘቱ ችግርዋን ሊቀርፍላት አልቻለም ለምሳሌ ያህል ቅድስት ሥላሴ መንፈሳዊ ዩኒቨርሲቲን መንፈሳዊ እና ዓለማዊርሀጽ ኮርሶችን አንዲሰጥ አድርጎ ማዋቀር ይቻል ነበር በአንድ በኩል ነገረ መለኮትን በሌላ በኩል አስተዳደርን ሕግን የሂሳብ አያያዝን የቅርስ አጠባበቅን አንትሮፖሎጂን ፊሎሎጂን የኮምፒውተር ሳይንስን ታሪከን ኢኮኖሚከስን እና ሌሎችን የተማረ በሁለት በኩል የተሳለ የሰው ኃይል እንዲያፈራ ቢደረግ ኖሮ ቤተ ከርስቲያን የት በደረሰቾች ነበር እነ መልአከ ሰላም ሳሙኤል ተረፈ እነ መልአከ ብርሃናት አድማሱ ጀንበሬእነ አለቃ አያሌው እነ መልአከ ታቦር ተሾመ ዘሪሁን እና ሌሎቹም በዕውቀት እና በሕይወት ያስጌጧት ቤተ ከህነት ዛሬ ለጋዜጠኛ መልስ ለመስጠት የሚበቃ ሰው እያጣች መምጣቷ የደረሰችበትን ደረጃ ያሳያል አንድ በዘመድ የተቀጠረ ጨዋ ሰው በአንድ የቤተ ከህነት ስብሰባ ላይ ንግግር ያደርጋል አሉ ሊቁ ደግሞ ከኋላው ተቀምጠዋል የርሱ ደመወዝ ብር የርሳቸው ደመወዝ ብር ነው በንግግሩ መጽሐፍ ጠቀስኩ ይልና ግእዙን ይሰባብረዋል ሊቁ አላስቸላቸው ብሎ «ምናለ መጀመርያ ብትማር» ይሱሉታል እርሱም ዘወር ብሎ «ብማርማ ኖሮ እንደርስዎ በ ብር ደመወዝ መቅረቴ ነበር» አላቸው አሉ የኢሕአዴግ መንግሥት ሥልጣን ከያዘ በኋላ አንኳን የመንግሥት መቤቶችን አሠራር ለማስተካከል ስንት ጊዜ ማሻሻያ ተደርጓል መዋቅር ተቀይሯል ቢፒ አር እና ካይዘን ተተግብሯል ቤተ ከህነት ግን መዋቅሯን ለማስጠናት ለማሻሻል እንደ ቢ ፒ አር እና ካይዘን የመሳሰሉ የአሠራር ማሻሻያ መንገዶችን ለመተግበር አልሞከረችም ቢያንስ ሩቅ ሳትሄድ ከመንግሥት እንኳን መማር አልቻለችም እነዚህ ሁሉ የሚያመለከቱት ሥር የሰደደ እና ከትናንት ጀምሮ የተያያዘ የአሠራር ችግር መኖሩን ነው ዛሬ የምናየው የአሠራር ችግር የእነዚህ ሁሉ ትብትቦች ውጤት ነው እናም እነዚህ በሽታዎች በአጠቃላይ መልኩ የሚፈታ ምንጫቸውን የሚያስተካክል ነገር ካልመጣ በቀር እንደኔ እምነት ሰዎችን በመቀያየር ብቻ የቤተ ከህነቱን አሠራር ውጤታማ እና ቤተ ከርስቲያኒቱን የሚመጥን ማድረግ የሚቻል አይመስለኝም ጋድያመዩጾዩአእሌው ምዎጋድኖ ጎውያ አንደኔ እንደኔ የቤተ ከህነትን ቸግሮች ለመፍታት ቁልፍ መፍትሔዎች አራት «መ»ዎች ናቸው ህመረዳት የቤተ ከርስቲያኒቱን ጉዞ የነበረባትን ፈተና አና የቤተ ከህነቱን የችግር ምንጮች በሚገባ መረዳት ማለት ነው ከስሜታዊነት ከወገንተኛነት እና ለእኔ ይድላኝ ከሚሉ ስሜቶች ርቀን ችግሩን በሚገባ መገንዘብ አለብን ችግሩን በሚገባ ካልተረዳን የቤተ ከህነትን አና የቤተ ከርስቲያንን አንድነት እና ልዩነት ካልተገነዘብን የምንሰጠው መፍትሔ «እንከርዳዱን እንነቅላለን ስትሉ ስንዴውን እንዳትነ ቅሉት» የተባለውን የወንጌል ሕግ የሚያፈርስ ይሆናል መጎፇፍ የቤተ ከርስቲያንን ፈተናዎች በምኞት እና በቅን ሃሳብ በቁጭት እና በመብከንከን ብቻ መፍታት አይቻልም ራስን የመፍትሔው አካል ማድረግም ያስፈልጋል ከምኞት እና ከንዴት ያለፈ ተግባር ያሻል በእግር ኳስ ሜዳ ዋንጫ በተመልካች ድጋፍ እና ፍላጎት አይመጣም በተጨዋቾች ጥንካሬ አና ተጋድሎ እንጂ ዋንጫ በተመልካች ድጋፍ የሚመጣ ቢሆን ኖሮ የዘንድሮውን የዓለም ዋንጫ መውሰድ የነበረባት ደቡብ አፍሪካ ነበረች በከርስትና ጉዞም ያለ ከርስቲያኖች ሱታፌ የሚፈታ ችግር የለም አንዳንዶች የሚፈልጉት ነገር እንዲሁ እንዲመጣ ይሻሉ አንዳንዶችም የተወሰኑት ሰዎች በሚያደርጉት ተጋድሎ እየተደሰቱ ይቀመጣሉ ሌሎችም እናንተ ለምን እንዲህ አታደርጉም። ጭቅጭቅ ንትርከ እገሌ እና እገሌ ተደባደቡ ተለያዩ እንዲህ እና አንዲያ ተባባሉ እንዲህ ያለ ሥርዓት ፈረሰ እንዲህ ያለ ኑፋቄ ተሰጠ ጆሮዎቻችንኮ በጎ ነገር ናፈቃቸው ይህ እንዲመጣ ግን ተጋድሎ እና ሰማዕትነት የግድ ይላል «እንበለ መከራ ኢይትረከብ ጸጋ» ነውና ያለ ሕማማት ፋሲካ የለም መረቀዊኦም የመጨረሻው ግን ወሳኙ ነገር ነው መንፈሳውያን በሌሉበት ቦታ መንፈሳዊ ነገር መፍትሔ አያገኝም መንፈሳዊነት ማለት የሃይማኖትን ትምህርት ማወቅ ቤተ ከርስቲያን መሄድ የቃል ጸሎትን መሸምደድ የቤተ ከርስቲያንን መዓርጋት መያዝ በቤተ ከርስቲያን መዋቅር ውስጥ ማገልገል ማለት አይደለም እነዚህ መንፈሳዊነትን የሚያጎለብቱ ነገሮች እንጂ በራሳቸው መንፈሳዊነት አይደሉም መንፈሳዊነት ኑሮ ነው አመለካከት ነው ሕይወት ነው ቅኝት ነው መንፈሳዊነት በፈሪሃ እግዚአብሔር ተቃኝቶ በቃለ እግዚአብሔር ተመርቶ መንፈሳዊን ጥበብ ገንዘብ አድርጎ ውስጥን መለወጥ ነው አንድ ክርስቲያን እግዚአብሔርን በምንም መንገድ ካልፈራ ቃለ እግዚአብሔርን ከተለማመደው የማያምንባቸውን ነገሮች ለሥነ ሥርዓት ሲል ብቻ የሚያደርግ ከሆነ ምንም ዓይነት መንፈሳዊ ነገር ከስሕተቱ ካላቆመው «እግዚአብሔርን የማይፈራ ሰውንም የማያፍር» ከሚባልበት ደረጃ ደርሷል ማለት ነው እንዲህ ያለው ሰው የተአምራት ቅጣት እንጂ ምከር እና ተግሣጽ አይመልሰውም በመሆኑም የሳኦልን ኃጢአት የሚመከት የዳዊት መንፈሳዊነት የኤልዛቤልን ኃጢአት የሚመከት የኤልያስ መንፈሳዊነት የድርጣድስን ኃጢአት የሚመከት የጎርጎርዮስ መንፈሳዊነት የብርከልያን ኃጢአት የሚመከት የዮሐንስ አፈወርቅ መንፈሳዊነት የግራዚያኒን ኃጢአት የሚመከት የአቡነ ጴጥሮስ መንፈሳዊነት ያስፈልጋል አንድ የጥንት አባት «በቤተ ከርስቲያን ውስጥ ትልቁ ችግር የሚፈጠረው መንፈሳውያን ያልሆኑ ሰዎች መንፈሳዊ ሥራ ሲሠሩ ነው» ብሎ ነበር ያልመነኑ ሰዎች ከመነኮሱ ከርስቲያን ያልሆኑ ሰዎች ከቀሰሱ አግዚአብሔርን የማያውቁት ሰዎች ካስተማሩ ደመወዝቤት እና መኪና የሚያጓጓቸው ሰዎች ከጳጳሱ ፍትፍት ያልሰለቻቸው ሰዎች ባሕታውያን ከሆኑ የዘር ዛር ያልለቀቃቸው ሰዎች የሁሉ አባት ከተባሉከራሳቸው ጋር ያልታረቁ ሰዎች ለታራቂነት እና አስታራቂነት ከተቀመጡ መንፈሳዊነት ሽታውም ጠፍቷል ማለት ነው ለዚህም ሳይሆን አይቀርም ለመንፈሳዊ ችግሮች የታከቲከ እና የቴክኒከ እንጂ የመንፈስ መፍትሔ ስንፈልግ የማንገኘው አንዳንድ ጊዜኮ እኛ በቤተ ከርስቲያን ውስጥ አለን ቤተ ከርስቲያን ግን ከእኛ ውስጥ ወጥታለች እኛ በከርስትና ውስጥ ነን ክርስትና ግን ከእኛ ውስጥ ወጥቷልእኛ በከህነቱ ልብስ ውስጥ ነን ከህነቱ ግን ከእኛ ውስጥ ወጥቷል አኛ በስብከቱ ቀሚስ ውስጥ ነን ስብከቱ ግን ከውስጣችን ወጥቷል እኛ በገዳም እንኖራለን ገዳማዊ ሕይወት ግን በኛ ውስጥ የለም ለአንዳንዶቻቸን ጵጵስና ፕሮፌሽን ነው ቅስና ፕሮፌሽን ነው ሰባኪነት ፕሮፌሽን ነው ምንኩስና ፕሮፌሽን ነውዝማሬ ፕሮፈሽን ነው እንደ ጥብቅና እንደ ንግድ እንደ ሕከምና አንደ ጋዜጠኛነት እንደ ምሕንድስና የእንጀራ ማግኛ ሞያ ታድያ እንዴት መንፈሳውያን መሆን ይቻላል። በአሁኑ ጊዜ የቤተ ከህነቱ አሠራር ሥርዓትን እየለቀቀ የመጣበት ጊዜ ነው እንደ ዖዝያን ለምጽም ግንባር ላይ ወጥቷል ንጉሠ ዖዝያን በአግዚአብሔር ላይ በሠራው የድፍረት ኃጢአት ምክንያት እግዚአብሔር በለምጽ መታው መጀመርያ ለምጹ በሰውነቱ ላይ ብቻ ስለነበረ በቀሚስ እና ካባ በወርቀ ዘቦ እና በብር ዝርግፍ ሸፈነው ኃጢአቱ እየባሰ ሲመጣ ግን ለምጹ ግንባሩ ላይ ወጣ አርሱም ኃጢአቱን በንስሐ ከማስወገድ ይልቅ ለምጹን በሻሽ ለመሸፈን ሞከረ ለተወሰነ ጊዜም ተሳካለት በደሱ እና ግፉ እየባሰ በመምጣቱ ግን ለምጹ ሻሹ ላይ ወጣ ከዚህ በኋላ ለመሸፈን አልቻለም አሁን አሁን ነገራችን እንደ ዖዝያን ለምጽ ሊሸፈንበት ከማይችልበት ደረጃ ላይ ደርሷል ራሱ ችግሩም «አለሁአለሁ» ብሏል የለህም ብንለውም ራሱን በራሱ ያስመሰከራል በዚህም ምከንያት በቤተ ከርስቲያን ጉዳይ ላይ ይመለከተኛል የሚሉ ሁሉ በመነጋገር ላይ ናቸው መፍትሔም ይሰነዝራሉ የመፍትሔ አቅጣጫዎቻቸውን ስናይ ሁለት መልከ አላቸው ተሐድሶፎዌርቧ ትንሣኤ በርፀ ተሐድሶ ይህንን መንገድ የሚመርጡት አካላት በቤተ ክርስቲያን ላይ ሥር ነቀል አብዮት መምጣት አለበት ይላሉ ይህ አብዮት ዶግማዋን ቀኖናዋንትውፊቷን ቅዳሴዋን ጸሎቷን ገዳማዊ ሕይወቷን ወዘተ የሚመለከት ነው ባይ ናቸው እነርሱ የሚያቀነቅኑት መንገድ ከ ዓመታት ጀምሮ ምዕራብ አውሮፓውያን እና አሜሪካውያን በካቶሊክ ቤተ ከርስቲያን ላይ ያቀነቀኑት መንገድ ነው በወቅቱ የካቶሊክ ቤተ ከርስቲያን በአስተዳደርዋ ላይ ይታይ በነበረው የሞራል ውድቀትብኩንነት አምባገነንነት ሥርዓት አልበኝነት አና ዓለማዊነት ምከንያት ሕዝቡ ተማረረ የወሰደው መፍትሔ ግን ችግርን በቸግር የሚተካ ሆነ የካቶሊከን ማንኛውንም አስተምሕሮ በመቃወምና በማፍረስ ሌላ ዓይነት አስተምህሮ ተካ ከዚያም አልፎ ከርስትናን ርግፍ አድርጎ እስከ መተው ደረሰ ተሐድሶ ውጤቱ ይሄው ነው ምከንያቱም ነባርዋን ቤተ ከርስቲያን አፍርሶ በለዘብተኛነት በኩል ወደ ጽንፈኛ ዓለማዊነት ያደርሳታልና ተሐድሶ መነኮሳት አጠፉ ብሎ ምንኩስና ሕይወትን ለማጥፋት ይነሣል ጳጳሳት አጠፉ ብሎ ጵጵስናን ለማስቀረት ይጥራል በአንዳንድ ቀሳውስት ችግር ቅዳሴን ያስቀራል በሰባከያን ጥፋት ስብከት ይቅር ይላል በተንዛዛ ድግስ ምከንያት ዝከር አያስፈልግም ይላል በአጠቃላይ የሥነ ምግባር ችግሮችን ከመሠረተ እምነት ጋር ይቀላቅላቸውና ቤተ ከርስቲያንን ከመሠረቷ ይንዳታል «መነሣት» ይህ የመፍትሔ አቅጣጫ የሚነሣው በከርስትና ሕይወት መዳከም መዛል እና ዓላማን መሳት ሊያጋጥም ይትላል ከበጎች ጋር ተኩላዎች ከስንዴ ጋር እንከርዳድ ሊቀላቀል ይችላል ከሚለው ነው በመሆኑም የደከመውን ማጽናት የላሉትን