ዳኔል.pdf

• word cloud

• Extraction Summary

የተጠኑ ጥናቶች ለየብጹአን አበው በማቅረብ በማወያየት የመፍትሔ አቅጣጫዎችን በመጠቆም ብንሠራ በቀጣይ ጉባኤያት ከዚህ የተሻሉ ውጤቶች ይገፕኛሱ አስካሁን ድረስ ችግሮቻችንን በማመልከት ንዴታችንን በማሳየት እና ድጋፋችንን በመግለጥ ካልሆነ በቀር እስካሁን የተወካዮች ምከር ቤት ካላንደርን በተመለከተ ያወጣው ሕግ የለም ስለዚህም እንደ ዘመነ መሳፍንት «ሰው ሁሉ በቤተ ከርስቲያናዊ በኣት ብቻ መገናኘት አለበት ምንም እንኳን በሃይማኖት ምከንያት በሀገር ፍቅር ስሜት ለታሪከ ባላቸው ከብር እና ፍቅር ለበጎ ነገር ባላቸው ቅንዐት ወዘተ ሰዎች ቤተ ክርስቲያንን ግን መጠቀሚያ ማድረግ ይፈልጋሱ እናም እባካችሁ «ወደየበኣታችሁ ተመለሱ» የሚሠሩትን ማገዝ የቤተ ከርስቲያን አገልግሎት አንዳይዳከም ማድረግ ያስፈልጋል ዛሬ ዛሬ የሰንበት ትቤቶቹ በኮሌጅ ደረጃ ሊሰጡ የሚችሱ ኮርሶችን እየሰጡ ነው አንደ ዓምደ ሃይማኖት ሰሰንበት ትቤት ያሉት ደግሞ በተልዕኮ ትምህርት እያስተማሩ ይገኛሉ ነገር ግን እርምት አልተሰጠውም ቤተ ከርስቲያንን ከብር የሚነካና የማይሽር ቁስል ጥሎ የሚያልፍ ነው በመሆኑም ሲኖዶሱ ይህንን ችግር አስኪፈታ ድረስ ሲመተ ጵጵስና ከሃይማኖት እና ምግባር ከዕውቀት እና ችሎታም ሴላ ሌሎች መተያያዎች አየመጡ ነው የወርቁ ቁልፍ ሁሉንም በር እየከፈተው ነው እናም ቤተ ክርስቲያን ያሏት ችግሮች ይበቋታል ሌላ ችግር መጨመር የለባትም መጀመርያ አሁን ያለው ችግር ይፈታ አራት ኪሎ ቆሞ ለሚያይ ወደዚህ ትልቅ መዓርግ ለመምጣት በእጅ እና በእግራቸው የሚፋጠኑትን ሰዎች መታዘብ ይችላል አንዳንዶቹ እንደ ተመራቂ ተማሪ «ልሾም ነው» እያሉ ያስወራሉ ሌሎቹም ልብሱን ገዝተው ቀናቸውን ይጠብቃሉ እንዴው አሁን ይሄ የጤና ነው።

• Cosine Similarity

ፈጽሞ ሕዝቡ ጽሑፉን ሳይሆን ለምን እንደ ተጻፈ ነው ያነበበው በጻፉት ላይ አዘነባቸው ኀዘኑም ደርሶ ጸሐፊዎቹን እና አጻፊዎቹን አርስ በርስ አባላቸው እንጂ በእርሳቸው ላይ ምን ቀነሰባቸው ከፊት ይልቅ ከበሩ የማያውቃቸው ዐወቃቸው ማስፈራሪያ እና ፈንጣጣ አንዴ ከወጣ በኋላ ዳግም አይመጣም ጀግና መጀመርያ ማሸነፍ ያለበት ፍርሃትን ነው ፍርሃትን ያላሸነፈ ሰው ሊጀግን አይችልም እናም አባቶቻችን መጀመርያ ፍርሃትን አርቁት እናንተም እንደምታስተምሩን መላእከት እንኳን ወደ ሰዎች ሲመጡ መጀመርያ የሚያርቁት ፍርሃትን ነው «አትፍሪ አትፍራ» ነው የሚሉት ወሳኔዎቹ መወሰናቸው በራሱ አንድ ገድል ነው ከሲኖዶስ የሚጠበቀው ትልቁ ነገር ጠንካራ ውሳኔ ነው ቢያንስ የተሠሩት ስሕተቶች የቤተ ከርስቲያኒቱ አስተምህሮ አለመሆናቸውን ያሳያል ነገ ታሪከ ለሚጽፉ ሰዎች በቂ ማስረጃም ይሆናል ዛሬ ስሕተቱን ማረም ባይቻል እንኳን አርጌንስ ከሞተ በኋላ ተወግዞ ስሕተቱ እንደታረመው ሁሉ እንዲያ የሚደረግም ይኖራል አባቶች አሁን የጀመሩትን ጀግንነት በሦስት ነገሮች ማጽናት አለባቸው በአሠራር በቀጣይነት እና እንዳይደገም በማድረግ ስሕተቱ አንዲፈጸም በር የከፈቱትን አሠራሮች ረጋ ብለው መዝጋት እና ማስተካከል አለባቸው ጀግንነቱ በአንድ ጉባኤ ታይቶ የሚጠፋ መሆንም የለበትም በየጉባኤያቱ በየሀገረ ስብከቱ በየመምሪያው መቀጠልም አለባቸው ችግር በሂደት እንጂ በክስተት አይፈታምና የመጨረሻው ደግሞ ያለፈውን ለማጥራት አንዲቻል ሌሎች ስሕተቶች እንዳይደገሙ መደረግም አለባቸው ለምሳሌ ስለ ቀጣዮቹ ጳጳሳት አሺሺም ስለ መምሪያ ኃላፊዎች ሹመት እና አሺሺም ማሰብ አና መጨነቅ አለባቸው ሦስት ነገሮችን ደግሞ ማሰብ አለባቸው እግዚአብሔር ከጀግኖች ጋር ነው የሰማዕታት ታሪክ ይህንን ይነግረናል ሕዝብ ከጀግኖች ጋር ነው አቡነ ቄርሎስን በግሪከ አና በጀርመን ለማሳከም ምእመናን ያደረጉት ርብርብ እና የሰሞኑ ዜና ሲነገር ሕዝብ የተሰማው ስሜት ይህንን ያሳየናል መንግሥትም ከጀግኖች ጋር ነው ሀገርን ማሳደግ ሕዝብን ማሠልጠን የሀገርን ገጽታ መገንባት የሚሻ መንግሥት ጀግኖችን ይፈልጋል የኢትዮጵያ ሕዝብ ጀግና ናፍቆታል እንማር ወይስ እንማረር ከሰሞኑ የኢትዮጵያ ቤተ ከርስቲያን ቅዱስ ሲኖዶስ ጉባኤን በመላው ዓለም የሚገኙ ኦርቶዶክሳውያን እና የበጎ ነገር ወዳጆች ሁሉ ሲከታተሉት ነበረ ጉባኤው በሦስት ነገሮች የተሻለ ገጽታ ነበበረው የብጹአን አባቶች አንድነት በተሻለ ጎልቶ የወጣበት በመሆኑ የቤተ ከርስቲያንን ቸግሮች ሊፈቱ የሚችሉ ውሳኔዎች የተላለፉበት በመሆኑ የሃሳብ ከርከር እንጂ የጡንቻ ከርከር ያልታየበት በመሆኑ ናቸው ጉባኤው ይህንን የመሰለ መልከ እንዲኖረው ያደረጉ ምከንያችም ነበሩ የመጀመርያው እግዚአብሔር ከቤተ ከርስቲያን ጋር መሆኑ ነው ቤተ ክርስቲያን እግዚአብሔር የተለያት ብትሆን ኖሮ መንፈሳችን በተስፋ መቁረጥ እንደተሞላ ይቀር ነበር አንድ ስሙ ያልተገለጠ የኢየሩሳሌም ተሳላሚ ተናገረው ብሎ ጄምስ ብሩስ እንደገለጠው «ብንወድቅም አግዚአብሔር ግን ከወደቅነው ከኛ ጋር ነበር በሌላም በኩል ደግሞ እኛ የማናውቃቸው አግዚአብሔር ግን የሚያውቃቸው ቅዱሳን የጸለዩት ጸሎት መልስም ነው ከዚህ በተጨማሪም በተለያየ መልኩ በጉዳዩ ላይ ከፍተኛ ተሳትፎ ያበረከቱ ምአእመናን ባለሞያዎች ሽማግሌዎች ወዘተ ውጤትም ነው እንደ ገናም አያሌ ሚዲያዎች ከወትሮው በተለየ መልኩ ችግሩን ሊፈታ በሚቸል መልኩ መንቀሳቀሳቸው ያመጣው የቤተ ከርስቲያን ድል ነው ይህ ሁሉ ተደርጎ በመጨረሻ የሰማነው ዓይነት ውጤት ተገኝቷል አንዳንዶቻቾቸን ፓትርያርኩ ሲወርዱ ወይንም ሥልጣናቸው ሲገደብ ሐውልቱ ሲፈርስ ሙስና ይፈጽማሉ የተባሉት አካላት በሕግ ሲጠየቁ የተበላሸው አስተዳደር በሥር ነቀል ለውጥ ሲሻሻል ለማየት ባለመ ቻላችን ውጤቱን መጨበጥ ተስኖናናል በተለይም በስተ መጨረሻ ቃለ ጉባኤ በመፈረም እና ባለመፈረም ጋዜጣዊ መግለጫ በመስጠት እና ባለመስጠት በተፈጠረ ውዝግብ የጉባኤው ድምቀት መደብዘዙ አንዳንዶቻችንን ተስፋ አስቆርጦናል በርግጥ ቤተ ከህነት መሠረታዊ ለውጥ ከሚያስፈልገው ጊዜ እጅግ ዘግይቷል የቤተ ከህነቱ አሠራርም አልፏል በውስጡ ከሚሠሩት ሠራተኞች ጀምሮ የማይማረርበት የለም የቤተ ክርስቲያኒቱን ዋና ተልዕኮ ለማስፈጸም ባለመቻል በሠራተኛ አቀጣጠር በመዋቅራዊ ተገቢነት በፋይናንስ አያያዝ በአምባገነናዊ አሠራር በማስፈጸም ዐቅም ማነስ ወዘተ የተወሳሰበ ችግር ላይ ይገኛል ታድያ እነዚህን የተወሳሰቡ የዘመናት ችግሮች በአንድ የሲኖዶስ ጉባኤ መፍታት ይቻላልን። የቤተ ከህነቱን የአሠራር መዋቅር አናው ቀውም ሌሎቻችንም የቤተ ከህነት ሰዎችን የአሠራር ዐቅም እና ጠባያት አልተረዳንላቸውም በዚህም የተነሣ ስለ ቤተ ከህነቱ የምናስበው የሆነውን ራሱን ሳይሆን እንዲሆን የምንፈልገውን ነው ስለ ቤተ ከህነት መዋቅር እና አሠራር ስናስብም በትምህርት ቤት ከተማርናቸው አሠራሮች ወይንም በየመሥሪያ ቤቱ ከለመድናቸው አሠራሮች በመነሣት እንጂ ራሱን ቤተ ከህነቱን ከማወቅ አይደለም የቤተ ከህነት አሠራርኮ በሀገሪቱ ብቸኛው አሠራር ነው ገንዘብ ሚኒስቴር በሰባዎቹ በተዋቸው አሠራሮች ገንዘብ የሚሰበሰበው በቤተ ከክህነት ነው ያለ አካውንታንት ሂሳብ የሚሠራው በቤተ ክህነት ነው የሰው ኃይል አስተዳደር ሥልጠና ያልወሰዱ ሰዎች የሰው ኃይል የሚያስተዳድሩት በቤተ ክህነት ነው ላለፉት ሃምሳ ዓመታት ምንም ዓይነት የመዋቅር ማሻሻያ ያላደረጉ ሁለት ተቋማት በኢትዮጵያ አሉ ዕድር እና ቤተ ክህነት ከመላዋ ኢትዮጵያ የጠፉ ዋልያዎች በስሜን ተራራ እንደሚገኙ ሁሉ በመላ ኢትዮጵያ እየጠፉ ያሉት ታይፕ ራይተሮች የሚገኙት በቤተ ከህነት ነው በቢሊዮን የሚቆጠር ገንዘብ እያንቀሳቀሰ ከ ሚሊዮን በላይ ምእመን እየመራ ከ ሺ አብያተ ከርስቲያናት ከ በላይ ገዳማት እየመራ ዕቅድ የሌለው ብቸኛ የሀገሪቱ ተቋም ቤተ ከህነት ነው ምን ያህል ሠራተኞች እንደሚያስፈልጉት ልኩ የማይታወቅ ብቸኛ መሥሪያ ቤት ቤተ ከህነት ነው አብዛኞቹ የቅዱስ ሲኖዶስ አባላት ዓለምን ባጨናነቁት ልዩ ልዩ ዓይነት ስብሰባዎች የመካፈል እና ልምድ የማግኘት ፅድል የላቸውም ጋዜጣዊ መግለጫ ሰጥተው አያውቁም በባለሞያዎች ከሚመሩ ኮሚቴዎች ጋር የመሥራት ልምድ አላገኙም በየሀገረ ስብከቱ የመንበረ ጵጵስና የሰበካ አጠቃላይ ጉባኤያት አይደረጉም በመንበረ ጵጵስና ደረጃ የሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴዎች እየሠሩ አይደሉም ዓለም በየጊዜው በአሠራር ለውጥ ላይ በመሆንዋ ለኃላፊዎች አና ለበታች ሠራተኞች ሥልጠና ሴሚናር ዐውደ ጥናት እና የሞያ ማሻሻያ ኮርሶችን ይሰጣል በአንድ ወቅት ዋና ዋና የሀገራችን የፖለቲካ አመራሮች በተልዕኮ ትምህርት በከፍተኛ ዲግሪ መመረቃቸው ተዘግቦ ነበር በቤተ ከህነት ለብፁአን አባቶችም ሆነ ለሌሎች ኃላፊዎች ሴሚናሮች የሞያ ማሻሻያዎች የአዳዲስ አሠራች ማስተዋወቂያዎች ዐውደ ጥናቶች እና ሥልጠናዎች አይሰጡም እንዲያውም አንዳንዴ እነዚህን ማድረግ ቀርቶ ማሰብ እንደ ድፍረት የተቆጠረበት ጊዜም አለ በቤተ ክህነቱ ሁለት ዓይነት አገልግሎቶች እየተሰጡ ነው መንፈሳዊ እና ዓለማዊ አገልግሎቶች ዓለማዊ ሲባል በቀጥታ መንፈሳዊ ይዘት የሌላቸው ለማለት ነው ቀደምት አባቶች በዘመኑ ለነበሩት ዓለማዊ አሠራሮች ምን ያህል ቅርብ እንደነበሩ የሚያሳየን የጻፏቸው አና የተረጎሟቸው ጽሑፎች ናቸው በቤተ ከርስቲያን ውስጥ ከመንፈሳዊው ነገር በተጨማሪ የሕግ ለምሳሌ ፍትሕ ሥጋዊ የታሪከ ለምሳሌ የዓለም ታሪከ የሕንፃ አሠራር የፍልስፍና ለምሳሌ አንጋረ ፈላስፋ ጽፈው እና ተርጉመው አንበዋቸዋል ተጠቅመውባቸዋልም በየገዳማቱ ያለውን መንፈሳዊውን አሠራር ከዴሞከራሲያዊው አሠራር ጋር ያጣመረውን አሠራር ስናይ ብቃታቸውን እናደንቃለን የገዳሙን መናንያን የገዳሙን ምርፋቆች ሥራ አስፈጻሚዎች ይመርጣሉ ምርፋቆቹ ደግሞ አበ ምኔቱን ይመርጣሉ የገዳሙን አጠቃላይ ሁኔታዎች በተመለከተ እነዚህ ሥራ አሥፈጻሚዎች በጋራ እየተወያዩ ነበር የሚወስኑት ቤተ ከርስቲያኒቱ ዘመናዊውን ቤተ ከህነት ስትጀምረው ግን ዘመናዊውን አሠራር ከመንፈሳዊ አሠራር ጋር በተጣጣመ መልኩ ከመከተል ይልቅ ፊውዳላዊውን አሠራር ወሰደች ሀገሪቱ ከፊውዳሊዝም ወደ ካፒታሊዝም ከካፒታሊዝም ወደ ሶሻሊዝም ከሶሻሲዝም ተመልሳ ወደ ካፒታሊዝም ስትገለባበጥ ቤተ ክህነቱ ግን አስካሁን ያንኑ ፊውዳላዊ አሠራር እንደያዘ ነው አሁንም «ከመስቀልዎ እግር ሥር ተንበርከኬ እለምናለሁ» እያሉ የሚለምኑ የሥራ ደብዳቤዎች አሉን «ደጅ መጥናት» እንደ አንድ የሥራ መለኪያ ነው አሠራሩ ወይንም ሕጉ ምን ይላል። ያልተነሣ የጥያቄ ዓይነት አልነበረም የቺሊ መንግሥት በተለይም ፕሬዚዳንቱ ሴባስቲያን ፔኔራ አስፈላጊው ሁሉ እንደሚደረግ አስታወቁ ራሳቸው ፕሬዚዳንቱ እና የማዕድን ሚኒስትሩ ጉዳዮችን ሁሉ በቅርብ ይከታተሉ ነበር አሜሪካ እና ጀርመን የቴክኖሎጂ ድጋፍ ለማድረግ ቃል