ማጠንከር የተቀላቀሉትን መለየት የተረሱትን ማስታወስ የተበላሹትን ማስተካከል ይገባል ነው በአጠቃላይ ቤተ ከርስቲያንን ወደ ጥንት ከብርዋ መመለስ ማለት ነው ይህንን ለማድረግ ደግሞ ሁለት መሠረታዊ ጉዳዮች አሉ የመጀመርያው አብርሖት ነው ሕዝቡ በትምህርት መንገዱ እንዲበራለት ማድረግ የቤተ ከርስቲያኑን ማንነት መሠረተ እምነቷን ታሪኳን ሥርዓቷን ያጋጠማትንም ፈተና ዐውቆ ራሱንም የቤተ ከርስቲያን አካል ማድረግ አለበት ቤተ ከርስቲያን ተፈተነች ስንል ራሳችን ተፈተንን ማለታችን ነው መከራ ገጠማት ስንል መከራ ገጠመን ማለታችን ነው እየተነጋገርን ያለነው ከኛ ውጭ ስለሆነ አካል አይደለም ብሎ ማመን አለበት ያላወቀ ያላመነ እና ያልቆረጠን ሕዝብ ለትንሣኤ ማዘጋጀት ከባድ ነው አስቀድሞ ሕማማትን ለማለፍ የሚያስችል ብቃት ይጠይቃልና ሁለተኛው መዋቅራዊ ሽግግር ከረርከ ከከበከኽከ ነው መዋቅራዊ ሽግግር ማለት ቤተ ከርስቲያኒቱን ወደ ጥንት ከብርዋ የሚመልስ ደረጃውን የጠበቀ እና ዘመኑን የሚዋጅ አሠራር መዋቅር አስተሳሰብ መመሥረት ማለት ነው ይህም ማለት ከህነቱ ሳይሆን አሰጣጡ እና አኗኗሩ ጵጵስናው ሳይሆን አሰጣጡ እና አሠራሩ ምንኩስናው ሳይሆን አሰጣጡ አነዋወሩ ብሕትውናው ሳይሆን አነዋወሩ ቅዱሳት መጻሕፍቱ ሳይሆኑ አገባባቸው የቤተ ከርስቲያን ናቸው ተብሎ የሚመዘኑበት መመዘኛ አተረጓጎማቸው ለምን ለምን ጥቅም እንደሚውሉ በዓላቱ ሳይሆኑ ብዛታቸው አከባበራቸው ድንጋጌያቸው ሲኖዶሱ ሳይሆን አሠራሩአወቃቀሩ ወዘተ ላይ ትኩረት ማድረግ ይገባል ማለት ነው መዋቅራዊ ሽግግር ሆ ተብሎ በአብዮት አይመጣም አስቀድሞ ችግሩን በመረዳት ከዚያም የቸግሩን አንኳር ርበ ጄ በመለየት ከዚያም ደረጃ በደረጃ በመፍታት የሚመጣ ነው መግባባትንለአንድ ዓላማ መነሣትን እና ሁሉ ዐቀፍነትን ይጠይቃል ለቤተ ከርስቲያን ትንሣኤዋን እንጂ መለወጧን ለማምጣት የምንሠራ ከሆነ በከርስቶስ መሠረት ላይ ሳይሆን በኛ ፍላጎት ላይ የተመሠረተች ሌላ ቤተ ከርስቲያን ለመገንባት እየሞከርን ነው ማለት ነው እናም እኔ የመፍትሔ ሃሳቦችን የምሰነዝረው ለቤተ ከርስቲያን የሚያስፈልጋት ተሐድሶ ሳይሆን ትንሣኤ ነው በምእመናኑ ሕይወት እና ጉዞ በአባቶች ሕይወት እና ጉዞ በገዳማት ሕይወት እና ዐቅም በአብያተ ከርስቲያናት አስተዳደር እና ዐቅም በቤተ ከህነቱ አስተዳደርመንፈሳዊ ሕይወት እና አሠራር ላይ ዝለት አለ ድከመት አለ የዓላማ መሳት አለ ስለዚህም መነሣሣት ወደ ጥንቱ መመለስ እና እንደገና ቀና ማለት ያስፈልጋል በሚለው እምነት ነው ጉዳዬ ብሎ መጸለይ ብዙ ጊዜ ስለ ቤተ ከርስቲያን ፈተና ሲነገር ብዙዎቻችን እንጸልይ እንላለን ልከ ነው ያለ ጸሎት አና ጾም ሰይጣን አይወጣም እኛ ግን ይህንን የምንለው አንድም ለማምለጫ አንድም ለምዶብን አንድም መቼም ማንም አያየንም ብለን ነው አስኪ ስንቶቻችን ደረታችንን አየደቃን አንደ ራሔል አናለቅሳለን። እኔም አጥፍቻለሁ ብሎ መጀመር የኢትዮጵያ ቤተ ከርስቲያን ለደረሰባት ፈተና ተጠያቂ የማይሆን የቤተ ከርስቲያን ልጅ የለም ምናልባት የጥፋቱ ደረጃ ይለያይ ካልሆነ በቀር አንዳንዶቹ በቀጥታ ሌሎቹ በተዘዋዋሪ አንዳንዶቹ ስሕተት በመፈጸም ሌሎቹ ስሕተት ሲፈጸም ዝም በማለት አንዳንዶቹ እኔ የለሁበትም በማለት ሌሎቹ እኔን ካልነካኝ ብለን አንዳንዶቹ ለዕለት ጥቅም ሌሎቹ ለወገንተኛነት ሲባል ለፈጸምናቸው ስሕተቶች መጸጸት አለብን ስሕተት መሥራትም ሆነ ሲሠራ በቸልታ ማየት ሁለቱም ያስጠይቃል በሉቃስ በተጻፈው የሩኅሩጉ ሳምራዊ ታሪክ ላይ ካህኑ እና ሌዋዊው የተወቀሱት «አይተው ገለል ብለው በማለፋቸው» ነው አሁን አንደሚታየው ነገሮችን በጥቂት ሰዎች ላይ ብቻ በመጠቆም እጅን ከደሙ ለመታጠብ መሞከር መፍትሔ ሳይሆን ችግር ይወልዳል አንዳንዶቻችንም በአጋጣሚ ከሥልጣኑ ቦታ ዘወር በማለታችን የተነሣ የማንጠየቅ ይመስለናል ዘወር ብሎ ሲታይ ግን አኛም በቦታው ሳለን እንዲሁ ነበርን ልዩነቱ የአንዳንዶች ተሰምቷል የአንዳንዶች አልተሰማም የአንዳንዶች ብሷል የአንዳንዶች አልባሰም እናም በመጀመርያ ራሳችንን ነጻ አናውጣ በንስሐ በመጸጸት ለተሻለም ተግባር በመነሣት ዛሬ በቤተ ከህነቱ ለሜታየው ነገር በቤተ ከህነቱ ውስጥ በአንድም በሌላም ያለፉት ሁሉ ይጠየቁበታል በዕንቁላሉ ጊዜ ቀጥተውት ቢሆን ኖሮ ይህ ሁሉ ባልመጣ ነበር ምእመናንም ጠለቅ ብለን ቤተ ከርስቲ ያናችንን ከማየት ይልቅ ተሳልሞ በመሄድ ብቻ ስለተውናት ዛሬ ተጠያቂነት የሌለበት አሠራር እንዲሰፍን አደረግን ታቦቱንም የሀገሬ ታቦት ጳጳሱንም የሀገሬ ጳጳስ ቄሱንም የሀገሬ ቄስ እያልን ወንዛ ወንዙን ከመሄድ አልፈን «የሃይማኖቴ የቤተ ከርስቲያኔ» ስለማንል ይህ ሁሉ ነገር መጣ ቤተ ክህነቱን ርቀነው «እንደ ፍጥርጥሩ ይሁን» ብለን ስለተውነው የሚገባቸው ቀሩና የማይገባቸው ገበበት እናም ከተጠያቂነት አናመልጥም ሰባከያን አና መዘምራንም ብንሆን ለዕለት አንጀራችን እና ከብራችን አንጂ ለቤተ ከርስቲያናችን ተቆረቁረን የድርሻችንን ስላልተወጣን ዓይተን አንዳላየን ሰምተን እንዳልሰማን በማለፋችን ይህ ሁሉ መጣ አሁን «አኔም አለሁበት» ብለን መነሣት አለብን ችግሩን ለመቅረፍ ከራሳችን አንጀምር ማኅበራት የሚጠበቅባቸውን ይሥሩ በቤተ ከርስቲያን ሥር ነን ብለው የተቋቋሙ ልዩ ልዩ ማኅበራት አሉ ለጉዞ ነዳያንን ለማብላት ገዳማትን ለመርዳት ለጽዋ ለስብከተ ወንጌል ወዘተ እየተባለ አያሌ ማኅበራት ተቋቁመዋል አነዚህ ማኅበራት ድምፃቸውን ማሰማት ያለባቸው ጊዜ አሁን ነው ሥርዓት ሲጠፋ በቤተ ከርስቲያን መድረከ ኑፋቄ ሲሰበከ የቤተ ከርስቲያን ትውፊት ያልሆነ ነገር በቤተ ከርስቲያን ሲሠራ የጥፋት ርኩሰት በተቀደሰው ሥፍራ ሲቆም የሲኖዶሱን ሥልጣን መበለቶች ሲረከቡት ዝም ካሉ መቼ ሲናገሩ ነው መጽሔቶቻቸው እና ጋዜጦቻቸው «አቡነ እገሌ ዐረፉ ይህ ቤተ ከርስቲያን ቅዳሴ ቤቱ ተከበረ ኢየሱስ ከናዝሬት ወደ ገሊላ ሄደ» ለማለት ከሆነ የተቋቋሙት ይህንን የሚሠራ ስላለ ቢያስረከቡት መልካም ነው እኔ ጉዞ ካደረግኩ ነዳያንን ካበላሁ ዝከር ከዘከርኩ ሌላው አያገባኝም የሚሉ ማኅበራትም ካሉ ሁሉም የሚኖረው ይህች ቤተ ከርስቲያን ስትኖር መሆኑን ማወቅ አለባቸው በተለይም ለቤተ ከህነቱ ቅርብ የሆኑ ብዙ የሰው ኃይል ያላቸው ቅዱስ ሲኖዶስም ኃላፊነት የሰጣቸው ማኅበራት በዝምታቸው ቤተ ከርስቲያንን መጉዳት የለባቸውም ችግሩን ለመቅረፍ መንግሥት ምን ማድረግ እንዳለበት አባቶች ምን ማድረግ እንዳለባቸው የቤተ ከህነቱ አገልጋዮች ምን ማድረግ አንዳ ለባቸው ምአመናን ምን ማድረግ እንዳለባቸው አቅጣጫ መስጠት ይገባቸዋል አሁን ሰዓቱ ስለ ቤተ ከርስቲያን ህልውና እንጂ ስለራሳቸው ህልውና የሚያስቡበት ጊዜ አይደለም ሰባከያን እና መዘምራን የድርሻቸውን መወጣት አለባቸው ሕዝቡ ወንጌል ያስተምራሉወንጌል ይዘምራሉ ብሎ ቦታ የሰጠን አገልጋዮች ለካሴት ሽያጭ እና ለመድረከ ታይታ መሯሯጣችንን ትተን ለቤተ ከርስቲያን መቆም አለብን ሆዴ ይሙላ ደረቴ ይቅላ ብለን ነገረ ቤተ ከርስቲያንን ትተን ለራሳችን ብንሯሯጥ ታሪከም ፈጣሪም ይጠይቀናል ስምም ከብርም ገንዘብም ያገኘነው በዚህች ቤተ ከርስቲያን መሆኑን መርሳት የለብንም በመጀመርያ ራሳችንን ከችግሩ ነጻ እናድርግ ከቸግር ፈጣሪዎቹ ጋር መሰለፋችንን እናቁም ቀጥሎ ደግሞ የሚጠበቅብንን እናድርግ አንዳንዶቻችን የአስተሳሰብ ቸሎታችን የቸግር አረዳድ ዐቅማችን እና የኃላፊነት ስሜታችን የስማችንን ያህል አይደለም ስማችን እንደ ኛ ከፍል ተግባራችን እንደ ሦስተኛ ከፍል ነው የማንበብ የመረዳት የመገምገም የማጥናትና ወስኖ የመነሣት ችግሮች አሉብን የሚጮኸ ሞንታርቦ የደመቀ ጉባኤ አልልታ የበዛበት መዝሙር የአገልግሎታችን መጨረሻ ሆኗል የቤተ ከርስቲያንን የትናንት እና የዛሬ ሁኔታ ሰከን ብለን አንገመግምም በየጊዜው በኢትዮጵያም ሆነ በአሜሪካ «የአገልጋይ ኅብረት» እየተባለ ሰዎቹ ይሰባሰባሉ አንዳንድ ጊዜ ከመተማማት ሌላ ጊዜ ደግሞ አብሮ ከመብላት በቀር ያስገኘነው ውጤት ግን የለም እንዴው ለመሆኑ ግን ተጠራቀምን ወይስ ተሰባሰብን። ማን ያውቃል እግዚአብሔር በጎ ኅሊና ችንን ለሥርዓት ተገዥነታችንን ለእውነት ያለንን ትጋት አይቶ መፍትሔውን ይሰጠን ይሆናል ሁሉም ወደ የበኣቱ ይመለስ የቤተ ከርስቲያን ጉዳይ ያገባኛል የሚል ሰው ሁሉ በቤተ ከርስቲያናዊ በኣት ብቻ መገናኘት አለበት ምንም እንኳን በሃይማኖት ምከንያት በሀገር ፍቅር ስሜት ለታሪከ ባላቸው ከብር እና ፍቅር ለበጎ ነገር ባላቸው ቅንዐት ወዘተ ሰዎች ቤተ ከርስቲያንን ለመርዳት ቢመጡ በኣታቸው ግን ከርስትና መሆን አለበት በዘር በፖለቲካ በጥቅም በሥልጣን እና በፍቅረ ሲመት ተነሣሥተው የራሳቸውን አጀንዳ በቤተ ከርስቲያን ላይ ለመጫን እና የቤተ ከርስቲያንን ችግር ለአጀንዳቸው ማቀጣጠያ ለማድረግ የሚነሠትን ኃይሎች ግን «ወደየበኣታችሁ ተመለሱ» ማለት ያስፈልጋል አንዳንዶች የቤተ ከህነቱን ችግር የፖለቲካ አጀንዳቸው ማንፀባረቂያ ሌሎች የዘር አጀንዳቸውን ማቅረቢያ ሌሎችም የሹመት ፍላጎታቸውን ማንገሻ ሊያደርጉት አሰፍስፈዋል እነዚህ ሁሉ በጥብርያዶስ ባሕር እንደ ተገኙት አምስት ገበያ ሕዝብ ናቸው እነዚያ መልኩን ለማየት ምግብ ለመብላት ለመፈወስ ተአምር ለማየት ወሬ ለመቃረም ሮማውያንን ገልብጦ ለመንገሥ ሥልጣን ለማግኘት ወዘተ ተሰብስበው ነበር በትከከለኛው ዓላማ የተሰባሰቡት ከ አይበልጡም ነበር ጌታችን በአይሁድ እጅ ሲያዝ ግን የበሉበትን ወጭት ሰብረው