ገቡ የቺሊ ሊቀ ጳጳስ ጸሎት ዐወጁ ሕዝቡ በየቤተ ከርስቲያኑ ከተተ ባለ መሰልቸት እና ባለማቋረጥ በመላ ቺሊ ጸሎት ይደረግ ነበር በመጨረሻም ከ ሰዓታት በላይ በፈጀ የማውጣት ርብርብ ሁሉም የማዕድን ሠራተኞች ከ ሜትር ጉድጓድ በተአምር ወጡ ይህንን ዓለም እንደ ልብ ሰቃይ ፊልም በንቃት የተከታተለውን የ የማዕድን ሠራተኞች ታሪክከ ይህንን የቺሊያውያን አንድነት አርበኛነት እና የሃይማኖት ጽናት የታየበትን ታሪከ ይህንን ከ የሚዲያ ተቋማት የመጡ ጋዜጠኞች የተከታተሉትን ልብ አንጠልጣይ የሰው ልጅ ታሪከ ስመለከት ብዙ ነገሮች በኅሊናየ ይመጡ ነበር ቭት መቶኛ የነጻነት በዓሏን በቅርቡ ያከበረችውን ቺሲን ለመጀመርያ ጊዜ ያወቅኳት በአሥራ አንደኛ ከፍል የታሪከ መጽሐፍ ስለ ቺሊ አብዮት ስንማር ነው በዓለም ላይ አሥቸጋሪ የሆነ ሶሻሊስታዊ ሥርዓት ተዘርግቶባቸው ከነበሩ ሀገሮች አንዷ ነበረች ቺሊ ወደ ዲሞክራሲያዊ ሥርዓት የገባቸው በቅርቡ ነው መጀመርያ ነገር የሚደነቀው የቺሊ መንግሥት እውነታውን ተገንዝቦ የወሰደው ርምጃ ነው ችግሩን ከመሸፋፈን እና አልተደረገም ብሎ ከመካድ ይልቅ የሆነውን ነገር ተገንዝቦ ለቺሊ ሕዝብ እና ለዓለም ገልጸ የሚቻለው ነገር ሁሉ እንደሚደረግ ቃል ገባ ከምድር ወለል ሜትር ርቀው ለነበሩት የማዕድን ሠራተኞች ፕሬዚዳንቱ ቀርበው የሆነውን ነገሯቸው ቃላቸውን ሰሟቸው አጽናኗቸው ጥቂት ጊዜ ይፈጃልና አይዚችሁ አሏቸው መንግሥት የፕሬስ ማዕከል በአካባቢው አቋቁሞ በየሰዓቱ እየሆነ ያለውን በግልጽ ይናገር ነበር ምን እንደተደረገ ምን እንደታሰበ ከጉድጓዱ ውስጥ ያሉት ሠራተኞች ምን ዓይነት ሁኔታ ላይ እንዳሉ የቺሊ ሕዝብ እና ዓለም በየጊዜው በቂ መረጃ ያገኝ ነበር ተደብቆ የሚፈለግ ተሸሽጎ የሚጋለጥ ባለ ሥልጣን ብቻ የሚያውቀው ሕዝብ የሚያጉረመርምበት መረጃ አልነበረም አንዲያውም የቺሊ መንግሥት ምናልባት ጋዜጠኞችን ነበር የጠበቀው ነገር ግን ከ በላይ ጋዜጠኞች አካባቢውን በመሣርያ ዎቻቸው አጥረውት ነበር የከረሙት ሰውን ከመርዝ በላይ የሚገድለው ተስፋ መቁረጥ ነው ከምድር ወለል ርቀው የነበሩት እነዚያ የማዕድን ሠራተኞች ስንቃቸው ተስፋ ነበረ በየጊዜው በሚላከላቸው መልእክት አማካኝነት ተስፋቸው ይለመልም ነበር ከሁሉም በላይ ደግሞ በጸሎት እና በቃለ እግዚአብሔር አማካኝነት ትልቅ መጽናናትን እንዳገኙ ተናግረዋል የሲ ኤን ኤን ጋዜጠኛ እንዳለው «ምናልባት አስቸኳይ የሕከምና ርዳታ የሚፈልግ ሰው ቢኖር ኖሮስ የልብ ድካምን የመሰለ ችግር ቢከሰት ኖሮስ ቀዶ ጥገና የሚያስፈልገው ነገር ተከስቶስ ቢሆን» መልሱ አንድ ብቻ ነው እግዚአብሔር ጸሎታቸውን ሰምቷል የዋሻ መደርመሱ ከመድረሱ በፊት የፈረቃ መሪ የነበረው ሉዊስ ኡርዝዋ ያከናወነውን ነገር አስቡት እያንዳንዱን የማዕድን ሠራተኛ በሦስት ፈረቃ ከፍሎ በማስተባበር ሥራ በመስጠት አመጋገባቸውን እና የጤና አጠባበቃቸውን በመምራት ተስፋቸው እንዲለመልም በማድረግ በውጭ ከነበሩት የነፍስ አድን ሠራተኞች ጋር በየጊዜው እየተገናኘ በመሥራት ያከናወነው የመሪነት ተግባር መሪ ማለት ይህ ነው ሕዝቡን ከመከራ የሚያወጣ በአስቸጋሪ ሁኔታዎች ውስጥ ሳይጨነቅ ተስፋ ሳይቆርጥ አእምሮውን ሳያጣ ሳይረበሽ እና ሳይርበተበት መፍትሔ የሚያስብ ከደረሰው ችግር ይልቅ ሊመጣ የሚገባውን መፍትሔ የሚያስብ ተረጋግቶ የሚያረጋጋ ወስኖ የሚያስወስን ጸንቶ የሚያጸና ብርሃን አይቶ የሚያሳይ ሉዊስ ኡርዝዋ ከሁሉም በመጨረሻ ነው የወጣው መሪ ማለት ይኹ ነው ራሱን ለሚመራቸው ሰዎች የሚሠዋ ለመከራ ራሱን ለጥቅም ሌሎችን የሚያስቀድም መሪ እረኛ ነው መሪ አባት ነው መሪ ሩኅሩኅ ነው ሕዝቡን ስለ ራሱ ሳይሆን ራሱን ስለ ሕዝቡ የሚሠዋ እኔ አለቃችሁ ነኝ ብዙ ነገር የሠራሁ ነኝ ብዙ የደከምኩ ነኝ ስለዚህ ቅድሚያ ይገባኛል አላለም ሁሉም ወዳጆቹ ወጥተው ካልተጠናቀቁ ዕረፍት አንደማ ይኖረው አስቧል አናም መጨረሻ ወጣ ፕሬዜዳንቱ «ሉዊስ ዛሬ የሺፍት መሪነትህ ሥራ ተጠናቀቀ መርተሃል አስተባብረሃል መሥዋዕትነት ከፍለሃል አሁን ጨርሰሃል መሪ ማለት አንተ ነህ» ነበር ያሉት ይህ አጋጣሚ ቺሊያውያን እንደ አንድ ልብ መካሪ እንደ አንድ ቃል ተናጋሪ ሆነው የታዩበት ነው ወታደሮች ጋዜጠኞች ካህናት ሐኪሞች መሐንዲሶች መሪዎች ሁሉም ለአንዲት ሀገር የሚጠበቅባቸውን አደረጉ ለቺሊ «የበረከት መከራ» ነው የሆነላት መሪዎቿ ይህንን መጥፎ አጋጣሚ የሕዝቡን አንድነት ጽናት ሀገራዊ ስሜት መተሳሰብ እና መቀራረብ ለማምጣት ተጠቅመውበታል ከሕዝባቸው ጋር በመሥራት ፍቅራቸውን እና ከብራቸውን አሳይተዋል ሠላሳ ሦስት የማዕድን ሠራተኞች ብቻ ሳይሆኑ ቺሊያውያን በጠቅላላው ከመሬት መንቀጥቀጡ በኋላ ከነበሩበት የመከራ ጉድጓድ ወጥተዋል ፕሬዚዳንት ፔኔራ «ቺሊ ከ ቀናት በፊት በነበረችበት ሁኔታ ላይ አይደለችም ሌላ ሀገር ሆናለች» እንዳሉት የሚገርሙ ፕሬዚዳንት ናቸው የማውጣቱን ዕቅድ መርተዋል ተከታትለዋል በመጨረሻም ከመጀመርያው ሰዓት ጀምረው በቦታው ተገኝተው ጸልየዋል አልቅሰዋል ተደስተዋል መግለጫ ሰጥተዋል እንደ አባት ሁሉን አቀፉ እንደ መሪ ተከታተሉ እንደ ዜጋ ዘመሩ እንደ መንፈሳዊ ጸለዩ እንደ ሰው አነቡ ሁኔታውን በስልከ ወይንም በሪፖርት አይደለም የተከታተሉት ስብሰባ ላይ ወይንም በዓል ላይ አልነበሩም እንደ ሠራተኞቹ ልብሳቸውን ለብሰው በቦታው ነበሩ ለ ሰዓታት ያህል በቦታው ቆመው እያንዳንዱ የማዕድን ሠራተኛ ሲወጣ ጨብጠውታል አቅፈውታል ስመውታል አበረታተውታል ከሠራተኞቹ ጋር ሲያወሩ ከቤተሰቦች ጋር ሲመካከሩ ሲስቁ እና ሲጫወቱ ላየ ፕሬዚዳንት አይመስሉም ነበር አኔ ፍርሃት ሳይሆን አከብሮት በሕዝብ እና በመሪ መካከል ርቀት ሳይሆን ፍቅር ነበር ያየሁት የተቀበሩትን የማዕድን ሠራተኞች የማውጣቱ ሂደት የተጀመረው በስብሰባ አይደለም በጸሎት ነው ሕዝቡ ሁሉ ልቡናውን አቅንቶ ጸልዮአል መሪዎች እና ሕዝብ እንደ ነነዌ ሰዎች አንድ ሆነው የእግዚአብሔርን ረድኤት ጠይቀዋል የለመኑትን የማይነሣ የነገሩትን የማይረሳ አምላከም ረድቷቸዋል ለዚህም ነበር ፕሬዚዳንት ፔኔራ «እግዚአብሔር ባይረዳን ኖሮ» ያሉት ሕዝብ አግዚአብሔርን ሲያስቀድም መሪዎች ከእግዚአብሔር ረድኤት ሲጠይቁ ቅድሚያውን ለፈቃደ እግዚአብሔር ሲሰጡ ስሙን በከብር ሲጠሩ እና ሲያመሰግኑ መስማት ያስቀናል በእውነቱ የቺሊያውያንን ጸሎት የሰማ እኛንም ይስማን ለቤተሰቦቻቸው የተሰጠው ቦታ የሚገርም ነው እነዚህ ሰዎች እዚያ ዋሻ ውስጥ የቀሩት ሀገራቸውን ሲያገለግሉ ነው የተከበሩ ዜጎች ናቸው እነርሱን ያፈሩ የተንከባከቡ እና የነፍሳቸው ቁራጭ የሆኑ ቤተሰቦቻቸው ከክቡራን ናቸው ቦታ ሊሰጣቸው ይገባል ከመጀመርያው ጀምሮ መረጃ እንዲያገኙ ተደርጓል የማውጣቱ ሥራ ሲጀመር በቦታው ተገኝተው አይተዋል ወዳጆቻቸው ከጉድጓዱ ሲወጡ በእንባ ተቀብለዋቸዋል የሀገር መሠረቱ ቤተሰብ ነውና ተገቢውን ቦታ አግኝተዋል «ቺሊያውያን በመሆናችን ኮራን» ነበር የሚሉት ቺሊዎች በየጎዳናው ለምን አይኮሩ አገር አንድ ሆኖ ሥራ ሲሠሩ አዩ የሠላሳ ሦስት ሰዎች ጉዳይ ጉዳያችን አይደለም የሚለውን ከመሪዎቻቸው አልሰሙም ታሪክን በአይናቸው እንጂ በሪፖርት አልሰሙም ከፉ እና ደጉን ከመሪዎቻቸው ጋር ተካፈሉ በመሬት መንቀጥቀጥ የተጎዳው ልባቸው በታሪካዊው ሥራቸው ተጠገነ ከተለመደው ዓለም ርቃ በላቲን አሜሪካ ደቡብ ጥግ ያለችው ቺሊ በዓለም ሕዝቦች ልብ ውስጥ ገባች ከተቻለ ችግር አይምጣ ከመጣም በሚጠቅመን እና በሚያፋቅረን መንገድ እንወጣው ደግሞም እንማርበት ፕሬዚዳንት ፔኔራ «ካለፈው ትምህርት ወስደናል በቀጣይ የማዕድን አወጣጥ መንገዳችንን አንፈትሻለን እናስተካከከላለን» ነበር ያሉት የኛው መቶ ከፍለ ዘመን ኢትዮጵያዊው ፈላስፋ ዘርዐ ያዕቆብ «ስሕተት ባይኖር ኖሮ ሰው እንዴ ይሻሻል ነበር» አንዳለው ለተማረበት ስሕተት የዕድገት እና የለውጥ መነሻ ይሆናል ሲሸፋፍነው የሚኖር ግን ጠባዩ እስኪመስል ድረስ ይደጋግመዋል ሌሎችን ወደ ላይ ለማውጣት ስድስት ባለሞያዎች ወደ ታች ወረዱ ከፍ ለማድረግ ዝቅ አሉ ሠላሳ ሦስቱን የማዕድን አውጭዎች አውጥተው ሲጨርሱ እነርሱ ጉድጓዱ ውስጥ ነበሩ የተላኩበትን ተግባር ሲፈጽሙ ከከ ሀበሀ አሉ አኛስ። » የሚለውን ጥያቄ በተመለከተ ያሉ መረጃዎችን እንቃኝ የመስቀሉ መጥፋት በአብያተ ከርስቲያናት ከሚነገረው ትውፊት በስተቀር ጌታችን ኢየሱስ ከርስቶስ ተሰቅሎት የነበረው መስቀል እንዴት ሊጠፋ አንደቻለ የተመዘገበ ታሪከ እኔ አላገኘሁም አብዛኞቹ ጥንታውያን አብያተ ከርስቲያናት ግን አይሁድ በመስቀሉ ላይ ይደረግ የነበረውን ተአምራት በመቃወም ከክርስቲያኖች ነጥቀው እንደ ቀበሩት ይተርካሉ የቤተ ከርስቲያን ታሪከ ጸሐፊው አውሳብዮስ የቆስጠንጢኖስ የሕይወት ታሪክ ሸቭ ከ በተሰኘው መጽሐፉ ላይ በክርስቲያኖች ዘንድ ታላቅ ሥፍራ የነበረው የጌታ መቃብር ተደፍኖ በላዩ ላይ የቬነስ ቤተ ጣዖት ተሠርቶ እንደ ነበር ይናገራል አውሳብዮስ በዝርዝር አይግለጠው እንጂ ይህ የቬነስን ቤተ መቅደስ በጎልጎታ ላይ የመሥራቱ ጉዳይ የሮሙ ንጉሥ ሐድርያን በ ዓም ኢየሩሳሌምን ል ሀ አድርጎ እንደ ገና ለመገንባት የነበረው ፅቅድ አካል ነው አይሁድ በሮማውያን ላይ እስከ ዐመጹበት እና ኢየሩሳሌም ከከርስትና በኋላ ለመጀመርያ ጊዜ እስከ ጠፋችበት እስከ ዓም ድረስ መስቀሉ በከርስቲያኖች እጅ እንደ ነበር ይታመናል በኋላ ግን ከርስቲያኖቹ የሮማውያንን እና የአይሁድን ጦርነት በመሸሽ ከኢየሩሳሌም ወጥተው ወደ ሌሎች ሀገሮች ሲሰደዱ በኋላም በባር ኮባ ዐመፅ ጊዜ ዓም ኢየሩሳሌም ፈጽማ በሮማውያን ስትደመሰስ የመስቀሉ እና የሌሎችም ከርስቲያናዊ ንዋያት እና ቅርሶች ነገር በዚያው ተረስቶ ቀረ ንጉሥ ሐድርያንም የኢየሩሳሌም ከተማን ነባር መልከ በሚለውጥ ሁኔታ እንደ ገና ሠራት ያን ጊዜ ነው እንግዲህ የቬነስ ቤተ መቅደስ በጌታችን መቃብር ላይ የተገነባው ቆስጠንጢኖስ ለኢየሩሳሌሙ ኤጴስ ቆፅስ ለአቡነ መቃርዮስ በጻፈው እና ሶቅራጥስ እና አውሳብዮስ መዘግበው ባቆዩን ደብዳቤ ላይ ይህ ታሪከ ተገልጧል ቀጣዮቹ ዓመታት ለክርስቲያኖች የመከራ ጊዜያት ነበሩ የሮም ቄሳሮች ክርስትናን እና ክርስቲያኖችን የሚያሳድዱባቸው ዓመታት በመሆናቸው መስቀሉን የመፈለግ ጉዳይ በልቡና እንጂ በተግባር ሊታሰብ አይችልም ዓመታት እያለፉ ሲሄዱም ኢየሩሳሌም እየተዘበራረቀች እና የጥንት መልኳ አየተቀየረ በመሄዱ በጌታ መቃብር ላይም የሮማ አማልከትን ለማከበር ቤተ መቅደስ በመሠራቱ ነገሩ ሁሉ አስቸጋሪ እየሆነ ሄደ የመስቀሉ እንደገና መገኘት ጥንታውያን የቤተ ክርስቲያን ታሪከ ጸሐፊዎች መስቀሉን እንደገና ያገኘችው ንግሥት ዕሌኒ መሆንዋን ይናገራሉ በ ዓም አካባቢ የተወለደው ታሪከ ጸሐፊው ሶቅራጥስ ጅርርከኪርል በተሰኘው መጽሐፉ ላይ በምእራፍ መስቀሉ እንዴት እንደ ተገኘ ዝርዝር መረጃ ይሰጠናል ንግሥት ዕሌኒ ወደ ኢየሩሳሌም ተጉዛ በጎልጎታ የጌታ መቃብር ላይ የተሠራውን የቬነስ ቤተ መቅደስ አፈረሰችው ቦታውንም በሚገባ አስጠረገችው በዚያን ጊዜም የጌታችን እና የሁለቱ ሽፍቶች መስቀሎች ተገኙ ከመስቀ ሎቹም ጋር ጴላጦስ የጻፈው የራስጌው መግለጫ አብሮ ተገኘ ሶቅራጥስ ከሦስቱ መስቀሎች አንዱ የከርስቶስ መሆኑን እንዴት ሊታወቅ እንደቻለ ሲገልጥ እንዲህ ይላል «አቡነ መቃርዮስ በማይድን በሽታ ተይዛ ልትሞት የደረሰችን አንዲት የተከበረች ሴት አመጡ ሁለቱን መስቀሎችንም አስነኳት ነገር ግን ልትድን አልቻለችም በመጨረሻ ሦስተኛውን መስቀል ስትነካ ድና እና በርትታ ተነሣች በዚህም የጌታ መስቀል የትኛው እንደሆነ ታወቀ» ይላል ከዚያም ንግሥት ዕሌኒ በጌታ መቃብር ላይ ቤተ ክርስቲያን አሠራች ከመስቀሉ የተወሰነውን ከፍል ከፍላ ከችንካሮቹ ጋር ወደ ቁስጥንጥንያ ስትወስደው ዋናውን ከፍል በጎልጎታ ቤተ ክርስቲያን ተወቸው ይህንን ታሪክ ሄርምያስ ሶዞሜን የተባለው እና በ ዓም አካባቢ ያረፈው ታሪከ ጸሐፊም ጀርርከር ሠሃ በተሰኘው ጥንታዊ መጽሐፉ በከፍል ሁለት ምእራፍ አንድ ላይ ይተርከዋል ዞሲማን አንደሚለው በ ዓም የተደረገው ጉባኤ ኒቂያ ሲጠናቀቅ የቆስጠንጢኖስ ትኩረት ወደ ኢየሩሳሌም ዞረ ምንም እንኳን ሶዞሜን ባይቀበለውም መስቀሱ የተቀበረበትን ቦታ ያመለከተው ከከተማዋ በስተ ምሥራቅ ይኖር የነበረ አንድ አይሁዳዊ መሆኑን እና እርሱም ይህንን መረጃ ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፍ ከነበረ መዝገብ ማግኘቱን እንደ ሰማ ጽፏል ንግሥት ዕሌኒ ባደረገችው አስቸጋሪ ቁፋሮ መጀመርያ ጌታ የተቀበረበት ዋሻ ቀጥሎም ከእርሱ አልፍ ብሎ ሦስቱ መስቀሎች መገኘታቸውን ሶዞሜን ይተርካል ከመስቀሎቹም ጋር የጴላጦስ ጽሑፍ አብሮ መገኘቱን እና የጌታ መስቀል ከሌሎች የተለየበትን ሁኔታ ከሶቅራጥስ ጋር ተመሳሳይ በሆነ ሁኔታ ይተርከዋል ንግሥት ዕሌኒ በጎልጎታ በቤተልሔም በደብረ ዘይት አብያተ ከርስቲያናትን አሠርታ በሰማንያ ዓመቷ እንዳረፈች ሶዞሜን ይተርካል ብዙ የታከ ጸሐፊዎች ዕረፍቷን በ ዓም አካባቢ መስቀሉ የተገኘ በትንም በ ዓም ያደርጉታል በ ዓም አካባቢ ያረፈው ቴዎዶሮት የተባለው ታሪከ ጸሐፊም የመስቀሉን የመገኘት ታሪከ ተመሳሳይ በሆነ መንገድ ያቀርበዋል መስቀሉ በኢየሩሳሌም ንግሥት ዕሌኒ ለበረከት ያህል የተወሰነ ክፍል ወደ ቁስጥንጥንያ ከመውሰዷ በቀር አብዛኛውን የመስቀሉን ከፍል በብር በተሠራ መሸፈኛ አድርጋ በጎልጎታ ቤተ ከርስቲያን እንዲቀመጥ ለአቡነ መቃርዮስ ሰጥታቸዋለች ይህ መስቀል በየተወሰነ ጊዜ እየወጣ ለምእመናኑ ይታይ እንደ ነበር አንዳንድ መረጃዎች ያመለከታሉ በ ዓም ኤገርያ የተባለች ተሳላሚ መነኩሲት ቅዱስ መስቀሉ ወጥቶ በተከበረበት በዓል ላይ ተገኝታ ያየችውን ለመጣችበት ገዳም ጽፋ ነበር እ እር ኪ ሾፎ ከ ከ ከፀ በ ጾከቧ ዐርቨ ከከኪ ዩ ከ ኪ አንዳንድ መረጃዎች እንደሚጠቁሙት የመስቀሉ ከፍልፋዮች ወደ ተለያዩ ሀገሮች መወሰድ የጀመሩት በዚህ ጊዜ ነው በሞሪታንያ ቲከስተር በተባለ ቦታ የተገኘውና በ ዓም አካባቢ የተጻፈው መረጃ የመስቀሉ ከፍልፋዮች ቀደም ብለው ወደ ሌሎች ሀገሮች መግባት እንደ ጀመሩ ያሳያል ቄርሎስ ዘኢየሩሳሌም መስቀሉ ከተገኘ ከሃያ አምስት ዓመታት በኋላ በ ዓም በጻፈው አንድ ጽሑፍ ላይ «ዓለሙ በሙሉ በጌታችን መስቀል ከፍልፋዮች ተሞልቷል» በማለት ገልጦ ነበር ከዚህም ጋር «ፅጸ መስቀሉ እየመሰከረ ነው አስከ ዘመናችንም ድረስ ይኹው እየታየ ነው ከዚህ ተነሥቶም በመላው ዓለም አየተሠራጨ ነው በእምነት ከፍልፋዮቹን እየያዙ በሚሄዱ ሰዎች አማካኝነት» ብሏልኳ ከ ፐቧ ኪ ዐ ርከኪ ዮሐንስ አፈ ወርቅም የመስቀሉን ቅንጣቶች ሰዎች በወርቅ በተሠራ መስቀል ውስጥ በማድረግ ምእመናን በአንገታቸው ላይ ያሥሩት እንደ ነበር ጽፏል በዛሬዋ አልጄርያ በቁፋሮ የተገኙ ሁለት ጽሑፎች የመስቀሉ ከፍልፋዮች በኛው መክዘ የነበራቸውን ከብር ይናገራሱ ኛ ሃቪ ኳርሀ ላ ከ ዐ ኪበ በ ዓም በኢየሩሳሌም የነበረው ፓትርያርከ ለሮሙ ፖፕ ለልዮን የመስቀሉን ቁራጭ እንደ ላከለት ተመዝግቧል በአውሮፓ ምድር የተዳረሰው አብዛኛው የመስቀሉ ከፍልፋይ የተገኘው ከባዛንታይን ነው በ ዓም በአራተኛው የመስቀል ጦርነት ጊዜ የዘመቻው ተካፋዮች በዓረቦች ጦር ድል ሲመቱ ፊታቸውን ወደ ቁስጥንጥንያ አዙረው ከተማዋን አድባራቱን እና ገዳማቱን ዘረፏቸው በዚያ ጊዜ ተዘርፈው ከሄዱት ሀብቶች አንዱ ዕሌኒ ከኢየሩሳሌም ያመጣችው የመስቀሉ ግማድ ነበር ይህንን ግማድ እንደ ገና በመከፋፈል አብዛኞቹ የአውሮፓ አብያተ ክርስቲያናት ሊዳረሱት ችለዋል የወቅቱን ታሪክ ከመዘገቡት አንዱ ሮበርት ዲ ከላሪ «በቤተ መቅደሱ ውስጥ አያሌ ውድ ንዋያት ይገኙ ነበር ከእነዚህም መካከል ከጌታ መስቀል የተቆረጡ ሁለት ግማዶች ነበሩ ውፍረታቸው የሰው እግር ያህላል ቁመታቸውም ስድስት ጫማ ይህል ነበር» ብሏል ከቪ ዐ ርርዐክቪቪ ዐ ሂከፀ ዐህቪኪ ርፌበ ርከጪዐፎ ዐጀ ፐቨጀ እላህ ዐጀ ርዐእኋፒፐልእእርዐጅጀ የመስቀሉ ለሁለተኛ ጊዜ መጥፋት እስከ ስድስተኛው መከዘ ድረስ በኢየሩሳሌም ጎልጎታ የነበረው መስቀል በ ዓም በፋርሱ ንጉሥ ከሮስረስ ኛ ርከ ተወሰደ የፋርሱ ንጉስ ኢየሩሳሌምን በወረረ መስቀሉን እና ፓትርያርክ ዘካርያስን ማርኮ ወደ ፋርስ ወሰዳቸው እንደ ገና ወደ ኢየሩሳሌም የተመለሰው ሕርቃል በ ዓም ባደረገው ጦርነት ከሮስረስ ድል ሲሆን ነው ሕርቃል በመጀመርያ ወደ ቁስጥንጥንያ ካመጣው በኋላ እንደ ገና ወደ ኢየሩሳሌም ወስዶ በቀድሞ ቦታው በጎልጎታ አስቀምጦት ነበር እስከ አሥረኛው መከዘ ድረስ በኢየሩሳሌም በቀድሞ ከብሩ ቢቆይም ዐረቦች አካባቢውን አየተቆጣጠሩ ሲመጡ በኢየሩሳሌም የሚኖሩት ከርስቲያኖች መስቀሉን በ ዓም አካባቢ ሠወሩት ለ ዓመታት ያህል ያለበት ቦታ ተሠውሮ ከኖረ በኋላ በመጀመርያው የመስቀል ጦርነት ጊዜ በ ዓም ከተሠወረበት ወጥቶ እንደ ቀድሞው መታየት ጀመረ ለሦስተኛ ጊዜ መጥፋት በ ዓም በሐቲን ዐውደ ውጊያ ሳላሕዲን የተባለው የዓረቦች የጦር መሪ የመስቀል ጦረኞችን ድል አድርጎ ኢየሩሳሌምን ሲቆጣጠር በዚያ የነበረውን መስቀል መውሰዱን አንዳንድ የታሪከ መዛግብት ይገልጣሉ ከዚያ በኋላ ግን መስቀሉ የት እንዳለ እስካሁን ማረጋገጥ አልተቻለም በወቅቱ የነበሩት የሮም ነገሥታት መስቀሉን ለማግኘት ከሳላሕዲን ጋር ብዙ ድርድር አድርገው ሳይሳካላቸው ቀርቷል በአብዛኞቹ ጥንታውያን አብያተ ከርስቲያናት ዘንድ የመስቀሉ ከፍልፋይ እንዳለ ሁሉም ይናገራሉ አንዳንዶቹ አለ የሚባለው ከፍልፋይ ከመብዛቱ የተነሣ የሚያነሥት ትችት አለ ጆን ካልቪን «ሁሉም ከፍልፋዮች ከመስቀሉ የወጡ ከሆነ እነዚህን ሁሉ ብናሰባስባቸው አንድ መርከብ የግድ ያስፈልጋቸዋል ወንጌል ግን ይህንን መስቀል አንድ ሰው እንደ ተሸከመው ይነግረናል» ብሎ ነበር ይህንን የካልቪንን ሂስ በተመለከተ መልስ የሰጠው ራውል ዲ ፈሌውሪ ከ በ በ ዓም በዓለም ላይ አሉ በሚባሉት የመስቀል ከፍልፋዮች ላይ ጥናት አድርጎ ነበር ራውል መጀመርያ የት ምን ያህል መጠን እንዳለ ካታሎግ አዘጋጀ ከዚያም መጠናቸውን አንድ ላይ ደመረ በታሪከ እንደሚነገረው የመስቀሉ ከብደት ኪሎ ጠቅላላ መጠኑም ኪዩቢክ ሜትር ነው ራውል ያገኛቸውና አሉ የተባሱት ከፍልፋዮች አንድ ላይ ቢደመሩ ኪዩቢክ ሜትር ኪዩቢከ ሚሊ ሜትር ነው በዚህም መሠረት ቀሪው ኪዩቢከ የሚያህለው ሜትር የመስቀሉ ከፍል ጠፍቷል ማለት ነው ብሏል እከ ከሀ ኪ ግማደ መስቀሉ በኢትዮጵያ የኢትዮጵያ አኦርቶዶክስ ቤተ ከርስቲያን መዛግብት እንደሚሉት ግማደ መስቀሉ ወደ ኢትዮጵያ የገባው በኛው መክከዘ በዐፄ ዳዊት ዘመነ መንግሥት ነው በግሼን አምባ የተቀመጠው ደግሞ በዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ ዘመነ መንግሥት ነው ኢትዮጵያውያን ወደ ኢየሩሳሌም ያደርጉ የነበረውን ጉዞ የኢትዮጵያ ነገሥታት የነበራቸውን ታዋቂነት እና ወደ ሀገረ ናግራን ተጉዘው የሠሩትን ሥራ ስንመለከት ኢትዮጵያ እስከዚያ ዘመን ድረስ ግማደ መስቀሉን ለማግኘት ትዘገያለች ብሎ ለማሰብ ይከብዳል በኢየሩሳሌም የሚገኘው የኢትዮጵያ ገዳም መስቀሉ ለወጣበት ቦታ እና ለጎልጎታ ያለውን ቅርበት ዐፄ ካሌብም ከናግራን ዘመቻ በኋላ ዘውዳቸውን ለጎልጎታ ቤተ ከርስቲያን መላካቸውን ስናይ ይህንን የመሰለ ቅዱስ ንዋይ ኢትዮጵያውያን እስከ ኛው መከዘ ድረስ አንዱን ከፋይ ሳያገኙት ቆዩ ለማለት ያስቸግራል ኤርትራ ውስጥ ግማደ መስቀሉ አለበት የሚባል አንድ ገዳም መኖሩን ሰምቻለሁ ከርስትና ብሔራዊ ሃይማኖት ከሆነ በኋላ ነገሥታቱ በሳንቲሞቻቸው ላይ የመስቀል ምልከት ማድረጋቸው እንደ ንጉሥ አርማሕ ያሉትም በበትረ መንግሥታቸው ላይ መስቀል ማድረጋቸው ከቀደምት ከርስቲያን ነገሥታት አንዱ የሆነው ንጉሥ ዐፄ ገብረ መስቀል ተብሎ መሰየሙን ስናይ የመስቀሉ ነገር በኢትዮጵያ ውስጥ የነበረውን ቀደ ምት ታሪከ ያመለከተናል በዛግዌ ሥርወ መንግሥትም ዐፄ ላሊበላ ስመ መንግሥቱ ገብረ መስቀል መባሉን ሚስቱም ንግሥት መስቀል ከብራ መባሏን ከሠራቸው አስደናቂ ውቅር አብያተ ከርስቲያ ናት አንዱ ዜፇ ያርሂሪ በመስቀል ቅርጽ መሠራቱን ስናይ ኢትዮጵያውያን ከመስቀሉ ጋር ቀድመው መተዋወቃቸውን ያስገምተናል በመሆኑም በዚህ ረገድ መዛግብትን የማገላበጥ አና የመመርመር ሥራ የሚቀረን ይመስላል በዐፄ ዳዊት ዘመን መጥቶ በዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ አማካኝነት በግሼን አምባ የተቀመጠው ግማደ መስቀል በይፋ የታወቀውና በነገሥታቱ ዲፕሎማሲያዊ ጥረት የመጣው ዋናው እንጂ የመጀመርያው ነው ለማለት ያስቸግራል ተከለ ጻድቅ መኩርያ ግብጻዊው ጸሐፊ ማከሪዝ በ ሀሀቧ ለ ከ በሚለው መጽሐፉ የገለጠውን መሠረት በማድረግ «የኢትዮጵያ ታሪክ ከይኩኖ አምላክ እስከ ልብነ ድንግል» በሚለው መጽሐፋቸው ላይ እንደሚተርኩት አስቀድሞ በሰይፈ አርእድ ዘመን በግብጹ ሥልጣን እና በኢትዮጵያዊው ንጉሥ መካከል የተፈጠረውን ችግር ለመፍታት የልዑካን ቡድን ወደ ኢትዮጵያ መጥቶ ነበር የልዑካን ቡድኑ መሪ የኢየሩሳሌሙ ፓትርያርክ አባ ዮሐንስ ነበሩ ልዑካኑ ወደ ኢትዮጵያ ሲደርሱ ያገጂኗቸው ዐፄ ዳዊትን ነበር በሁለቱ ሀገሮች መካከል የነበረውን ችግር በውይይት እና በስምምነት ፈትተው አስማሟቸው ዐፄ ዳዊትም ግማደ መስቀሉን እንዲልኩለት የኢየሩሳሌሙን ፓትርያርክ አቡነ ዮሐንስን አደራ አላቸው እርሳቸውም ከግማደ መስቀሉ ጋር ሌሎች ንዋያትንም ጨምረው ላኩለት በግብጹ ሠልጣን እና በንጉሥ ዳዊት መካከል የተፈጸመው ስምምነት ለኢትዮጵያውያን ተሳላሚዎች እና ነጋዴዎች ጥበቃ ማድረግን የሚያካትት ስለ ነበር ግማደ መስቀሉን የያዙት የዐፄ ዳዊት መልእከተኞች ያለ ችግር ኢትዮጵያ ገቡ አንዳንድ የታሪከ መዛግብት ዐፄ ዳዊት ጥቅምት ዘጠኝ ቀን ዓም በድንገት ሲያርፉ ግማደ መስቀሉ በሱዳን ስናር ነበር ይላሉ ከስናር ያነሥት ዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ መሆናቸውንም ይተርካሉ ተከለ ጻደቅ መኩርያ ግን ዐፄ ዳዊት ወደ ኢትዮጵያ አስገብተውት በተጉለት ውስጥ ቤተ ከርስቲያን ሠርተውሰለት እንደ ነበር ይናገራሉ ዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ የነገሥት በ ዓም ነው በእነዚህ ሠላሳ ዓመታትም አያሴ ነገሥታት ተፈራርቀዋል እነዚህ ነገሥታት ግማደ መስቀሉን ለመውሰድ ያልቻሉበትን ምከንያት ማወቅ አይቻልም ምናልባት ግን በነበረው የርስ በርስ ሽኩቻ ተጠምደው ይሆናል ሌሎች መዛግብት እንጂ በኋላ ዘመን ምናልባትም በዐፄ ልብነ ድንግል የተጻፈው የዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ ዜና መዋዕል የግማደ መስቀሉን ነገር አይነግረንም ዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ ግሼን አምባ ላይ ግማደ መስቀሉን ያስቀመጠበት ሁለት ምክንያቶች ይኖራሉ የመጀመርያው የአምባው የመስቀለኛ ምልከት ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ አምባው በዘመኑ በልዩ የንጉሠ ነገሥቱ ኃይል ይጠበቅ ስለ ነበር ነው በግራኝ አሕመድ ወረራ ጊዜም ቢሆን ሌሎች ሀብቶች ከአምባው ላይ መዘረፋቸውን እንጂ የተቀበረውን ለማውጣት ሙከራ መደረጉን የግራኝን ታሪክ የጻፈው ዐረብ ፋቂህ አያነሣም ግማደ መስቀሉን የማውጣት ጥረት ተደረገ የሚባለው በ ዓም ዐፄ ቴዎድሮስ በጣም የሚወዷቸው ባለቤታቸው እቴጌ ምንትዋብ ከሞቱ ከአንድ ዓመት በኋላ ነው ንጉሥ ቴዎድሮስ እቴጌ ምንትዋብን አጅግ ይወዷቸው ስለነበር በመስቀሉ አማካኝነት ከሞት ለማስነሣት አስበው ነበር ይህንንም በወታደሮች ኃይል በማስቆፈር አስጀምረውት ነበር በመካከል ግን ከጉድጓዱ ኃይለኛ ሽታ እና ጢስ ወጥቶ ከቆፋሪዎቹ የተወሰኑትን በመግደሉ ሃሳባቸውን ሠርዘው ባለቤታቸውን በግሼን አምባ ቀብረው ተመልሰዋል መስቀሉ የት ነው ያለው። ግማደ መስቀሉ ወደ ኢትዮጵያ አንዴት እንደገባ ሁለት ዓይነት ታሪኮች አሉ አንዱ ከግብጽ ሁለተኛው ከኢየሩሳሌም ለመስቀሉ ወደ ኢትዮጵያ መምጣት ምክንያት የሆነው በዐፄ ሠይፈ አርእድ ተፈጥሮ የነበረ ችግር ነው በዚህ ዘመን የግብጽ ሥልጣኖች በግብር እያመካኙ የግብጽ ክርስቲያኖችን ባሰቃዩዋቸው ጊዜ ንጉሥ ሠይፈ አርአድ እስከ ደቡብ ግብጽ አየዘመተ ወግቷቸዋል ከዚህም በላይ የንግድ መሥመሩን ከለከለባቸው በዚህም ምክንያት ከኢትዮጵያ እና ከኑቢያ የሚሄደው ዕቃ ተቋረጠ ሁኔታው ከሥጋት ላይ የጣላቸው የግብጽ ሥልጣኖች በግብጽ ክርስቲያኖች ላይ የጣሉትን ቀንበር አላሉ የግብጹ ጳጳስ አና ሥልጣኑ ተስማምተው ወደ ኢትዮጵያ መልክተኛ ላኩ በጉዳዩም በኢየሩሳሌም የነበሩት ፓትርያርክ ዮሐንስ ገቡበት አቡነ ዮሐንስ የመልከተኞቹ መሪ ሆነው መጡ በጊዜው በዙፋኑ ላይ የነበረው ዐፄ ዳዊት ስለነበረ እርሱም ንግዱን ላይዘጋ ሥልጣናቱም ከርስቲያኖቹን ላያጉላሉ ተስማሙ ለስምምነቱ ማሠርያ ይሆን ዘንድም ከጌታ ግማደ መስቀል እንዲመጣለት ንጉሥ ዳዊት ጠየቀ ሠልጣኑም ተስማማ በ ዓም ግማደ መስቀሉን የሚያመጡ ሲቃውንት ወደ ካይሮ ተላኩ መልከተኞቹ ለሥልጣኑ የሚሰጥ በ ግመል የተጫነ ስጦታ ይዘው ነበር ዐፄ ዳዊት አስቀድሞ ሃሳቡን ለኢየሩሳሌሙ ሊቀ ጳጳስ ለአቡነ ዮሐንስ ነግሯቸው ስለነበር አርሳቸው ሉቃስ የሳላትን ሥዕል ኩርአተ ርአሱ የተባለውን የጌታ ሥዕል እና ግማደ መስቀሉን ላኩለት ግማደ መስቀሉ መስከረም ቀን ተጉለት ገብቶ ንጉሠ ባሳነፁት ቤተ ከርስቲያን የቀመጠ ሃ ዴዮቀ መሉርዖ ስይሱኖምዛፅያጵ ሰድንግ ድ በሌላ በኩል ደግሞ መስቀሉ ወደ ኢትዮጵያ በመጣ ጊዜ ለመቀበል ዐፄ ዳዊት ወደ ስናር ወርደው ነበር በዚያም ባዝራ ፈረስ ጥላ ስለረገጠቻቸው ሞቱ ግማደ መስቀሉም በስናር ቆየ የሚል ታሪከም አለ ይህንን ታሪከ ለመቀበል የሚከብደው በወቅቱ ሱዳን በዐረቦች መወረሯንስናርም ለግዛታቸው ቅርብ የነበረ መሆኑን ስናስበው ነው ከዚህም በላይ ከዐፄ ዳዊት እስከ ዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ ሠላሳ ዓመታት በዚያ ተቀመጣ ለማለት ይከብዳል ምናልባትም የተከለ ጻድቅ መኩርያ ትረካ የተሻለ ይመስለኛል በሌላም በኩል ግማደ መስቀሉ ከኢየሩሳሌም መጣ የሜለው ታሪከ በወቅቱ ኢየሩሳሌም ከነበረችበት ሁኔታ አንፃር ያስቸግራል ምከንያቱም በ ዓም ሳላሕ ዲን ኢየሩሳሌምን ከያዛት በኋላ መስቀሉ ከአካባቢው ተሠውሯል የሮም ነገሥታትም እርሱን ለማግኘት ተደራድረው አልተሳካላቸውም የመስቀል ጦረኞችም ቢሆኑ ወደ ኢየሩሳሌም ገብተው ሌሎችን ንዋያት አመጡ እንጂ መስቀሉን አላገኙትም እንደ እኔ ግምት ግማደ መስቀሉን ያገኘነው ከእስከንድርያ መሆን አለበት ንግሥት እሌኒ የኢየሩሳሌም አብያተ ከርስቲያናትን ሠርታ ስታጠናቅቅ የቁስጥንጥንያ የአንዖኪያ እና የእስከንድርያ አባቶች ካህናትን ልከዋል ግማደ መስቀሉ ወደ እስከንድርያ የገባው በዚያ ዘመን ሳይሆን አይቀርም በኋላም ዐፄ ዳዊት ግማደ መስቀሱን ሲጠይቅ የእስከንድርያ ቤተ ከርስቲያን አባቶች ላደረገው ውለታ ልከውለት ይሆናል በሌላም መልኩ ሠልጣኑም ግፊት ማድረጉ አይቀርም አያሌው ተሰማ የተባሉ ምሁር «ታሪከ ነው ገበያ የሁሉ መዋያ» በተሰኘ መጽሐፋቸው ላይ ዐፄ ዳዊት ግማደ መስቀሉን ያገኘው ዓባይን ገድቦ ግብፆችን በማስጨነቅ ነው ይላሉ ሁኔታው ያሰጋቸው የግብጽ ባለ ሥልጣናት ለላኳቸው መልከተኞች ግማደ መስቀሉን እንዲሰጧቸው በመጠየቃቸው ሠልጣናቱ ግብፃውያኑን አባቶች ተጭነው አንዳሰጧቸው ይተርካሉ ደመራ የደመራ በዓል መላዋን ኢትዮጵያ ከሚያስተሣሥሩት በዓላት አንዱ ነው አንዳንድ ሊቃውንት የደመራ በዓል መነሻ ንግሥት እሌኒ ናት ይላሉ ነገር ግን ስለ ንግሥት እሌኒ በተጻፉት ጥንታውያን መዛግብት ሁሉ ይህንን የሚደግፍ ነገር አላገኘሁም ነገር ግን የኢየሩሳሌም አብያተ ከርስቲያናት ቅዳሴ ቤት ሲከበር አበው ሊቃነ ጳጳሳት መስቀሉን ይዘው ችቦ አብርተው እየዞሩ መባረካቸውን የሚገልጡ መዛግብት አሉ ኢትዮጵያውያንም ይህንን በመያዝ የመስቀልን በዓል በደመራ በዓል ማከበር ጀምረዋል ደመራ የአባቶቻችን የመንፈሳዊ ብቃት መገለጫ እንጂ ከውጭ አልመጣም የጌታችንን ጥምቀት በዓል ታቦቱን በበዓለ ከተራ ይዞ በመውረድ እና በበዓሉ እንዲመለስ ሥርዓት እንደሠሩት ማለት ነው የደመራ ሥርዓት ከሰሜን እስከ ደቡብ ጫፍ በተመሳሳይ ሰሞን እና ሥርዓት ይከበራል የደቡብ ኢትዮጵያ ወርቃማው የከርስትና ዘመን የሚባለው ከአቡነ ተከለ ሃይማኖት ዘመን እስከ ዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ ያለው ዘመን ነው የመስቀል ደመራ ሥርዓት በደቡብ ውስጥ የሠረፀው እና መከበር የጀመረው በዚህ ዘመን ወይንም ቀደም ብሎ መሆን አለበት አንድን ሥርዓት ባህል ለማድረግ ብዙ መቶ ዓመታት ያስፈልጋልና በደቡብ ግራኝ ሊያጠፋቸው ካልቻሉ ክርስቲያናዊ ሥርዓቶች አንዱ መስቀል ነው በወላይታ በጋሞ በጎፋ በጉራጌ በከፋ ሸካ ከነ ከብሩ እና ሞገሥ አሁንም ይከበራል አንዳንድ ሕዝቦች ትምህሩ ጠፍቶባቸው አንኳን ሥርዓቱን አልረሱትም ይህ ነገር የደመራ በዓል ከግማደ መስቀሉ መምጣት በፊት በሀገራችን ሊኖር እንደሚቸል ያመለከታል በዚህ ጉዳይ ዜና መዋዕሎችን እና መዛግብትን ማገላበጥ ገና ይቀረናል በሌላም በኩል የደብረ ታቦርን እና የአዲስ ዓመት መለወጫን በዓል በደመራ እና በችቦ የማከበሩ ባህላችን ደመራ ከመስቀል በዓል ጋር ብቻ የተያያዘ አለመሆኑን ፍንጭ ይሰጠናል ኢትዮጵያውያን ሊቃውንት ይህንን ችቦ የማብራት ሥርዓት ከጥንት ሀገራዊ ባህል አና ከኢየሩሳሌም መብራት የማውጣት ሥርዓት የቀመሩት ይመስላል በኢየሩሳሌም ከጌታ መቃብር በየዓመቱ ለበዓለ ትንሣኤ መብራት የማውጣት ሠርዓት ነበር ይህ ሥርዓት ልዩ ልዩ የፈትል እና ዘይት መብራቶችን በአንድነት አስተሣሥሮ ይዞ መውጣት ነውይህንን ሥርዓት በኢትዮጵያዊው ችቦ በመወከል በበዓል ቀን እንዲበራ ሥርዓት የሠሩልን አባቶች በረከታቸው ይደርብን ግሼን እና ግማደ መስቀሉ ግማደ መስቀሉ የተቀመጠው በግሼን ማርያም መሆኑን በገዳሙ የሚገኘው መጽሐፈ ጤፉት ይናገራል ለዚህ ዋናው ምክንያት መስቀሉን በመስቀልኛ ቦታ አስቀምጥ የሚል ራእይ ለዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ በመገለጡ ነው አምባ ግሼን ከንጉሥ ይኩኖ አምላከ ጀምሮ የነገሥታቱ ልጆች የሚቀመጡባት ቦታ ነበረች ከመካከላቸው አንዱ ይነግሥና ሌሎቹ በግሼን በምባ ይቀመጣሉ በዚያ ቦታ ለነገሥታቱ ልጆች የተሠራ ቤተ ከርስቲያን ቤተ መንግሥት እና የወግ ፅቃ ቤት ነበሩ በዚህም ምከንያት የግእዝ መጻሕፍት ቦታዋን በልዩ ልዩ ስም ይጠሯታል «ደብረ ነገሥት» የነገሥታት ቦታ«አምባ ግሼን» ደብረ ከርቤ ዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ ግሼንን የሚያውቃት እንደ ሌሎቹ የነገሥታት ልጆች ተይዞ በአምባው ታሥሮ በነበረ ጊዜ ነው ዐፄ ዳዊት ያመጣውን ግማደ መስቀል ለማከበር ዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ ያሰበበት ምከንያት ነበረው በመጀመርያ እንደ ታሪከ ነገሥቱ ከሆነ መስቀሉ የነበረበት ቦታ እና ዘርዐ ያዕቆብ የነገሠበት ቦታ ተመሳሳይ ነው ሁለቱም ተጉለት ውስጥ ነው የነበሩት በሌላም በኩል ዘርዐ ያዕቆብ ለመስቀል ልዩ ፍቅር ስለነበረው መስቀሉን ለጊዜው ከተሠራለት ቦታ በዘላቂነት ተጠብቆ ወደሚቆይበት ቦታ ለማዛወር ፈለገ በዚህ ጊዜ ነው ያንን ራእይ ያየው እስካሁን የሚገርመው ነገር መስቀሉ በግሼን አምባ ከተቀመጠ በኋላ ምእመናኑ እንዴት ይሳለሙት እንደነበረ ነው ምከንያቱም አምባው በወታደሮች የሚጠበቅ እና የነገሥታቱ ልጆች ብቻ ይገቡበት የነበረ ቦታ ነበርና ነው ግራኝ አምባውን ለመስበር ሁለት ጊዜ አለመቻሉን ስንረዳ አምባው ምን ያህል ጠንካራ እንደነበር ያሳያል ምናልባት ምእመናን አንደልባቸው ወደ አምባው መግባት የቻሉት ከግራኝ በኋላ አምባው የነገሥታት ልጆች ወኅኒ መሆኑ ሲቀር ነው በጎንደር ዘመን ደግሞ ወኅኒው ወደ ወኅኒ አምባ በመዛወሩ ምእመናኑ እንደ ልብ መግባት ችለዋል የግራኝ ሠራዊት ወደ አምባው በወጣ ጊዜ የካቲት ቀን ዓም የነገሥታቱን የወግ አቃ መዝረፋቸውን እንጂ ግማደ መስቀሉን ለማውጣት መሞከራቸውን አይገልጥልንም አሁን ያለውን የእግዚአብሔር አብ ቤተ ከርስቲያን ያሠሩት ዐፄ ምኒሊክ ሲሆኑ የእመቤታችንን ቤተ ከርስቲያን ያሠሩት ደግሞ እቴጌ መነን ናቸው ሐታሳ ራሪ ጳምፍ ጃሥዛፊ ካጸኦሖም ኖማሳሥውዕው ድ እስካሁን ትከከለኛ ምከንያቱን ያላገኘሁት ግሼን የግማደ መስቀል መንበር ሆና እያለ በዓለ ንግሥ በመስከረም ለምን እንደ ሆነ ነው። የመጀመርያው ቁርጥ ያለ ሕግ ካለመኖሩ የተነሣ ይመስለኛል በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ ላይ አንድ ወጥ ካላንደርን ማወጅ የፌዴራል መንግሥቱ ሥልጣን መሆኑን ይገልጻል ሳላውቀው ታውጆ ካልሆነ በቀር እስካሁን የተወካዮች ምከር ቤት ካላንደርን በተመለከተ ያወጣው ሕግ የለም ስለዚህም እንደ ዘመነ መሳፍንት «ሰው ሁሉ በፊቱ መልካም መስሎ የታየውን ያደርግ ጀመር በሌላ በኩል ደግሞ የሚመለከታቸውን ባለሞያዎች በሚመለከታቸው ቦታ ያለማሳተፍ ልማዳችን የፈጠረው ሊሆንም ይትላል አንድ ሰው እድሉን አና መድረኩን ካገኘ ታውቃለህ ከተባለ አጋጣሚውም ከተፈጠረለት ሁሉንም ይሆናል ደራሲም አዘጋጅም ዳይሬከተርም ተዋናይም ይሆናል ዘፋኝም ኮምፖዘርም ደራሲም የድምፅ ባለሞያም ይሆናል ይኹ ልማዳችን የዘመን አቆጣጠራችንን በተመለከተም በሞያው የደከሙ ከልክ በላይ የሠለጠኑ ነገሩን ከነምክንያቱ ሊያስረዱ የሚችሉ ሊቃውንት እያሱ ሞያውን የማያውቁት እና ለሞያውም ትኩረት የማይሰጡ አካላት ገቡበትና ሁሉም የየራሱን መንገድ ፈጠረ እንደገናም ደግሞ ፈረንጅ ያደረገው ሁሉ ትከከል ነው የሚለው ከፉ ልማዳችንም ለዚህ ሳያጋልጠን አልቀረም ፈረንጆቹ አዲሱን ዘመናቸውን የሚቀይሩት በእኩለ ሌሊት ነው ያም እንኳ ቢሆን ትክከል ሆኖ አይደለም የዘመን መለወጫ በሽርፍራፊ ሴኮንዶቹ የተነሣ በየጊዜው ይለዋወጣልና ነገር ግን በልማድ ሕግ ርህሃ መሠረት በእኩለ ሌሊት ሰዓታቸውን በመጀመራቸው ከሰዓታቸው ጋር እንዲገጥም አድርገው ተጠቀሙበትና በዚያው ጸና ታድያ እኛም ለመሠልጠን እንደ እነርሱ በእኩለ ሌሊት አዲሱን ዓመት መቀበል አለብን ተብሎ ሳይታሰብ አልቀረም ፈረንጆቹ በእኩለ ሌሊት አዲስ ዓመታቸውን ቢቀበሉ እውነታቸውን ነው ምከንያቱም የእነርሱ የቀን አቆጣጠር ከእኩለ ሌሊት አንድ ሰዓት አልፎ ይጀምርና በእኩለ ሌሊት ያልቃል አዲሱ ዓመታቸውም ብሎ የሚጀምረው በእኩለ ሌሊት ነው ኮፒ በሚጠቅም መንገድ ከተደረገ አንዳንድ ጊዜ መልካም ነው ነገር ግን ኮፒ ሲደረግ ለገልባጩ እንዲያመቸው አድርጎ ካልሆነ ከመኮረጅ የባሰ ስሕተት ይሠራል ትምህርት ቤት እያለን የሚቀለድ አንድ ቀልድ ነበረ አንድ ሰነፍ ተማሪ ነበረ ይባላል ይኹ ተማሪ አራተኛ ከፍል ይደርስና እንዴት እንደሚያደርግ ግራ ይገባዋል በመጨረሻም በፈተና ሰዓት አነጣጥሮ ተኳሽ መሆን እንደሚያዋጣው ራሱን አሳምኖ ፈተና ከፍል ይገባል ከዚያም እያነጣጠረ ከጎበዙ ተማሪ መኮረጅ ይጀምራል አንዲትም ጥያቄ ሳታመልጠው ይኮርጃል በመጨረሻም ፈተና በሚመለስበት ቀን ግቢው ሁሉ በሳቅ አወካ ለካስ ያ ሰነፍ ተማሪ ከጎበዙ ተማሪ ሲኮርጅ ከነ ስሙ እና ከነ ቁጥሩ ኑሯል የኮረጀው የኛም አኮራረጅ የዚሀን ሰነፍ ተማሪ ዓይነት ሆነ ቢያንስ ቢያንስ የአዲስ ዓመት በዓል አከባበራቸውን ወስደን የኛ አዲስ ዓመት በሚከበርበት ሰዓት ብናደርገው ከሰነፉ ተማሪ አኮራረጅ የተሻለ በኮረጅን ነበር ምናልባትም ደግሞ ነገሮችን በአራቱም አቅጣጫ ካለማየት የመጣም ይሆናል ፅውቀት ማለት ነገሮችን ከአራት አቅጣጫ ማየት መቻል ነው ማንበብ መጠየቅ መመራመር ማነፃፀር ማወዳደር መተንተን የሚባሉት ነገሮች የሚመጡት ነገሮችን ከአራቱም አቅጣጫዎች ለማየት ሲሞከር ነው በአኩለ ሌሊት ተነሥተው አዲስ ዓመት ገብቷል ብለው የሚያውጁ አካላት ሌላው ቀርቶ የእጅ ሰዓታቸውን እንኳን ቢያዩት በታረሙ ነበር «ከሌሊቱ ስድስት ሰዓት» ነበር የሚለው በዚያ ሰዓት ስድስት ሰዓት ካለ ደግሞ ሌሎች አምስት ሰዓታት ከፊቱ ሄደዋል ወይንም ደግሞ ሌሎች ስድስት ሰዓታት ከኋላው ይቀሩታል ማለት ነው በዚያ ሰዓት ስድስት ሰዓት ከተባለ ደግሞ ያ ሰዓት ያለፈው ቀን ቅጣይ እንጂ የአዲስ ቀን መጀመርያ አለመሆኑን መረዳት ይገባ ነበር አንዳንዶች ይህንን የአዲስ ዓመት ጉዳይ ከገና እና ፋሲካ በዓላት ጋርም ያያይዙታል በገና አና ፋሲካ በዓላት ጊዜ በዓሉ የሚበሰረው በእኩለ ሌሊት ነው ከዚህ አያይዘውም አዲስ ዓመትም በእኩለ ሌሊት ይበሠራል ይላሉ ገና እና ፋሲካ በእኩለ ሌሊት የሚበሠሩት በበዓላቱ ታሪካዊ ምከንያት የተነሣ እንጂ የበዓሉ ቀን በእኩለ ሌሊት ስለ ገባ አይደለም ከርስቶስ የተወለደውም ሆነ ከሙታን የተነሣው በእኩለ ሌሊት ነው ተብሎ በቤተ ከርስቲያን ስለሚታመን በዓሉ በእኩለ ሌሊት ተከበረ እንጂ ፅለታቱ በስድስት ሰዓት ስለሚገቡ አይደለም በቤተ ክርስቲያን ሁለት ዓይነት አቆጣጠሮች አሉ የፀሐይ አቆጣጠር እና የጨረቃ አቆጣጠር የፀሐይ አቆጣጠር ከጠዋቱ አሥራ ሁለት በኋላ ጀምሮ አስከ ሌሊቱ አሥራ ሁለት ሰዓት ይደርሳል አብዛኛውን የሕዝቡ በዓላት እና አቆጣጠር ብ ር የተመሠረተው በዚህ ነው ሁለተኛው ደግሞ የጨረቃ አቆጣጠር ነው ይህም በምሽቱ አሥራ ሁለት ሰዓት ጀምሮ በማለዳው አሥራ ሁለት ሰዓት ያልቃል አብዛኛውን ጊዜ የቤተ ከርስቲያኒቱ በዓላት በተለይም ዐበይት በዓላት የሚወጡት ይህንን አቆጣጠር ከፀሐይ አቆጣጠር ጋር በማጣመር ስለሆነ ተብሎ ይጠራል በሥርዓተ ጸሎት ምሽት ሲገባ የቀጣዩን ቀን ጸሎት የምናደርሰው የጸሎት አቆጣጠራችን የጨረቃን አቆጣጠር ጭምር ስለሚከተል ነው በተለይም የነነዌ ጾም የዐቢይ ጾም መጀመርያ ደብረ ዘይት ስቅለት ትንሣኤ ዕርገት እና ጳራቅሊጦስ በዚህ መሠረት የሚወጡ ናቸው መሠረቱ ደግሞ የትንሣኤ በዓል ነው የትንሣኤ በዓል ሦስት ነገሮችን መሠረት አድርጎ መውጣት አለበት ከእሑድ መልቀቅ የለበትም ከአይሁድ ፋሲካ በኋላ መሆን አለበት ከእርሱ ጋር የተያያዙ በዓላትን ጥንት ማስለቀቅ የለበትም እነዚህም ደብረ ዘይት እሑድስቅለት ዓርብ ዕርገት ጎሙስ ጳራቅሊጦስ እሑድ እንዲውሉ ማድረግ ነው የትንሣኤ በዓል የሚወጣው በጨረቃፀሐይ አቆጣጠር ነው ምከንያቱም አይሁድ በዓለ ፋሲካቸውን የሚያወጡት በጨረቃ አቆጣጠር በመሆኑ ነው አይሁድ በጨረቃ አቆጣጠር ተጠቅመው ያወጡትን የአይሁድ ፋሲካ በዓል አልፎ አማናዊውን ትንሣኤ ለማከበር በጨረቃፀሐይ ቆጥሮ ማውጣትን ይጠይቃል የሚገርመው ግን በዚሁ በጨረቃ ብንቆጥረው እንኳን አዲሱ ዓመት የሚገባው ከምሸቱ አሥራ ሁለት ሰዓት እንጂ ከሌሊቱ ስድስት ሰዓት ሊሆን አይችልም ቤተ ከርስቲያን ሁለቱንም አቆጣጠሮች እንደየ አስፈላጊነታቸው ትጠቀምባቸዋለች አንዳንድ መፍቀርያነ በዓል ደግሞ በዓሉ የሚያምረው እና የሚደምቀው በእኩለ ሌሊት ሲሆን ነውና በእኩለ ሌሊት ብናከብረው ምናለ ይላሉ በዓሉን በእኩለ ሌሊት ማከበርና አዲሱ ዓመት በእኩለ ሌሊት ገባ ብሎ ማወጅ ይለያያሉ የበዓሉን ዋዜማ ከእኩለ ሌሊት ጀምሮ እስከ ንጋት ድረስ ማከበር ይቻላል የሺ ዘመናትን ሥርዓት እና አቆጣጠር በአንድ ሌሊት በማወቅ እና ባለማወቅ መናድ ግን በታሪክ እና በትውልድ የሚያስጠይቅ ነው ሠለጠን የምንል ሰዎች ደግሞ ኢትዮጵያ ውስጥ ሆነን በጎርጎርዮሳዊው ቀመር ሰዓታችንን እንሞላዋለን በኛ የሰዓት አቆጣጠርም ዕለቱ የሚጀምረው በኛ ከሌሊቱ ስድስት በእናንተ ደግሞ ከሌሊቱ ሰዓት ነው የኢትዮጵያን የዘመን አቆጣጠር እያከበሩ በአውሮፓ ሰዓት መጠቀም ግን በዶሮ ወጥ ላይ ማርማላታ እንደ መጨመር ነው ሁለቱንም አያይዞ ማጥፋት ታድያ የኢትዮጵያ አዲስ ዓመት የሚብተው ስንት ሰዓት ነው። ቅዱስ ሲኖዶስ የቤተ ከርስቲያን የመጨረሻው ላዕላይ አካል የትምህርተ ሃይማኖቷ የሥርዓቷ እና የትውፊቷ ጠባቂ ቤተ ከርስቲያኒቱን የመወከል የመጨረሻው ሥልጣን ያለው መናፍቃንን አና ከሀድያንን ለማውገዝ የተመለሱትንም ይቅርታ ለማድረግ ሥልጣን ያለው የቤተ ከርስቲያን አካል ነው ከላይ ከተገለጡት ሃይማኖታዊ ተግባራት በተጨማሪ የፋይናንስ የሠራተኛ አስተዳደር የንብረት የይዞታ የማኅበራዊ ጉዳዮች የቅርስ እና የቤተ ከርስቲያኒቱን ግንኙነት በተመለከተ ፖሊሲ እና መመርያ የሚያወጣ አቅጣጫ የሚወስን እና የመጨረሻውን ውሳኔ የሚሰጥ አካልም ነው ቅዱስ ሲኖዶስ ሃይማኖታዊ ሀገራዊ ማኅበራዊ ዓለም ዐቀፋዊ እና ሰብአዊ ኃላፊነቶች ያሉበት የቤተ ክርስቲያን ሉዓላዊ አካል ነው እነዚህን ከባድ ኃላፊነቶቹን መወጣት ይቸል ዘንድ ሃይማኖታዊ ባሬያዊ እና አስተዳደራዊ ጥንካሬዎች ሊኖሩት ይገባል ሃይማኖታዊ የአንድ ሲኖዶስ ሃይማኖታዊ ጥንካሬ ሲባል አባላቱ በሐግ እና በሥርዓት የተሾሙ እምነታቸውን ጠብቀው የሚያስጠብቁ ለእምነታቸው ታማኝነት ያላቸው ላመኑበት ነገር እስከ መጨረሻው ለመቆም ጥብአት እና ጥንካሬ ያላቸው ማለት ነው በቤተ ከርስቲያናችን የቅዱስ ሲኖዶስ ኣባት የሚሆኑት ብጹአን ሊቃነ ጳጳሳት ናቸው ስለዚህም የሲኖዶሱ ጥንካሬ በብጹአን ጳጳሳት ጥንካሬ ላይ የተመሠረተ ነው ማለት ነው ይህም ጥንካሬ በሚከተሉት ሁኔታዎች ይገለጣል የሃይማኖት ትምህርት ብቃት የቅዱስ ሲኖዶስ አንዱ ተግባር የቤተ ከርስቲያኒቱን ትምህርተ ሃይማኖት መጠበቅ እና መመስከር ነው ይህንን ለመወጣት ደግሞ አባላቱ የቤተ ክርስቲያኒቱን ትምህርተ ሃይማኖት በሚገባ ያወቁዐውቀውም ለመመስከር የሚችሉ መሆን አለባቸው አንድ ሲኖዶስ ይህንን የመሰሉ አባቶች ካሉት ሊቃነ ጳጳሳቱ ነገረ ሃይማኖትን ሲያስተምሩ ሲያብራሩ እና ሲተነትኑ ይታያሉ ምእመናን ሃይማኖታቸውን አንዲጠብቁም መጻሕፍትን ይጽፋሉ ለመናፍቃን ጥያቄ በየጊዜው መልስ ይሰጣሉ ከዚህም በተጨማሪ በቤተ ከርስቲያኒቱ ውስጥ የሚያከራከሩ የሃሳብ ልዩነት የተፈጠረባቸው እና ምእመናነን የሚያደናግሩ ጉዳዮች ላይ እየተወያዩ አንድ ውሳኔ ይሰጣሉ የቤተ ክርስቲያን ሀብታት ዕውቀት የአንድ ጠንካራ ሲኖዶስ አባላት የቤተ ከርስቲያኒቱን ሥሪት በሚገባ ያውቁታል ገዳማዊ ሥርዓቷን የቅዳሴ ሕይወቷን የጸሎት ጉዞዋን የቅርስ ሀብቷንየንብረት ይዞታዋን ታሪኳን እና ባህልዋን ችግርዋን እና ፈተናዋን በሚገባ ይረዳሉ በዚህ ረገድ ለሚጠየቁት ጥያቄ በቂ መልስ ይሰጣሉ ችግሮች ተባብሰው አደጋ ከማድረሳቸው በፊትም መፍትሔ ይሰጣሉ መንፈሳዊ ብቃት የአንድ ጠንካራ ሲኖዶስ አባላት በምእመናኑ በሚያገለግሉበት ድርሻ እና በራሱ በሲኖዶሱ የተመሰከረለት ሕይወት ያላቸው ናቸው ምእመናነን የሚያሰናከል በፍርድ ቤቶች አደባባይ የሚያውል እነርሱንም በቆራጥነት ከመጋደል የሚያግድ ነውር ነቀፋ አይኖርባቸውም ምእመናን አፋቸውን ሞልተው ይመሰከሩላቸዋል በሕግ ከሚያስጠይቅ ወንጀልም ነጻ ናቸው የጸሎት የስግደት የትምህርት የቅዳሴ የተባሕትዎ የተጋድሎ ሕይወታቸው ለሌሎች አርአያ የሚሆን ነው ከምቾት እና ቅንጦት ይልቅ ቀላል እና ጽዱ የሆነ አኗኗርን ይመርጣሉ ከሀብት ከምችት ይልቅ የጸጋ ስጦታን በብርቱ ይፈልጋሉሱ ከዘመዶ ቻቸው ይልቅ የመንፈስ ልጆቻቸውን ያሰባስባሉ ከምድራዊ ወንዝ ይልቅ ሰማያዊውን የሕይወት ወንዝ ይሻሉ በገዳማዊ ሕይወታቸው የተመሰከረላቸው በየጊዜው በገዳማቱ ሱባኤ የሚይዙ ከሥጋዊ መፍትሔ ይልቅ መንፈሳዊ መፍትሔ የሚመርጡ ይሆና በከተሞች ከመቀመጥ ይልቅ በገዳማቱ ማሳለፍን የገጠር ምአመናነን መጎብኘትን የሕዝቡን ችግር መፍታትን ይመርጣሉ ሕመሙማንን ለመጠየቅ በሐኪም ቤቶች ርሃብተኞችን ለመጎብኘት በረሃብ ቦታዎች ገበሬዎችን ለማበረታታት በገጠሮች ሠራኞችን ለማጽናት በፋብሪካዎች ይገኛሉ የሕዝብ አባትም ይሆናሉ መኪና ከየት እገዛለሁ ቤትስ መቼ እሠራለሁ ብለው አይጨነቁም አገልግሎታቸውን ያዩ ምእመናን መኪናውን ያዘጋጃሉ በመንበረ ጵጵስናቸውንም ይሠሩላቸዋል አይናገሩም ነገር ግን በፍቅር ያስደርጋሉ አይለምኑም ነገር ግን በሃይማኖት ያስፈጽማሉ ሲሆን ሲሆን እግዚአብሔር ትምህርታቸውን በተአምራት ያጸናላቸዋል የማስተማር አጥምቆ የመፈወስ ጽፎ የማስረዳት ጸልዮ ግዳጅ የመፈጸም ተከሎ የማፍራትገዳም ተከሎ የማጽናት ጸጋን ያድላቸዋል ምእመናኑ እንደ አለቃ ሳይሆን አንደ አባት እንደ ባለ ሥልጣን ሳይሆን እንደ መምህር ያዩዋቸዋል አነርሱ አረኞች ናቸው አንጂ ምንደኞች አይደሉምና አስተዳደራዊ አስተዳደራዊ ብቃት ስንል የየአንዳንዱ የሲኖዶስ አባል አና የምልዐተ ጉባኤው አስተዳደራዊ ብቃት ማለታችን ነው ግላዊ እያንዳንዱ የቅዱስ ሲኖዶስ አባላት አስተዳደራዊ ብቃት ከሌላቸው የሁሉም ውሑድ የሆነው ምልዐተ ጉባኤ ብቃት አይኖረውም ይህንን ብቃት ለማግኘት ደግሞ አመራረጥ ልምድ እና ሥልጠና ወሳኞች ናቸው አመራረጥ የቅዱስ ሲኖዶስ አባላት የሚሆኑ ጳጳሳት ሲመረጡ ከሃይማኖታዊ ብቃት አና ዕውቀት በተጨማሪ አስተዳደራዊ ፅውቀት እና ብቃት ወሳኞች ናቸው አንዳንድ አብያተ ከርስቲያናት ለምሳሌ የግብጽ ቤተ ከርስቲያን ለኤኢስ ቆይስነት የምትመርጣቸውን አባቶች አስቀድማ በመምረጥ በልዩ ልዩ የኃላፊነት ቦታዎች ትመድባቸዋለች ትምህርት ቤት እንዲገቡ ታደርጋለት ከአነስተኛ እስከ ከፍተኛ ቦታዎች ገብተው ያያሉ ይፈተና ድከመታቸውን ያሻሸላሉ ብርታታቸውን ያጠነከራሉ በመካከሉ ነውር ነቀፋ ከተገኘባቸው ሕዝብ የሚያማርራቸው ሀብት እና ገንዘብ የሚያባከኑ አስተዳደራቸው የማይሻሻል እና ለሙስና የተጋለጠ ከሆነ ወደ ቀጣዩ የከህነት መዓርግ አይሸጋገሩም ነገር ግን በበጎ ሥራቸው የተመሰከረላቸው አብረዋቸው የሠሩት አካላት ያመሰገኗቸው እና የሥራ ፍሬያቸው የሚታይ ከሆነ ቤተ ከርስቲያኒቱ ትሾማቸዋለች ቤተ ከርስቲያን ብጹዐን ጳጳሳትን ከሾመች በኋላ ልታስብበት የሚገባ አንዱ ጉዳይ የሚያስፈልጋቸውን መሣርያ ስለማሟላት ነው መጀመርያ ደረጃ ታውጣ ተመሳይ ደረጃ ያላቸው መንበረ ጵጵስናዎች የቤት ዕቃዎች አልባሳት ተመሳይ ደረጃ ያላቸው መኪኖች የአገልግሎት መሣርያዎች እንዲኖሯቸው ሕግ ታውጣ ግዥው በአንድ መምሪያ ሥር ከአንድ የበጀት ቋት ይሁን ሸላሚ ያገኘ ባለሚሊዮን መኪና ያላገኘ ባለ በቅሎ መሆን የለበትም ጋምቤላም አሶሳም ጂግጂጋም አዲስ አበባም ተመሳሳይ ደረጃ ይኑራቸው አባ እገሌ በዚህን ያህል ብር መኪና ገዙ የሚለው ዜና አንዲቆም ቤተ ከርስቲያኒቱ በዕቅድ ታሟላላቸው መኪና ለአባቶቻችን ምናቸው ነው እንዲያውም ለአሶሳ ለጋምቤላ ለዑጋዴን ለሐረር ለአፋር አህጉረ ስብከት ጳጳሳት ከአገልግሎታቸው አንፃር ሄሊኮፕተርም ያስፈልጋቸዋል የሀገሪቱ ሕግ ከፈቀደ ነገር ግን ይህ ሁሉ በሲኖዶሱ ተፈቅዶ በዕቅድ ይገዛ እንጂ በሽልማት እና በስጦታ ስም መሆን የለበትም አንዱ ተደሳች ሌላው ተመልካች መደረገም አይገባውም ከዚህም በተጨማሪ እንደ ግብጽ እና አርመን ቤተ ከርስቲያን አባቶች የቅዱስ ሲኖዶስ አባላት በበጀት እንጂ በደመወዝ መተዳደር የለባቸውም የሚያስፈልጋቸውን ቤተ ከርስቲያን ታሟሳ ከዚያ ውጭ ለጳጳሳት ደመወዝ መከፈል እረኞችን ቅጥረኞች ማድረግ ነው ጳጳሳትም ለዕለት ከሚጠቀሙበት በቀር ቋሚ ሀብት ማፍራት ቤት መሥራት ዘር መዝራት አያስፈልጋቸውም ቤተ ክርስቲያን የማን ሆና ነው እነርሱ በየመንደሩ ቤት የሚሠሩት በምእመናኑ ድጋፍ እና ፍቅር የተሾሙ ቤተ ክርስቲያን የምትመሰከርላቸው አባቶች ከተሾሙ ነገ ዐረፍተ ዘመናቸው ሲደርስ መቀበር ያለባቸው በሀገረ ስብከታቸው ነው ቫቲካንን ያየ ሰው ከሚቀናባቸው ነገሮች አንዱ ለፖፖቹ የተዘጋጀው የቀብር ሥርዓት ነው አኛም በየሀገረ ስብከቱ የታወቀ የቀብር ቦታበተለይም በገዳማት መዘጋጀት አለበት ይህም ቦታ ምእመናን የሚጸልዩበትሻማ የሚያበሩበት እና የአባቶች ንዋያተ ቅድሳት እና አልባሳት የሚቀመጡበት መሆን ይገባዋል አንድ ሊቀ ጳጳስ መቀበር ያለበት ባገለገለበት ሀገረ ስብከት እንጂ ዘመዶቹ ባሉበት ቦታ መሆን የለበትም ሲያርፍም ንብረቱ ለሰአገለገለበት ሀገረ ስብከት መሰጠት አለበት ያም ሀገረ ስብከት ለምእመናን በቅርስነት መታየት ያለባቸውን በመቃብራቸው አካባቢ ሊታዩ በሚችሉበት ቦታ ማስቀመጥሌሎቹን ደግሞ ወደ ንብረት ከፍል ገቢ ማድረግ ይገባዋል ሥልጠና አስተዳደራዊ ክሂሎት በአንድ ጀምበር አይመጣም በአንድ ኮርስም አይገነባም ነገር ግን ልዩ ልዩ ዘዴዎችንወቅታዊ አሠራሮችን እና የተለዋወጡ ሕጎችን ለማወቅ እንዲቻል የሥራ ላይ ሥልጠናዎች ወሳኞች ናቸው በአንዳንድ አብያተ ክርስቲያናት ለጵጵስና መብቃት ማለት በሁሉም ነገር መመረቅ ተደርጎ ይወሰዳል ይህ ግን ፈጽሞ ስሕተት ነው ሰው ምሉዕ በኩልሄ ሊሆን አይትልም ነገር ግን ሁሉን አቀፍ መሆን ይትላል በተለይም ዓለማዊ አሠራሮች ሕጎች መዋቅሮች እና ስልቶች በየጊዜው ስለሚለዋወጡ እነርሱን ተከታትሎ ለማወቅ ወቅታዊ ሥልጠናዎች ያስፈልጋሱ ይህ ደግሞ ብጹአን አባቶችንም ይመለከታል ለምሳሌ በኛ ቤተ ከርስቲያን ለጳጳሳት ሥልጠና ማዘጋጀት እና መስጠት እንደ ድፍረት ይቆጠራል ይህ ግን ፈጽሞ ስሕተት ነው መሠለጥን ማለት አላዋቂነትን መግለጥ ማለት አይደለም ዐዋነትን ማጽናት እንጂ ወቅቱን እንድንቀድመው ከምእመናንም የተሻለ እንድናውቅ የሚያደርገን ነው ዛሬ ዛሬ በየሀገረ ስብከቱ ጳጳሳት ፋይናንስ ያንቀሳቅሳሉሀብት ያስተዳድራሉየቦታ ይዞታ ጉዳይን ያያሉ የሠራተኛ አስተዳደር ይመለከታቸዋል የሕግ ከርከሮችን ያያሉ የቤተሰብ ጉዳዮችን ይዳኛሉ በጤና ጉባኤያት ይሳተፋሉ እነዚህ ትምህርቶች ደግሞ በአብነት ትቤቶቻችን ውስጥ የሉም ብጹአን አባቶች አነዚህን ጉዳዮች በሚገባ ተገንዝበው ለመምራት እና ለመወሰን እንዲችሉ ወቅታዊ ሥልጠናዎች ያስፈልጓቸዋል የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ምእመናን በመላው ዓለም በተበተኑበት በአሁኑ ዘመን አባቶች በመገናኛ ብዙኃን ተደራሽ መሆን አለባቸው ሲሆን ሲሆን እያንዳንዱ ሀገረ ስብከት የየራሱ ዌብ ሳይት ያስፈልገዋል አባቶችም ፌስ ቡከን በመሳሰሉ መሣርያዎች ማስ ተማር አለባቸው ትምህርቶቻቸውን በቪሲዲዎች እና በዲቪዲዎች ልናገኛቸው ይገባል ለዚህ ለዚህ ደግሞ ዘመኑን የዋጀ ሥልጠና ወሳኝ ነው ግብፆች ከ በላይ ዌብ ሳይት ሲኖራቸው የኛ አባቶች እና ቤተ ከህነት አንድም ጠንካራ የመረጃ መረብ የለንም በሀገር ዐቀፍ እና በዓለም ዐቀፍ መድረኮች ቤተ ከርስቲያንን ወከለው ጥናታዊ ጽሑፎችን ማቅረብ የቀረቡትን ሰምቶ ሃሳብ መስጠትየቤተ ከርስቲያኒቱን ዐቋም ማንፀባረቅ ይጠበቅባቸዋል በከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ተገኝተው ማብራርያ መስጠት መንግሥት ሕግ ሲያወጣ ተገኝተው የቤተ ከርስቲያንን መብት ማስከበር ዘመኑ ይጠይ ቃቸዋል እስካሁን ድረስ በጥናታዊ መጽሔቶች ውስጥ ጥናታዊ ጥሑፋቸው የታተመላቸው የቤተ ከርስቲያናችን ሊቀ ጳጳስ ብጹዕ ወቅዱስ አቡነ ቴዎፍሎስ ብቻ ናቸው ልምድ የመንግሥትን ልዩ ልዩ ኃላፊዎች እና የፓርላማ አባላት ብንመለከት በየጊዜው ወደ ልዩ ልዩ ሀገሮች እየተጓዙ ልምድ ይቀስማሉ ይህ ነገር ለብጹአን አባቶችም ያስፈልጋል በተለይም በሃይማኖት ከሚመስሉን አኃት አብያተ ከርስቲያናት ጋር የልምድ ልውውጥ ማድረግ ዕውቀት ያስገበያል ከእነርሱ ድከመት እና ጥንካሬም እንድንማር ያደርጋል ስለ ችግሮች አፈታትስለ ምእመናን አያያዝ ስለ ሀብት እና ንብረት አስተዳደር ስለ ገዳማት አሠራር ስለ ስብከተ ወንጌል ሥርጭት ልምድ መቅሰም ያስፈልጋል በሌላም በኩል በሀገር ውስጥ ከሚገኙ መሥሪያ ቤቶች ተቋማት ድርጅቶች የትምህርት ማዕከላት እና ከመሳሰሉት ልምድ መቅሰሙየሞያ እና የልምድ እገዛ መጠየቁ ብሎም ተባብሮ መሥራቱ የብጹአን አባቶችን አገልግሎት ውጤታማ ያደርገዋል ጉባሬያዊ ቅዱስ ሲኖዶስ አንደ አንድ ተቋም አስተዳደራዊ ብቃት እና ጥንካሬ ያስፈልገዋል አሁን ባለው አሠራር የቤተ ከርስቲያናችን ሲኖዶስ ከጊዜያዊ ኮሚቴ ባለፈ መካሪም አማካሪም የለውም ራሱ ያረቅቃል ራሱ ይፈትሻል ራሱ ያጸድቃል ሌሎች የቤተ ከርስቲያን አካላት እና ምእመናን የሚሳተፉበት ምንም ዓይነት መንገድ የለውም ከአኃት አብያ ከርስቲያናት ግብጽን ከሌሎቹ ደግሞ የሮም ካቶሊክን ብንመለከት ግን ይህ ዓይነት አሠራር የላቸውም ሲኖዶሳቸው በሥሩ ቋሚ ኮሚቴዎች አሉት እነዚህ ቋሚ ኮሚቴዎች በሊቃነ ጳጳሳት በሊቃውንተ ቤተ ከርስቲያንበባለሞያዎች እና በጽ ቤት ሠራተኞች የተደራጁ ናቸው አስቀድመው ጉዳዮች የሚታዩት የሚረቅቁት የሚስተካከሉት አና ለውሳኔ የሚቀርቡት በአነዚህ ቋሚ ኮሚቴዎች አማካኝነት ነው ሲኖዶሱም አንድን አጀንዳ ተነጋግሮበት ለዝርዝር እይታ ወደ እነዚህ ኮሚቴዎች ነው የሚመራው ዕቅድ የሚዘጋጀው የፖሊሲ ረቂቅ የሚቀርበው የጳጳሳት ምርጫ ዕጡ የሚቀርበው የኃላፊዎች ሹመት ዕጩ የሚቀርበው በእነዚህ ኮሚቴዎች ነው ይህ አሠራር ነገሮች ጊዜ ተወስዶባቸው በዝርዝር እንዲታዩ ከመርዳቱም በላይ ከስሕተትም ይጠብቃል የሚመለከታቸው አካላትም ሃሳብ እንዲሰጡ ዕድል ይሰጣል ለምሳሌ አንድ የሕግ ረቂቅ ሲዘጋጅ የሕግ ኮሚቴው ከቅዱስ ሲኖዶስ በተሰጠው አቅጣጫ መሠረት ያረቅቃል የሚመለከታቸውን አካላት እና ግለሰቦች ጠርቶ ያወያያል ሃሳብ ያሰባስባል ከዚያ በኋላ ደግሞ ጨምቆ እና የሕግ መልከ አስይዞ ለሲኖዶሱ ያቀርባል ቅዱስ ሲኖዶስም የቀረበለትን መርምሮ ያጸድቃል በዚህ ሂደት ሊቃውንተ ቤተ ከርስቲያን ምአእመናን ባለሞያዎች አና ሌሎች መንግሥታዊ አና መንግሥታዊ ያልሆኑ አካላት ስለተሳተፉበት የሲኖዶሱ ውሳኔ ተጠቃሽ አግባቢ እና ሁሉም የሚቀበለው ይሆናል ማለት ነው ለምሳሌ የግብጽ ቤተ ከርስቲያን ሲኖዶስ የሚከተሉት ቋሚ ኮሚቴዎች አሉት የዶግማ እና መንፈሳዊ ትምህርት የሕግ የአህጉረ ስብከት ጉዳዮች የሥርዓተ ቤተ ከርስቲያን አና ትውፊት ጉዳዮች መንፈሳዊ ግንኙነት የሕዝብ ግንኙነት የከህነት ጉዳዮች የዕቅድ አንዲሁም በጽቤቱ ሥር ቃለ ጉባ የሚይዙ አና ውሳኔዎችን የሚከታተሱ ባለሞ ያዎች አሏቸው የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ቅዱስ ሲኖዶስም በብፁአን አበው የሚመሩ ሦስት ጳጳሳትሦስት ሊቃውንት ሦስት ባለሞያ ምእመናን የሚሳተፉባቸው በየራሳቸው የተሟሉ የጽቤት መሣርያዎች በጀት እና ድጋፍ ሰጭ የሰው ኃይል ያላቸው ቋሚ ኮሚቴዎች ቢኖሩት መልካም ነው እነርሱም የዶግማ እና የቀኖና ጉዳዮች የቤተ ከርስቲያንን ትምህርተ ሃይማኖት እና ሥርዓት የሚያብራራ ለሚነ ጥያቄዎች በሲኖዶሱ መወሰን ያለባቸውን የዶግማ እና የሥርዓት ጉዳዮች አርቅቆ የሚያቀርብ ለሚነሠ ከርከሮች ዝርዝር ምላሽ የሚያዘጋጅ ሥርዓት ሊሠራባቸው