ያገኙትን ፈውስ ረስተው ያዩትን ተአምራት ዘንግተው የተማሩትን ትምህርት ትተው «ስቅሎ ስቅሎ» አያሱ ነው የጮኹት ሁሉም የየራሳቸው አጀንዳ አልሳካ ሲላቸው መልሰው በጠላትነት ተሰለፉ አሁንም ለየራሳቸው ዓላማ ሲሉ ችግሩን የሚያቀጣጥሉ የሚያራግቡ አና ባለቤት መስለው የሚታዩትን «ወደ በኣታችሁ ተመለሱ» አንበላቸው እነዚህ ሰዎች የቤተ ከርስቲያንን አጀንዳ ከመጋራት ይልቅ ቤተ ከርስቲያን የእነርሱን አጀንዳ እንድትጋራ የሚፈልጉ ናቸው ለቤተ ከርስቲያን አይሠሩም ቤተ ከርስቲያን ግን ለእነርሱ እንድትሠራ ይፈልጋሉ ቤተ ከርስቲያንን አይጠቅሟትም ቤተ ከርስቲያንን ግን መጠቀሚያ ማድረግ ይፈልጋሉ እናም እባካችሁ «ወደየበኣታችሁ ተመለሱ» ሀ የሚሠሩትን ማገዝ የቤተ ከርስቲያንን ጉዳት ዝም ብለው ማየት አቅቷቸው ከርስትናቸውም አስገድዷቸው የሚችሉትን የሚያደርጉ አካላት አሉ በግለሰብም ሆነ በማኅበር ደረጃ ተነሥተው ለስብከተ ወንጌል መስፋፋት ለአብነት ትቤቶች መጠናከረ ለገጠር አብያተ ከርስቲያናት አገልግሎት መቀጠል የሚተጉ ወገኖች አሉ እነዚህን አካላት ማገዝ ያስፈልጋል እንደ ጽርሐ ጽዮን ዘተዋሕዶ ማኅበር ያሉትን የመኖርያ ቦታቸውን ቀንሰው ለገጠር አብያተ ክርስቲያናት የሰባከያን ማሠልጠኛ የገነቡትን እንደ ደጆችሽ አይዘጉ ያሉትን የተዘጉ አብያተ ከርስቲያናትን አገልግሎት ለማስቀጠል የሚደከሙትን እንደ ደቡብ ኦሞ አብያተ ክርስቲያናት መርጃ ማኅበር ያሉትን ወደ ከርስትና ያልመጡ ወገኖችን ለማገልገል የተነሠትን አንደ ማኅበረ ቅዱሳን ስብከተ ወንጌልን ለማስፋፋትገዳማት እና አድባራትን ለመርዳት አንዲሁም ቅርስ እና ታሪከን ለመጠበቅ የተነሠትንአእንደ ማኅበረ ሰላም የመዝሙርን አገልግሎት ሥርዓትን በጠበቀ መንገድ ለማስፋፋት የሚተጉትንሌሎችንም በስም ያልተጠቀሱትን በማገዝ የቤተ ክርስቲያን አገልግሎት እንዳይዳከም ማድረግ ያስፈልጋል ዛሬ ዛሬ የሰንበት ትቤቶች በኮሌጅ ደረጃ ሊሰጡ የሚችሉ ኮርሶችን እየሰጡ ነው አንደ ዓምደ ሃይማኖት ሰሰንበት ትቤት ያሉት ደግሞ በተልዕኮ ትምህርት እያስተማሩ ይገኛሉ ነገር ግን እነዚህ ጅምሮች ማደግ አለባቸው ትናንትና ሁለት ኮምፒውተር ይዘው የጀመሩ ማዕከላት ኮሌጅ ሲባሉ አራት አና አምስት መቶ ደቀ መዝሙር የሚያሠለጥኑት የመማርያ መጻሕፍትን የሚያዘጋጁት ሰንበት ትቤቶቻችን ወደ ኮሌጅ ደረጃ የማያድጉት ለምንድን ነው። እኛ ተመልካቾች በሂደት አንድ የጥናት ውጤት አግኝተናል ቢያንስ ስለ አውሮፓ እግር ኳስ ስታወራ የትኛውም የፓርቲ አባል አንደማይቆጣ አውሮፓውያን ኢትዮጵያውያን ቢሆኑ ኖሮኮ በስፔን ቡድን ላይ ትቸት ስትሰነዝር የስፔን ኤምባሲ በእንግሊዝ ቡድን ላይ ስትወርድበት የእንግሊዝ ኤምባሲ የጣልያንን ቡድን ስታነሣ ጣልያን ኤምባሲ አያስቀምጡንም ነበር አቦ አንኳን ኢትዮጵያውያን አልሆናችሁ ተመቸታችሁናል የሆስፒታል ቫይረስ በሕከምና እና በሕከምና ባለሞያዎች ዘንድ ካሉት ሥጋቶች መካከል አንደኛው በሆስፒታል ውስጥ ሆስፒታሉን ለምደው እና ወድደው የሚኖሩት ቫይረሶች ጉዳይ ነው እነዚህ ቫይረሶች በተለያዩ ሕመምተኞች አማካኝነት ወደ ሆስፒታሉ ይመጡና እዚያ ያለውን ነባራዊ ሁኔታ በመላመድ የሚረጩትን መድኃኒቶች ኬሚካሎች እና የማጽጃ ነገሮች ሁሉ ቀስ በቀስ በመቋቋም ኑሯቸውን በሕከምና ተቋሙ ውስጥ ያደርጋሉ በዚህም የተነሣ የሕከምና ባለሞያዎችን አንዲሁም ታካሚዎችን ያጠቃሉ እንደዚህ ዓይነቶቹ ቫይረሶች መከላከያዎችንም ሆነ መድኃኒቶቹን ስለተለማማዷቸው እነርሱን በማከም ማሸነፍም ሆነ ማድከም አስቸጋሪ ነው ሕከምናው ባለበት በዚያው በሆስፒታሉ ውስጥ ስለሚኖሩም ራሳቸውን እያባዙ እና እንደነርሱው ሕከምናውን የሚቋቋሙ መሰሎቻቸውን እያበራከቱ በመሄድ የሕከምና ማዕከል ተብሎ የተቋቋመውን አካል የማይድኑ በሽታዎች ማምረቻ ሲያደርጉት ይቸሳሉሱ እንዲህ ዓይነቶቹ ቫይረሶች ለረዥም ጊዜ ከቆዩና በቶሎ ካልተነቃባቸው የሕከምና ማዕከሉን ይቆጣጠሩታል መፍትሔውንም ውስብስብና ከዐቅም በላይ ያደርጉታል ሆስፒታሉን እስከማስቀየር እስከማቃጠል እስከማፍረስ እና እስከማዘጋት ይደርሳሉ በመንፈሳዊ እና በፖለቲካ ተቋሞቻችን ውስጥ ከምናያቸው አልፈቱ ካሱን ችግሮች መካከል አንደኛው የሆስፒታል ቫይረስ ችግር ነው ደግነት ቅንነት ትኅትና ፍቅር ሰላም መከባበር ይቅርታ ለጋስነት ራስን መግዛት ይነግሥባቸዋል ተብለው በሚጠበቁት መንፈሳዊ ተቋሞቻችን ውስጥ ትዕቢትጠማማነትአኔን ብቻ ይድላኝ ማሸትብጥብጥ መናናቅ ቂም በቀል ስስት አፍቅሮ ንዋይ ነግሦባቸው እናያለን ለሌሎች አርአያ ይሆናሉ ማኅበረሰቡን በሞራል ሕጎች እና በሥነ ምግባር ይታደጋሉ ተብለው ተስፋ ሲደረግባቸው እነርሱ ራሳቸው የሥነ ምግባር ብልሹነት መገለጫ ቦታዎች ይሆናሉ ለሀገሪቱ ዕድገት እና ብልጽግና መሻሻል አና ብርታት አርአያዎች እና ሞተሮች ብቁ እና ታታሪ በሥነ ምግባር የታነፀ እና ሕግ አከባሪ ዜጋ ፈጣሪዎች ሲባሉ የሙስና አና የብልሹ አሠራሮች የኋላ ቀር ቢሮከራሲ እና የአምባገነንነት ምሳሌዎች የሀገሪቱንም አድገት ጎታቾች ሆነው ይታያሉ ለምን የሆስፒታል ቫይረስ አለ ማለት ነው ሰይጣን መንኩሶ ቀስሶ ደቁኖ ሰባኪ ሆኖ ቅኔ ተምሮ ጸጉሩን አስረዝሞ ሼህ እና ቃዲ ዑለማ ሆኖ ፓስተር እና ወንጌላዊ ዘማሪ እና ነቢይ አገልጋይ እና አስመላኪ ሆኖ ራሱ በቦታው ተቅምጧል ማለት ነው ስለዚህም ሌሎችን ያድናል ተብሎ ተስፋ የተሰጠው ተቋም ራሱ የበሽታዎቹ መነሻ የቫይረሶቹ መኖርያ ሆኗል ማለት ነው ሌላ ቦታ ያለው ቫይረስ መድኃኒት የሚፈራ በመድኃኒትም የሚጠቃ በመድኃኒትም የሚድን ነው ሆስፒታል ውስጥ የሚኖር ቫይረስ ግን ምንም አይፈራም ተለማምዶታላ አንዳንድ ጊዜ ምእመናን ምንም ያህል ቢያጠፉ እና ቢበድሉ ቢሳሳቱ እና ኃጢአት ቢሠሩም መገሠጽ ማስተማር ማስፈራራት የፈጣሪን ስም ጠርቶ መመለስ ቃለ መጽሐፍ ጠቅሶ ልባቸውን መስበር ቀላል ነው እነርሱ ጋር ያለው ቫይረስ በመድኃኒት ሊታከም ሊድን ወይንም ሊዳከም የሚትል ነው አሁን የቸገረን ሆስፒታል ውስጥ ያለው ቫይረስ ነው ትምህርት ጸሎት መቅሰፍት ተግሣጽ ድርሳን እና ተአምር ትንቢት እና መገለጥ ቁርዐን አና ዱአ ባህታዊ እና ልሣን ተናጋሪ ሊፈራ የማይትል ጠበል የለመደ ሆኖብን ነው የተቸገርነው እግዚአብሔርን የማያውቁ የአግዚአብሔር ሰዎች በዝተው ነው የተሰቃየነው ለቤተ እምነት ቅርብ ለፈጣሪ ግን ሩቅ የሆኑ አካላት ናቸው ሊድኑ ያልቻሉት አትስረቅ የሚለው አካል ከሰረቀ አታመንዝር ያለውም ካመነዘረ ተፋቀሩ ያሱት ከተጣሉ አንድ ሁኑ የሚሱት ከተከፋፈሉ ሁላችን የአንድ የፈጣሪ ልጆች ነን የሚሉት በዘር እና በጎሣ ከተባሉ የመነኑትን የሥልጣን ጥም ከያዛቸው ሞተዋል የተባሉት የየራሳቸውን ቪላ ከገነቡ የመንግሥተ ሰማያት ቁልፍ የያዙት የቢሮውን ቁልፍ ከዘጉ ሌላ ልሳን እንናገራለን እያሉ የሕዝቡን ልሣን ካላዳመጡ የነገው ትንቢት ተገለጠልን እያሉ የዛሬው ችግር ከጠፋቸው በሽተኞችን እንፈውሳለን አያሉ አነርሱ ራሳቸው የማይፈወሱ በሽተኞች ከሆኑ አንግዲህ «ምላጭ ቢያብጥ በምን ይበጡታል ውኃ ቢያንቅ በምን ይውጡታል» የተባለው ደርሷል ማለት ነው ፖለቲካችንም ተመሳሳይ ቫይረስ አያጠቃው ነው ሕዝቡን በርእዮተ ዓለም አንቅተው ያሰልፋሉ ሲባሉ እነርሱ ራሳቸው ርእዮተ ዓለም ከሌላቸው ሕዝቡን አደራጅተው እና መንገድ አሳይተው ወደ ዕድገት እና ብልጽግና ያደርሱታል ሲባሉ እነርሱ ራሳቸው መደራጀት እና መንቃት አቅቷቸው መንገድ ከጠፋባቸው ሕዝብን የሥልጣን ባለቤት ያደርጉታል ተብለው ተስፋ ሲጣልባቸው እነርሱ ለራሳቸው ሥልጣን ብቻ የሚያስቡ ከሆኑ ለሌላው ያስረዳሉ ያሳውቃሉ ሲባሉ እነርሱ ራሳቸው የድርጅታቸውን ፕሮግራም ሕግ እና መመርያ ማወቅ እና መተግበር ሲሳናቸው የተወዳደሩበት ዓላማ እና የሚሠሩት ሥራ ሲለያይ የሆስፒታሉ ሻይረስ አለ ማለት ነው ኢትዮጵያ ውስጥ ዘመናዊው የፖለቲካ አካሄድ ከተጀመረ ጀምሮ ሥርዓታት ቢለዋወጡ እንኳን ያልጠፉ ችግሮች ግን አሉ የደጋፊውም ሆነ የተቃዋሚው ያለፈውም ሆነ የመጣው የሚጋሯቸው ተመሳሳይ በሽታዎች አሉ ከአዲሱ ትውልድ ይልቅ በነባሮቹ ማመን የተወሰኑትን ብቻ የፖለቲካ ተዋንያን ማድረግ በየጊዜው መለያየት እና መሰነጣጠቅ ለችግሮች ምንጊዜም የውጭ ተጠያቂን መፈለግ የማይጨበጥ እና የማይዳሰስ ጠላት መፍጠር ከተሳትፎ ይልቅ ቲፎዞነትን መምረጥ ከአመከንዮ ይልቅ ስሜትን ማዳመጥ ከመሠረተ ሃሳቦች ይልቅ ግለሰቦችን መከተል የፖለቲካ አካሄዶችን ከግላዊ ጥቅም አንፃር መመዘን ስሕተትን መቀበል አንደ ውርደት ማየት ራስን ብቻ ማዳመጥ እነዚህ እና ሌሎች መሰሎቻቸው የፖለቲካውን ሆስፒታል ተላምደውት እየኖሩ ያሉ ቫይረሶች ናቸው ከኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ ጋር ተላምደው መሰሎቻቸውንም ተከተው ተቀምጠዋል የሚመጡ መከላከ ያዎችም ሆኑ መድኃኒቶች ሊያጠፏቸው አልቻሉም ሆስፒታሉ ውስጥ ከመኖራቸው የተነሣ እነርሱ ራሳቸው የሆስፒታሉ አካላት ሆነዋልና እዚህም እዚያም ቢኬድ ይህኛውንም ሆነ ያኛውን አካል ብናይ ይቃወማቸዋል እዋጋቸዋለሁ ይላል ይምላል ይገዘታልነኘ ነገር ግን ራሱ የችግሩ አንጂ የመፍትሔው አካል ስላልሆነ አያከማቸውም እዚህኛው ፓርቲ ውስጥ እንዲህ እና አንዲያ አለ ይህኛው አካሄድ በዚህ እና በዚያ ምከንያት አያስኬድም ብሎ የተሻለ ነገር ሊፈጥር ሌላ አካሄድ ሊያሳይ አንደ አዲስ ይደራጅና ሳያስበው ያንኑ ስሕተት ይወርሰዋል ምከንያቱም እነዚህ ቸግሮች እንደ ሆስፒታሉ ቫይረስ ቋንቋችንን አሠራራችንንባህላችንን ሕጎቻችንን መመርያዎቻችንን ውሳኔዎቻችንን ተለማምደዋቸዋል ባለፈው ሥርዓት ሕዝብ ሁሉ የሚያውቀው አንድ አባባል ነበር በሀገሪቱ ውስጥ ኮሚቴዎች በዙ ተብሎ ምከከር ተደረገ በመጨረሻም ተመካካሪዎች በአንድ ሃሳብ ላይ ተስማማሙ ይባላል ኮሚቴዎችን አጥንቶ የሚቀንስ ሌላ ኮሚቴ ይቋቋም አነዚህ ሰዎች ኮሚቴን አንቀንሳለን ብለው ሌላ ተጨማሪ ኮሚቴ አንዲያቋቁሙ ያደረጋቸው ቫይረሱ ነው ይህ ችግር ዛሬም አንኳን አልለቀን ስላለ በየመሥሪያ ቤቱድርጅቱ ማኅበራቱ ወዘተ አንዳች ችግር ተፈጠረ ሕዝብ ተማረረ አሠራር ተበላሸ ተብሎ ሲጠየቅ አንደ መጀመርያ እና ዋና መፍትሔ ተደርጎ የሚቆጠረው ኮሚቴ ማቋቋም ነው ያለ ኮሚቴ ማሰብ እና መሥራት የሚቻል አይመስለንም ለምን። ወዘተ ማለት ነው እንጂ ኛ ጥንታዊቷ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ከርስቲያን ለኢትዮጵያ ሕዝብ የትምህርትና ሥነ ጥበብ ምንጭ ሆና የኖረች ቤተ ከርስቲያን መሆኗን ኛ ከጥንት ጀምሮ ጠቅላላው የኢትዮጵያ ሕዝብ አንደበቱን የሚፈታው መሠረታዊ የቋንቋና የሥነ ጽሕፈት ዕውቀት የሚያገኘው ከዚች ቤተ ክርስቲያን መሆኑን ኛ ዘመናዊው ትምሀርት በሀገሪቱ እስከተዘረጋበት ቅርብ ጊዜ ድረስ ጠቅላላው የትምህርት ቁልፍ በቤተ ከርስቲያኒቱ እጅ ተይዞ የነበረ መሆኑን ኛ የቤተ ከርስቲያኒቱ ጥንታውያን የአብነት ትምህርት ቤቶች ለቤተ ከርስቲያን ብቻ ሳይሆን ለሀገሪቱ ብዙ ሊቃውንትን ሲያበረከቱ የኖሩ መሆኑንና አያበረከቱም መሆናቸውን በመዘንጋትና እጂን አመድ አፋሸ በማድረግ ህፃናት በጥሩ ሰነምግባር እንዲያድጉ ብሔርና ብሔረሰቦች ተከባብረውና ተዋድደው እንዲኖሩ በተለያዩ የመንግስት የኃላፊነት ቦታ ላይ ያሉ የቤተ ከርስቲያን ልጆች ለስራቸውና ለህሊናቸው ታማኝ እንዲሆኑ ምአመኑ ቀኑን ሙሉ በፈሪሃ አግዚአብሔር አንዲውል ምእመኑ በመንግስት አካላት በደል ቢደርስበት እንኳን ስሜታዊ ባለመሆንና ትዕግስትን ገንዘቡ በማድረግ ችግሮችን በህጋዊ መንገድ እንዲፈታ ከዚህም ካለፈ ቤተ ከርስቲያን ሄዶ ብሶቱንና መበደሉን ለእግዚአብሔር እንዲያሳውቅ ወዘተ በማስተማርና በመምከር ለሀገራችን ሕዝቦች እና ለመንግስትም ጭምር የዋለችውን ውለታ በመርሳት ኛ ለብዙዎች ዓለማዊና መንፈሳዊ ጥበብን ዘወትር ሲመግቡ የኖሩትና በመመገብም ላይ የሚገኙት የቤተ ክርስቲያን ጡቶች እና እጆች በአጉራ ዘለል ግለሰቦች ሲነከሱ ኛ ህዝበ ከርስቲያኑ ለመንፈሳዊ አገልግሎት እንዲውል ከፅለት ጉርሱ ቀነሶ በሙዳየ ምፅዋት የጨመረው ገንዘብ ሲመዘበር ኛ ምዕመኑን በንፁህ ልቦና አና መልካም ኣርዓያነት የሚያገለግሉ አገልጋዮች መብት ሲነካ ኛ ለዘመናት ቅድስት ቤተ ከርስቲያን ትተዳደርበት የነበረው ሕግ እና አስተዳደር ሲጠፋ ኛ በቅድስት ቤተ ከርስቲያኒቱ ውስጥ የሀገሪቱን መልካም ገጽታ የሚያበላሽ ተግባር ሲፈጸም ኛ ጥንታዊቷና ሓዋርያዊቷ ቅድስት ቤተ ከርስቲያን ስለ ሕዝቦቿ ሰላምና ፍቅር ዘወትር የሚያለቅሱት አገልጋዮቿ እየተገፉ በምትካቸው በቤተ ከርስቲያን ችግር የሚያተርፉ ሆዳቸው አምላካቸው በሆኑ ግለሰቦች ስትወረር ኛ በቅድስት ቤተ ከርስቲያኒቱ ውስጥ አይደለም ለቤተ ከርስቲያን ለሌላም የሚተረፍ መንፈሳዊ ጥበብና እውቀት ባለቤት የሆኑ አባቶች አያሉ የመንፈሳዊነትን ትርጉም እንኳን በቅጡ የማያውቁ ግለሰቦች ያልተገባቸውን መነፈሳዊ ስራ እንሰራለን እያሱ ሲያበላሹት ኛ በተለያዩ የቤተ ከርስቲያኒቱ የአስተዳደር ቦታዎች ቦታውን የማይመጥን መንፈሳዊነትና ዕውቀት የሌላቸው ገለሰቦች ተቀምጠው ህዝበ ከርስቲያኑ ከቦታው ሊያገኘው የሚገባውን መንፈሳዊ አገልግሎት አንዳያገኝ ሲደረግ ኛ በቤተ ከህነቱ ውስጥ ተቀምጠው ለሚያጠፉት ጥፋት ተጠያቂ ላለመሆን ራሳቸውን በአንድም በሌላ መንገድ ከመንግስት አካላት ጋር በማቆራኘት መንግስትን ለጥፋታቸው መሸፈኛና ተባባሪ በማድረግ ዘወትር በጥፋት ላይ ጥፋትን የሚጨምሩ መንፈሳዊነትን ለዓለማዊ ጥቅም የሸጡ የቤተ ከርስቲያንን ህግና ስርዓት ሲቆርጡና ሲቀጥሉ የሚውሉ የከህነት ካባ የለበሱ ነገርግን ከህነት በውስጣቸው የሌለ ከርስቲያን ነን የሚሉ የከርስቲያን ምግባር የሌላቸውና ህዝበ ከርስቲያኑን ከመንግስት ጋር ለማጋጨት ሌት ተቀን የሚተጉ ግለሰቦች ሲበራከቱ ኛ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ልጆች ለእምነታቸው ያላቸውን ከብርና ለቤተከርስቲያናቸው ያላቸው መንፈሳዊ ቅንዓት አስከ መስዋዕትነት መሆኑን እያወቁ ምእመኑ ከልጅነቱ ጀምሮ በውስጡ ያደገውን ጨዋነት ህግ አከባሪነት ሰላም ወዳድነት ሆደ ሰፊነትና መንፈሳዊ ትዕግስትን በመፈታተን በውስጣቸው ሸሸገው ለያዙት ርካሽ ዓላማ መጠቀሚያ ለማድረግ ሲሯሯጡመንግስት በቸልታ ማየት አለበት ማለት አይደለም የቅድስት ቤተ ከርስቲያን ሰላምና አንድነት ሲደፈርስ አስቸሎት በቸልታ ማየት አለበት ማለት አይደለም በቤተ ከርስቲያን ውስጥ ቤተ ከርስቲያንን ለማቃጠል የሚለኮሰው እሳት መንግስት እርሱንም እንደማይምረው ጠንቅቆ ያውቀዋል። ታድያ አኛ ለቤተ ከርስቲያን ተጨማሪ ችግር ነን ወይስ መፍትሔ። ነዳያንን ለማብላት ገዳማትን ለመጎብኘት ገዳማትን ለመርዳትጽዋ ለመጠጣት ስብከተ ወንጌል ለማስፋት የሞያ አገዛ ለማድረግ ወዘተ ተብሎ ማኅበራት እንደ እንጉዳይ ወጡ ሕፃኑ ወጣቱ ሽማግሌው ወንዱ ሴቱ ማኅበርተኛ ሆነ አንድ አልበቃ ብሎ አንድ ሰው ሁለት ሦስት ማኅበር ገባ ቤተ ከህነቱ በሚገባ አልሠራም ገዳማት አድባራቱ ተጎድተዋል መዘምራን ተለያይተዋል ሰባከያን ተራርቀዋል እየተባለ የማኅበር ዓይነት መጣ ሌላው ቀርቶ በየበኣታቸው ይጸልያሉ የሚባሉት ባሕታውያንም ማኅበር አቋቁመናል አሉ በሰማይ የሚበሩ በምድር የሚሽከረከሩ በባሕር የሚኖሩ ሁሉ ማኅበር መሠረቱ የተማሩ ያልተማሩ ለመማር ያላሰቡ ማኅበር ኖራቸው ቤተ ከህነቱ ተረሳ ሁሉም በየራሱ መሮጥ ጀመረ ዋናው ሞተር እንዲሠራ እናደርጋለን ብለው የተቋቋሙ ማኅበራት ለራሳቸው ሞተር ሆኑ ቤተ ከህነትም ሳያውቃቸው ቤተ ከህነቱንም ሳያውቁት ቀጠሉ የቤተ ከርስቲያን ዋናው ችግር አይመለከተንም ብለው ማሉ ፅንቅርቱን ትተው ንቅሳቱ ላይ አተኮሩ ገብተው ከመሥራት ይልቅ ወጥተው መተቸትን መረጡ እንደ ዘመነ መሳፍንት ሁሉም በየራሳቸው ነው የሚጓዙት ለመተባበር ለመነጋገር አይፈልጉም አያስቡምም በአንድ መንገድ እየተጓዙ ይገፋፋሉ አንድ ቦታ እየሠሩ ይነጣጠቃሉ ብዙዎቹ ማኅተም እንጂ ራእይ የላቸውም አባል አንጂ ዓላማ ይጎድላቸዋል የትኛውን ገዳም እንደሚረዱ እንጂ የትኛውን ችግር አንደሚፈቱ አያውቁም ሕዝቡ እነርሱን ተስፋ አድርጎ እንዲቀመጥ አደረጉት ለጥያቄዎች መልስ ለችግሮች መፍትሔ ለጨለማው ብርሃን ከእነርሱ ይጠብቃል እነርሱ ደግሞ «ሀ ራስከን አድን» ብለው በራሳቸው አጀንዳ ተጠምደዋል «ቤተ ከርስቲያናችን» ማለት ትተው «ማኅበራችን» ማለት ጀምረዋል «የቤተ ከርስ ቲያናችን ልጅ» መባሉ ቀርቶ «የማኅበራችን ልጅ» ሆኗል ቋንቋቸው ቤተ ከህነቱን ያስተካከላሉ ሲባሉ እነርሱ ራሳቸው እንግሊዝኛ ተናጋሪ ቤተ ከህነቶች ሆነዋል አሠራርን ያስተካከላሉ ሲባሉ እነርሱ ራሳቸው በተወሳሰበ ግልጽነት በጎደለው እና ኋላ ቀር በሆነ አሠራር ተተብትበዋል የገንዘብ አያያዛቸው የርዳታ አሰጣጣቸው የአባላት አመዘጋገባቸው የሪፖርት አቀራረባቸው የፋይል አያያዛቸው የዶከመንት አደረጃጀታቸው የስብሰባ አካሄዳቸው ከቤተ ከህነቱ የባሰ ሆነዋል የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች የተገላገሉትን ቢሮከራሲ እነርሱ ወሰዱት ለጉባኤ እና ለድግስ ብሎም ሞቅታ ላለበት ተግባር እንጂ ለአገልግሎት የሰነፉ አባላት መናኸርያ እየሆኑ ነው የቤተ ክርስቲያን ፈተና ማኅበራት ካልነበሩበት ዘመን ይልቅ በበዙበት ዘመን ብሷል የቤተ ከርስቲያን ያልሆኑ ሰዎቹ የቤተ ከርስቲያንን ቦታ የያዙት በማኅበራት ዘመን ነው በቤተ ከርስቲያን መድረከ ሐውልት መቆም የጀመረው የፎቶ ፖስተር በዐውደ ምሕረት የተሰቀለው የቤተ ከርስቲያን ያልሆነ ትምህርት በዐውደ ምሕረት መሰጠት የጀመረው ቅዱስ ሲኖዶስ ተዳከሞ ግለሰቦች ቦታውን መያዝ የጀመሩት በማኅበራት ዘመን ነው አንጀቴ ተቆርጦ ከሆዴ ከወጣ ከንግዲህ ሐኪሙ ምን ሊቀጥል መጣ አንድ ሰው የቸግሩም የመፍትሔውም አካል መሆን አይችልም መጀመርያ የችግሩ አካል ከመሆን መላቀቅ መቻል አለበት አንድ ሐኪም ለአንድ በሽተኛ መድኃኒት የሚያዝዘው አንዲያድነው ወይንም እነዲያሽለው እንጂ አንዲገድለው መሆን የለበትም ቀዶ ጥገና ያደረገ ሐኪም ቀጥሎ ኢንፌክሽን እንዳይከተል መከላከልም አለበት በደርግ ዘመን ኮሚቴ በዝቷል ይቀነስ ሲባል ኮሚቴ የሚቀንስ ሌላ ኮሚቴ እንዲቋቋም ተወሰነ እየተባለ የሚተረተው ቀልድ ቀልድ ብቻ አይደለም የተሰጠው መፍትሔ ችግሩን የሚጨምር እንጂ የሚፈታ አለመሆኑን የሚያሳይም ነው አሁንም የቤተ ከርስቲያንን ችግሮች ለመፍታት ተብለው የመጡ መፍትሔዎች እና የተቋቋሙ አካላት በራሳቸው መታየት አለባቸው በርግጥ እነዚህ መንገዶች አና አካላት ችግር ጨምረዋል ወይስ መፍትሔ አምጥተዋል።

• N.B. This Summary is Very Experimental!! based on the following scripts from:
  • https://github.com/millzon/textSummarizer-am
  • https://github.com/icoxfog417/awesome-text-summarization#motivation