የሚገቡ ጉዳዮችን በመለየት ረቂቅ የሚያቀርብ በቅዱስ ሲኖዶስ የሚታዩ የሃይማኖት መጻሕፍትን የሚመረምር ከልዩ ልዩ አካላት ለሚቀርቡ የቤተ ከርስቲያንን ሃይማኖታዊ አስተያየት ለሚጠይቁ ጉዳዮች መልስ የሚያዘጋጅ የካህናት እና የክህነት ጉዳዮች የካህናትን አሺጂም ሥርዓት አለባበስ አቀጣጠር የሥነ ምግባር ሁኔታ ብዛትየሚመለከት ከህነትን ለሚመለከቱ ቅሬታዎች እና ጥያቄዎች ዝርዝር መልስ የሚያዘጋጅ በካህናት መካከል ለሚነሠና የሲኖዶሱን ውሳኔ ለሚፈልጉ ጉዳዮች ረቂቅ ውሳኔ የሚያዘጋጅ ክህነትን እና ካህናትን በተመለከተ መጽደቅ ያለባቸውን ረቂቅ የሕግ ሃሳቦች የሚያመነጭ ከልዩ ልዩ አካላት ካህናትን በተመለከተ ለሚቀርቡ ጥያቄዎች መልስ የሚያዘጋጅ ስለሚሾሙ ኤጺስ ቆልሳት መረጃ የሚያሰባስብሥልጠና የሚያዘጋጅ እጩ የሚያቀርብ የገዳማት ጉዳዮች የገዳማትን ይዞታሥሪት የገዳማውያንን አገባብ አኗኗር የገዳማትን ሀብት እና ንብረት የገዳማትን አስተዳደር የምንኩስናን አሰጣጥ የመነኮሳትን አመዘጋገብ በተመለከተ የሚያይረቂቅ የውሳኔ ሃሳብ የሚያቀርብሕግ የሚያዘጋጅ የቤተሰብ እና ማኅበራዊ ጉዳዮች ከርስቲያናዊ ቤተሰብን በተመለከተ መውጣት ያለባቸውን ፖሊሲዎች እና መመርያዎች የሚያረቅቅ ማኅበራዊ ጉዳዮችን በተመለከተ ሃሳብ የሚያቀርብ ነው የቤተሰብ ምጣኔየወሊድ መቆጣጠርያ ኤች አይቪኤድስ የቤተሰብ ሕግየሕፃናት አስተዳደግ የአረጋውያን ሁኔታ ጤና ጉዳዮች የሴቶች መብት ጉዳዮች ወሊድ እና ከወሊድ ጋር የተያያዙ ጉዳዮች የዚህ ኮሚቴ ጉዳዮች ናቸው የቅድስና እና ቅዱሳት መጻሕፍት ጉዳዮች የቤተ ክርስቲያኒቱ ቅዱሳን እነማን እንደሆኑ ታካቸው ገዳማቸውከብረ በዓላቸው ተጠንቶ በሲኖዶሱ እአንዲጸድቅ የቤተ ከርስቲያኒቱን መጻሕፍት የመለየት በቀኖና ዕውቅና የመስጠት በቅዱስ ሲኖዶስ መዓርገ ቅድስና ሊሰጣቸው የሚገቡ ቅዱሳንን ማጥናት እና ማቅረብ የዚህ ኮሚቴ ተግባራት ናቸው የፋይናንስ የበጀት እና ኢኮኖሚ ጉዳዮች የቤተ ከርስቲያኒቱን የገቢ ምንጮች ሃሳብ ማቅረብ የፋይናንስ ሕጎችን ማርቀቅ የፋይናንስ እና ኢኮኖሚ ፖሊሲ ማርቀቅ የአብያተ ከርስቲያናትን የፋይናንስ አያያዝ በተመለከተ ሃሳብ ማቅረብ ቤተ ክርስቲያኒቱ በኢኮኖሚ ራስዋን የምትችልበትን ሃሳብ ማቅረብ በሀገሪቱ የፋይናንስ እና ኢኮኖሚ ጉዳዮች የቤተ ከርስቲያኒቱ ድምፅ የሚሰማበትን መንገድ መተለም ከልዩ ልዩ ከፍሎች የሚቀርቡትን የቤተ ከርስቲያኒቱን የበጀት ጉዳዮች ተመልከቶ ለቅዱስ ሲኖዶስ ውሳኔ ሃሳብ ማቅረብ የንብረት የአስተዳደር እና መረጃ ጉዳዮች የቤተ ከርስቲያኒቱን ሠራተኞች ሁኔታ የደመወዝ ደረጃ የአስተዳደር ስልት እና መንገድ አዳዲስ የአሠራር መንገዶችን የመረጃ አና የመረጃ ቋትን በተመለከተ የቤተ ከርስቲያኒቱን የመረጃ ግንኙነት በተመለከተየዶከመንት እና አርካይቭን ጉዳይ በተመለከተ የቤተ ከርስቲያኒቱን የንብረት እና ቅርስ አያያዝ በተመለከተ የይዞታ እና ርስት ጉዳዮችን በተመለከተ የሚመለከትና ሀሳብ የሚያቀርብ የፖሊሲ እና የመመርያ ረቂቅ የሚያቀርብ የውጭ ግንኙነት ጉዳዮች የቤተ ከርስቲያኒቱን ኢኩሜኒካል ግንኙነት ከአኃት አብያተ ክርስቲያናት ከሌሎች አብያተ ክርስቲያናት ከዓለም ዐቀፍ ድርጅቶች ከሌሎች ሕዝቦች ጋር ስለሚኖራት ግንኙነት የሚያጠና የፖሊሲ እና የሕግ ረቂቅ የሚያቀርብበሚወሰኑ ውሳኔዎች ላይ ሃሳብ የሚያቀርብ የሕዝብ ግንኙነት እና ሚዲያ ጉዳዮች ስለ ቅዱስ ሲኖዶስ መረጃ የሚሰጥ ጋዜጣዊ መግለጫ የሚያዘጋጅ መታወቅ ያለባቸውን የቅዱስ ሲኖዶስን ውሳኔዎች ለሕዝብ የሚገለጡበትን መንገድ የሚያመቻች የቅዱስ ሲኖዶስን እንቅስቃሴ የሚገልጡ የመረጃ መረቦችን የሚያደራጅ እና የሚከታተል ቤተ ከርስቲያኒቱ የሬዲዮ የቴሌቭዥን አና የኅትመት ሚዲያ እንዲኖሯት ያሏትም እንዲበለጽጉ ለቅዱስ ሲኖዶስ ሃሳብ የሚያቀርብ የፖሊሲ ረቂቅ የሚያዘጋጅ የሚያማከር እና ሃሳብ የሚያመነጭ የወጣቶች እና ትምህርት ጉዳዮች የሰንበት ትቤቶችን የማኅበራትን እና ከወጣቶች ጋር የተያያዙ ጉዳዮችን በተመለከተ የሚያጠና የቤተ ከርስቲያነቱን ነባር እና ዘመናዊ ትቤቶችን በተመለከተ የትምህርት ፖሊሲ የሚያረቅቅ ስለ ዩኒቨርሲቲዎች ኮሌጆች እና ማሠልጠኛዎች ሃሳብ የሚያቀርብ የሚያማከር ለቤተ ከርስቲያኒቱ የትምህርት ተቋማት የፕሬዚዳንቶችን አና ሴኔቶችን ሹመት የሚያቀርብ የሕግ ጉዳዮች በቅዱስ ሲኖዶስ የሚወጡ ሕጎችን አስቀድሞ የሚያይ ከሌሎች ኮሚቴዎች ጋር በመሆን ሕጎች የቤተ ከርስቲያኒቱን አሠራር የሕግን ቅርጽ እና የሀገሪቱን የሕግ አግባብ የጠበቁ መሆናቸውን የሚከታተል ለሲኖዶሱ የሕግ ምከር የሚሰጥየሚሻሻሉ ሕጎችን ለይቶ የሚያቀርብ የአዳዲስ ሕጎች ሃሳብ የሚያመነጥ እነዚህ ቋሚ ኮሚቴዎች ከላይ ከተጠቀሱት ተግባሮቻቸው በተጨማሪ ከሥራቸው ጋር ተያያዥነት ያላቸውን የጠቅላይ ቤተ ከህነት የሥራ ከፍሎች ይከታተላሉ ሪፖርቶቻቸውን ይመረምራሱ ዕቅዶቻቸውን ተመልከተው ለቅዱስ ሲኖዶስ ያቀርባሉ በየጊዜው አየጠሩ በጉዳዮች ላይ ማብራርያ ይጠይቃሉ ከዚህም በተጨማሪ ቅዱስ ሲኖዶስ ለመምሪያዎችለኮሚሽኖችለድርጅቶች እና ለልዩ ልዩ ተቋማት የሚሾሟቸውን ኃላፊዎች የሚመለከታቸው ኮሚቴዎች አጥንተው መረጃ አዘጋጅተው ያቀርቡለታል ይህ አሠራር ሲኖዶሱን ከሐሜት የሚያወጣ እና በመረጃ ላይ የተመሠረተ ውሳኔ እንዲሰጥ የሚያደርግ ነው በሌላ በኩል በቤተ ከርስቲያናችን ሁሉም ጳጳሳት ተመሳሳይ ስም መዓርግ እና አገልግሎት ነው ያላቸው በአኃት አብያተ ከርስቲያናት ግን አንደዚህ አይደለም ለልዩ ልዩ አገለግሎቶች የሚሾሙ ጳጳሳት ስማቸውም ድርሻቸውም የተለያየ ነው ለምሳሌ ግብፃውያን የሚከተሉት ዓይነት ጳጳሳት አሏቸው ፓትርያርከ የሲኖዶሱ ሰብሳቢ ሜጥሮልፅሊጣን በታላላቅ ከተሞች እና በኢየሩሳሌም የሚሾሙ ጳጳሳት ሊቃነ ጳጳሳት በሥራቸው ኮሬ ኤዲስ ቆልሳትን አና ኤሏስ ቆኔሳትን የሚያስተዳድሩ እና ታላላቅ ሀገረ ስብከቶችን የሚመሩ ለምሳሌ የአፍሪካ ሊቀ ጳጳስ አበ ምኔቶች ከር ከ ገዳማትን የሚያስተዳድሩ ኮሬ ኤሏስ ቆጳሳት ለገጠሪቱ ቤተ ከርስቲያን የሚሾሙ በሌላም በኩል በአንድ ሊቀ ጳጳስ ሥር ሆነው ሰፊ ሀገረ ስብከቱን ተካፍለው የሚያስተዳድሩ አጠቃላይ ጳጳሳት ኳ ከ በሀገረ ስብከት ደረጃ ሳይሆን ለልዩ ልዩ ጉዳዮች የሚሾሙ ለምሳሌ ለመምሪያዎች ጳጳሳት ከ ሀገረ ስብከት ተሰጥቷቸው የሚሾሙ ረዳት ጳጳሳት ፓትርያርኩን በልዩ ልዩ ጉዳዮች የሚያማከሩ ጳጳሳት ሊቀ ካህናት በትዳር የሚኖሩ ካህናትን በመወከል በቅዱስ ሲኖዶስ የሚሰበሰብ ካህን እነርሱ ዝ ከከ ይሉታል የካህናትን ጉዳይ በሲኖዶሱ የሚያቀርብ ነው ያዲ ታየፏዖቤፇ ስረዕጄፖጋም ታታምሐጋቃታዳዳጎ ሰምጋደረግ ለታላላቅ ገዳማት አበምኔቶቻቸውን ጳጳሳት ቢያደርግ መልካም ነው ገዳማውያን ከህነት ለመቀበል እና ለቡራኬ ከተማ ከሚመጡ የሥርዓት ጉዳዮችን ለማስወሰን ወደ ሀገረ ስብከት ጽቤቶች ከሚወጡ እዚያው ቢጨርሱ በሌላም በኩል ገዳማት የቤተ ከርስቲያኒቱ ዋና ነገሮች ናቸው በመሆኑም የቅዱስ ሲኖዶስ የቅርብ ከትትል ያስፈልጋቸዋል የቤተ ከርስቲያኒቱን ዋና ዋና ጉዳዮች የሚመሩ አጠቃላይ ጳጳሳት ቢኖሯት ስብከተ ወንጌል መምሪያገዳማት መምሪያ የወጣቶች ጉዳይ መምሪያ የካህናት ጉዳይ መምሪያ ወዘተ በጳጳሳት ቢመሩ ሌሎች ድጋፍ ሰጭዎች ማለትም የፋይናንስ የአስተዳደር የበጀት የልማት አስተዳደር እና ጠቅላላ አገልግሎት ወዘተ በባለሞያ ምእመናን ወይንም ካህናት ቢመሩ ዳድርሪዲዕያ ተ ታጎፆ ስሥምቻ ሜጥሮጳቲማ ፈመሮደታ ፈታጎቀ ፖረ ታስዶም ፈቃታ ቋዕኦሶ ፇመያድ ያው ሪሥራፖው ሴፈያ ሪኦ ፈምዬ። የቤተ ከርስቲያናችን ቅዱስ ሲኖዶስ ሊያስብባቸው ከሚገቡ ጉዳዮች አንዱ የሕጋውያን ካህናት ጉዳይ ነው በአሁኑ ጊዜ አብዛኛውን የሹመት ቦታ መነኮሳት ብቻ እየያዙት መምጣታቸው ሕጋዊ ካህናትን እያስከፋናያለ ፍላጎታቸው ለሹመት ሲሉ የሚመነኩሱ እንዲበዙ አድርጓል ከዚህም በላይ የሕጋውያኑ ጉዳይ በሌሉበት እንዲታይም አድርጓል የግብጽ ቤተ ከርስቲያን ይህንን ጥያቄ በሦስት ደረጃ ለመመለስ ሞከራለች የመጀመርያው የከተሞችን እና የውጭ ሀገርን አገልግሎት ለሕጋውያን ካህናት ብቻ በመስጠት የአድባራት አስተዳዳሪነትን የልዩ ልዩ የአገለግሎት ከፍሎች ኃላፊነትን በመፍቀድ በሲኖዶሱ ቋሚ ኮሚቴዎች ውስጥ ተሳትፎ እንዲኖራቸው በማድረግ ሦስተኛው እና ከፍተኛው ደግሞ በቅዱስ ሲኖዶስ ውስጥ አንድ ወኪል እንዲኖራቸው በማድረግ ነው ቅዱስ ሲኖዶስም እነዚህን ነገሮች ሊያስብባቸው ይገባል የካህናት ልጆች የአባቶቻቸውን አስተዳደራዊ በደል እና መገፋት እያዩ «ቤተ ከርስቲያንን አያሳየን» ከማለታቸው በፊት ጉዳዩ መፍትሔ ይሻል እንደ እኔ የግብጽ ቤተ ከርስቲያን የተከተለችው መንገድ የተሻለ ይመስለኛል እንግዲህ በአጠቃላይ ሲኖዶሳችን ግንቦት እና ጥቅምት በመጣ ቁጥር የሚናጥ ማንም የፈለገ በሩን እየሰበረ የሚያስፈራራው በሌላ ቦታ ቦታ ያጡ ሴት ወይዛዝርት ጉልበት መሞከርያ የአንድ ሰው አምባገነንነት የሚንጸባረቅበት በቤተ ዘመድ አሠራር የተተበተበ በሀገሪቱ ፖለቲካዊ ኢኮኖሚያዊ እና ማኅበራዊ እንቅስቃሴ ምንም ድርሻ የሌለው በብዙ ያልተመለሱ ሃይማኖታዊ እና ሥርዓታዊ ጉዳዮች የተከበበ አንዳይሆን ከምንጊዜውም በላይ ሊታሰብበት የሚገባው ጊዜ አሁን ነው ቤተ ከህነታችን የአስተዳደር እና የአሠራር አርአያ እንጂ የብልሹነት የሙስና የዘመድ አሠራር እና ብቃት የሌላቸው ሰዎቹ መከማቻ መሆን የለበትም ለዚህ ደግሞ ጳጳሳት ሊቃውንትካህናት ምእመናንመንግሥት ሌሎችም የዚህችን ሀገር ዕድገጉ የሚመኙ ሁሉ አስተዋጽዖ ማድረግ አለባቸው ይህቺ ቤተ ከርስቲያን ሳታድግ ሀገሪቱ ልታድግ በፍጹም አትችልምና የአንድ ዕብድ ትንቢት አንድ ዕብድ አራት ኪሎ ላይ ጆሊ ባር ፊት ለፊት ቆሞ «ወደፊት የኢትዮጵያ ሕዝብ በስድስት ይከፈላል በስድስት ይከፈላል» እያለ ቡትቶውን እየጎተተ ይጮኻል አጠገቡ የነበሩ ጋዜጣ ሻጮች «ዝም በል ዕብድ ተነሣብህ ደግሞማን ይከፍለዋል ደግሞ መዓት አውሪ» አሉና ሊያባርሩት እጃቸውን ወነጨፉ እርሱም በተራው ከት ብሎ ሳቀና «የዕውቀት ማነስ ችግር አለባችሁ ኩላሊታችሁ ችግር አለበት የኛ ሰው መከፋፈል ልማዱኮ ነው በዝባዥ እና ተበዝባዥ አድኃሪ እና ተራማጅ ፊውዳል እና ፀረ ፊውዳል ኢምፔሪያሊስት እና ፀረ ኢምፔሪያሊስት አብዮተኛ እና ፀረ አብዮተኛ ሕዝባዊ እና ፀረ ሕዝብ ልማታዊ እና ፀረ ልማት ኮሚቴ ሰብሳቢ እና ኪራይ ሰብሳቢ» መልሶ ከት ብሎ ሳቀ ቀጠለ «ወደፊት የኢትዮጵያ ሕዝብ በስድስት ይከፈላል» አለና የቀኝ እጁን መዳፍ ጠቅልሎ እንደ ጡሩንባ ነፋው «ምን ተብሎ ነው የሚከፈለው» አሉት አንድ ጋዜጣ የሚያነበቡ አዛውንት «ጥሩ ጥያቄ ነው» አለና ጉሮሮውን በስላቅ እንደመጠራረግ ብሎ «የሚበላ የሚበላ በ ይጠብቃል የማይበላ የሚያባላ የሚያስበላ የሚያብላላ ተብሎ ይከፈላል» ይህንን ሲናገር በአካባቢው የሚያልፉትን የብዙዎችን ጆሮ ለመሳብ ችሎ ነበር አንዳንዶቹም መንገዳቸውን ገታ አድርገው ያዳምጡት ጀምረዋል «እስኪ ተንትነው» አሉት እኒያ አዛውንት ጋዜጣቸውን አጠፍ አድርገው «የሚበላ ማለት ጤፍ መቶም መቶ ሺም መቶ ሚሊዮንም ቢገባ መገዛቱን እንጂ የተገዛበትን የማያውቅ በጋዜጣ ካልተጻፈ በሬዲዮ ካልተነገረ በቀር የኑሮ ውድነቱ የማይነካው የውጭ ምንዛሪ ቢጠፋም ባይጠፋም ዶላር የማያጣ ወረፋ ቢኖርም ባይኖርም ባንከ እምቢ የማይለው ጨረታውን ሁሉ ለማሸነፍ የሚያስችል ድግምት ያለው ተራራ ቁልቁለት መውጣትና መውረድ ሳያስፈልገው ቤቱ ቁጭ ብሎ ሚሊየኖችን የሚያፍስ ሰው ሁሉ በእጁ የጠቀለለው በእርሱ ጉሮሮ የሚያልፍለት ሰው ሁሉ የጎረሰው በእርሱ ሆድ የሚቀመጥለት ሰው ሁሉ ሮጦ እርሱ ሜዳልያ የሚሸለም ለመብላት እንጂ ለመሥራት ያልተፈጠረ ማለት ነው «የሚበላ ማለት ደግሞ ጉቦ ለመስጠት ኪራይ ለመክፈል ግብር ለመክፈል የተፈጠረ ምንም ሕግ አክብሮ ቢሠራ አንዳች ጉርሻ ካላጎረሰ ሥራው የማያልቅለት ለመጋገር እንጂ ለመብላት ያልታደለ ማለት ነው ቅቤ አንጣሪዋ እያለች ጎመን ቀንጣሺን ምቾ መታት ሲባል አልሰማችሁም የርሱም ነገር እንደዚህ ነው ለመበላት የተፈጠረ ነውና ሕገ ወጦቹ ተቀምጠው እርሱ በሕጋዊ መንገድ እየሠራ እና አየኖረ እርሱ ነው የሚከሰሰው እርሱ ነው የሚጉላላው እዚህ አንዳንድ ሠፈር ያሱ ቀበጥ ወላጆች ለልጆቻቸው ሁለት ሁለት ሞግዚት ነው አሉ የሚቀጥሩት አንዷ አሳዳጊ ናት አንዷ ደግሞ ልጁ ሲያጠፋ የምትመታ ናት ልጃቸው አንዳያመው እርሱ ባጠፋ ቁጥር እርሷ ትመታለች አርሷ ታለቅሳለች እነዚህም እንደ እርሷ ናቸው «የማይበላ የሚባለው ለቁጥር የሚኖረው ነው» አለና ወደ ሕዝቡ ዘወር ብሎ «አሁን ለምሳሌ እኔ እና እናንተ ጥቅማችን ለቁጥር ነው» ሲል ብዙዎች በፈገግታ አዩት «አዎ እኛኮ ቁጥሮች ነን ቁጥር ደግሞ ምዝገባ እንጂ ምግብ አያስፈልገውም የኛ ሥራ መመዝገብ ነው መብላት አይደለም የኢትዮጵያ ሕዝብ ሲቆጠር እንካተታለን ሲበላ ግን አንካተትም ርዳታ ለማግኘት እናስፈልጋለን እርዳታውን ለመቀበል ግን አናስፈልግም ስለዚህ ቁጥር ነን ማለት ነው ወደፊት እንጀራን በቴሌቭዥን ዳቦንም በፊልም ነው የምናየው ወደፊት ምግብ ቤቶች ሁለት ዓይነት ከፍያ ያዘጋጃሉ አንዱ ለሚበላ አንዱ የሚበላውን ለሚያይ እኔ እና እናንተ ገባ ብለን ምግብ እና አመጋገብ አይተን እንወጣለን ራ ዕሪታሟሪ ዕዳግሪ ፖ ሴሮደሪዕያሥሱቹቻፀጃባያጃ የተባለው በፍካሬ ሕዝብ መጽሐፍ ላይ የተጻፈው ትንቢት ይፈጸማል «የሚያባላ የሚባለው ደግሞ ከሚበላው ተጠግቶ ለበይዎች እንደ ሀፒታይዘር የሚያገለግል ነው አያቸሁ የሚበሉት መንቀሳቀስ አይወዱም ውቃቢያቸው ይጣላቸዋል ስለዚህም የሚያባላቸው ይፈልጋሉ አነዚህ የሚቀበሉ የሚያቀባብሉ የሚያስተላልፉ ናቸው እንደነዚያ ጠግበው ባይበሉም ትርፍራፊ ግን አያጡም እነዚያ ግንድ እነዚህ ሥር ናቸው እነዚያ ሆድ እነዚህ ግን አጅ ናቸው የነዚህ ጥቅማቸው ከምርቱ ሳይሆን ከቃርሚያው ነው በሞያቸው በልምዳቸው በአፍ ቅልጥፍናቸው በመመቻመች ችሎታቸው ከሚበሉት ይጠጉና እባክህ ጌታዬ አንዲበላ ብቻ ሳይሆን በልቶ አንዲያተርፍም አድርገው እያሉ እየጸለዩ ይኖራሉ እነዚያ የሚበሉት ምግብ ሲዘጋቸው የሚያባሉትን ይሰበስቡና ይጋብዚቸዋል ታድያ አነዚህ መታ መታ እያደረጉ ሲበሉ የነዚያም የምግብ ፍላጎታቸው ይከፈትላቸዋል ምናልባትም የሚበሉት ካልተስማማቸው የሚያባሉት ይታመሙላቸዋል «አንድ ጊዜ አንድ ገበየሁ የሚባል ሰው በምኒሲክ ጊዜ ነበር አሉ» «እ ሺ» የሚል የቀልድ ምላሽ ከከበበው ሰው አገኘ «እና ገበየሁ በወቅቱ ለነበሩት አቡን አገልጋይ ሆነና የተጣላውን ሰው ሁሉ እያስገዘተ እጅ አግሩን አሣሠረው ይህንን ያዩ ያገሩ ሰዎች መቻሪሪ ቦአ ለምምዖ ይወኃና ካዮ ሃጠግፆ ብለው ገጠሙለት አሉ «የሚያስበላ የሚባለው ደግሞ የተሰጠውን ሥልጣን ዕውቀት እና ኃላፊነት ተጠቅሞ የሚበሉትም እንዳይራቡ የማይበሉትም እንዲጠግቡ ማድረግ ሲገባው ላለው ይጨመርለታል። አያለ መሬቱን ሲቸበችብ ግብር ሲቀንስ ያልተፈቀደ ዕቃ ሲያስገባ ሕገወጥ የሆነ መመርያ ሲያስተላልፍ የሚውል ማለት ነው እነዚህ ሀገር የሚያስበሉ ናቸው ስሕተቱን ጥፋቱን ሕገ ወጥነቱን ጉዳቱን በኋላ ዘመን የሚያመጣውን መዘዝ እያወቁ እኔን ምን ቸገረኝ ብለው ለበይዎች የሚስማማውን ብቻ የማሠሩ ናቸው አነርሱም አይጠቀሙም መጨረሻቸው ጥፋት ነው ሀገራቸው ማረሚያ ቤት ነው እነሆ ነገ ግዳጃቸውን ሲፈጽሙ እንደ ሸንኮራ ተመጥጠው እንደ ሙዝ ልጣጭ ተልጠው ይወድቃሉ» የሚያብላላ ይህ ደግሞ ለመብላት የሚያመች ሕግ መመርያ አሠራር አንዲዘረጋ የሚያደርግ የሚበሉት አጋጣሚዎችን ሁሉ እንዲጠቀሙ መንገድ የሚያመቻች ከበሉም በኋላ በተቻለ መጠን የበሉትም አበላላቸውም ሕጋዊ መልክ አንዲኖረው የሚያመቻች ነው መንግሥት ለበጎ ብሎ የዘረጋውን አሠራር ያወጣውን መመርያ እና ያዋቀረውን መዋቅር እርሱ እንዴት ለበይዎች እንደሚስማማ ያጠናል ያመቻቻል ያስፈጽማል ከመመርያው እና ከአሠራሩ ጋር የሚሄድ ደረሰኝ ዶከመንት ማስረጃ ያዘጋጃል አበላሉን ያሳልጠዋል አነዚህ የጨጓራ አሲድ ናቸው የጨጓራ አሲድ የበላነውን እንዲዋሐደን አድርጎ ይፈጨዋልያስማማዋል አነዚህም እንደ ጨጓራ አሲድ ይፈጩታል ያስማሙታል «አንተ ይህንን ትንቢት ከየት አመጣኸው» አሉት አንዲት እናት ገርሟቸው «በዕብድነቴ ነዋ እናቴ አዩ እዚህ ሀገር ካላበዱ በቀር ብዙ ነገር አይገለጥልዎትም እንዲገለጥልዎት ከፈለጉ እንደ እኔ ማበድ አለብዎዖ ለነገሩ እዚህ ሀገር ዕብዱ ብዙ ነው ግን ዓይነቱ ልዩ ልዩ ነው» አላቸው «ደግሞ የዕብድ ምን ዓይነት አለው ሁሉም ያው ነው» አሉት እኒያው እናት የነጠላቸውን ጫፍ ወደ ትከሻቸው እየመለሱ «ተሳስተዋል አዩ ይህም ቢሆን ካላበዱ በቀር አይታይዎትም ብዙ ዓይነት ነው ዕብዱ የመጀመርያው ያበደና ማበዱን እንደኔ የተረዳ ነው ሁለተኛው አብዶ ማበዱን እያወቀ ግን ማመን የማይፈልግ ነው እንደ ብዙዎቻችሁ ሌላው አብዶ ግን ማበዱን ባለማወቁ የተምታታበት ነው «ቆይ አንተ ችግሩ ብቻ ነው የተገለጠልህ መፍትሔውን አልገለጠልህም ማበድህ ካልቀረ ለምን ከነ መፍትሔው አታብድም ነበር አሉት እኒያ አረጋዊ «ጊዜ እድሜ ቦታ ፈቃድ ችሎታ እና ስምምነት እነዚህ ስድስቱ ከተረዳዱ ሥራ ሁሉ ይፈጸማል» ረፈያፉ ምቷ ለጠላት አንድ ሺ ለወዳጅ አንድም የዓለም የወዳጅነት ቀን ሲከበር አንድ ወዳጄ አንዲህ የሚል ጥቅስ ላከልኝ «ጠላትህ ወዳጅህ ይሆን ዘንድ አንድ ሺ ፅድል ስጠው ወዳጅህ ጠላትህ ይሆን ዘንድ ግን አንድም ዕድል አትስጠው እነሆ ይህ ጥቅስ ከአእምሮዬ አይጠፋም አውነት ነው በዚህ ዓለም ላይ ወዳጅ እንደ ማፍራት የከበደ ጠላት እንደማፍራትም የቀለለ ነገር የለም አሥራኤልን ያህል ሳኦል ዳዊት እና ሰሎሞን አንድ አድርገው የገዚትን እና ገናና መንግሥት የነበራትን ሀገር ለውድቀት የዳረጋት የሮብዓም ከንቱ ንግግር ነበር አያሌ ወዳጆችን ሊያፈራበት የሚችለውን ንግግር ጠላት ማፍርያ አደረገውና የእሥራኤልን ጠላት ከእሥራኤል መካከል አሥነሣባት በአባቱ ዘመን የነበረው ቀንበር የተጫናቸው ወገኖቹ መጥተው «አባትህ ያከበደብንን ቀንበር አቅልልን» ብለው ጠየቁት እርሱም በአባቱ በሰሎሞን ዘመን የነበሩት አማካሪዎች የነገሩትን ትቶ ከብላቴኖች ጋር ተማከረና «ትንሺ ጣቴ ከአባቴ ወገብ ትወፍራለች አባቴ ቀንበር አከብዶባችሁ ነበር እኔም በቀንበራችሁ ላይ አጨምራለሁ አባቴ በአለንጋ ገርፏችቸኋል እኔም በጊንጥ አገርፋችኋለሁ» ብሎ ተናገራቸው ይህ ንግግሩ እሥራልን «ሰማርያ» እና «ይሁዳ» ብሎ ለሁለት ከፈላት ከዚያ በኋላ የደረሰው የእሥራኤል ውድቀትም በመከፋፈሏ ምክንያት የተከሰተ ነበር ሮብዓም የሕዝቡን ቀንበር ባያቀልል እንኳን በመልካም ንግግር በመናገር ለምን ቀንበሩን እንደ ማያቀልም በማስረዳት ቢያንስ ሕዝብን ከማስቆጣት እና ጠላትን ከማፍራት ይድን ነበር ሌላውን ወገን በማስቆጣት በማበሳጨት በማናደድ እና በማስቀየም ለውጥ ማምጣት አይቻልምበማስ ረዳት በማግባባት አና በማሰለፍ እንጂመሪዎች ምሁራን ባለ ሥልጣናት ታዋቂ ሰዎች እና ሌሎችም የሚናገሯቸው ንግግሮች አንደ ጨው የተቀመሙ መሆን አለባቸው የሚባለውም ለዚህ ነው ንግግራቸው የሮብዓምን ውጤት ሊያመጣ ይትላልና በተለይም መሪዎች የሚናገሯቸው ንግግሮች ፍቅርን አክብሮትን ትኅትናን አና ትኑትነትን የሚያንፀባርቁ ለማናደድ እና ለማበሳጨት ሳይሆን ለማስረዳት እና ለማሳመን የሚቀርቡ አግቦ አና ሽሙጫ ትዕቢት እና ስላቅ የተሞሉ ሳይሆን ዕውቀት እና ተጠየቅ የሃሳብ ልዕልና እና የመረጃ ብልጫ ጨዋነት እና ብልህነት የተሞሱ መሆን አለባቸው ዐፄ ምኒልከ በአምባቦ ጦርነት ከንጉሥ ተከለ ሃይማኖት ጋር ተዋግተው ባሸነፉ ጊዜ የጎጃም ጦር ተማረከ ንጉሥ ተከለ ሃይማኖትም ተያዙ ያን ጊዜ ዐፄ ምኒልከ «ጠላት አሳስቶህ ነው እንጂ አንተ በኔ ላይ አትዘምትም ነበር» እያሉ ቁስላቸውን በማጠብ እና በራሳቸው በቅሎ በመጫን ነበር ተሸንፎ ሊሸፍት የነበረውን የጎጃም ጦር በፍቅር የመለሱት አንዲያውም በአድዋ ጦርነት ከልዩ ልዩ ጎሳዎች ነገዶች የመጡ ኢትዮጵያውያን አንድ ሆነው እንዲዘምቱ ካደረጓቸው ምከንያቶች አንዱ የዐፄ ምኒሊክ ጠላትን ወዳጅ የማድረግ ስልት ነበር ይባላል አንዳንዶቻችን ጠባያችንን እና አቋማችንን አኛ ሳንሆን ሌሎች እንዲወስኑ እንሰጣቸዋለን ደግነታችን በከፉዎቸ ለጋስነታችን በስስታሞች ሰላማዊነታችን በጦረኞች ሕግ አከባሪነታችን በሕገ ወጦች ታማኝነታችን በአጭበርባሪዎች ይወሰናል የአንድ ዳኛ ፍትሐዊነት የገዛ ጠላቱ በችሎቱ ሲቀርብ መለወጥ የለበትም ፍትሐዊ ከሆነ ፍትሐዊነቱ ጠላቴ ነው ለሚለውም ሰው መሆን አለበት የአንድ ሰው ቸርነት ንፉግ ሰው ሲገጥመው መቀየር የለበትም እርሱ ለጋስ መሆን ያለበት ከራሱ አቋም አንፃር እንጂ ንፉግ አስኪያጋጥመው ድረስ መሆን የለበትም እንዲያውም አንዳንዴ በሕይወት ያሉት ጠላቶች አልበቃን ብለው ከሞቱትም ወገን ጠላት ለማፍራት ስንጥር የምንገኝበት ጊዜ አለ «እገሌ ጠላቴ ነው አገሌ በወገኖቼ ላይ እንዲህ አድርጓል እገሌ በዚህ ጎሳ እና ነገድ ላይ ይህንን እና ያንን አድርጓል» እያልን ከሞቱ መቶ እና አምስት መቶ ከሆናቸው ሰዎች መካከል ጠላት ለማፍራት መከራ በማየት ላይ ነን ለመሆኑ ሰዎች ለምን ጠላቶቻችን ይሆናሉ። አንዳንዴም ሳናስበው የምናደርገው እና የምንሠራው ነገር ወዳጆቻችንን ጠላቶቻችን የሚያደርግበት ዕድል አሰ ለአንዳንዶቻችን ጥሩ መናገር ማለት ብዙ መናገር ይመስሰናል ጥሩ መናገር ማለት ግን በቂ ዕውቀት ሃሳብ መረጃ እና ጥበብ ያለበት ንግግር እንጂ የቃላት ድሪቶ አይደለም ንግግሮቻችን ዕውቀትሃሳብ መረጃ እና ጥበብ ሲጎድላቸው ወደ መለካከፍ መሰዳደብ መወራረድ ይዘቅጣሉ የዘር የሃይማኖት የባህል የቡድን መሰዳደቦችን እና መቀላለዶችንም ያመነጫሉ በዚህ መካከል የሚያመልጡ ነገሮች ብዙ ወዳጆችን ያሳጣሉ ሌላው መንሥኤ ደግሞ ተጣጣፊነት ነው አቋም እና ወጥነት የሌለው ጉዞ እንደ ቦይ ውኃ የመሬቱን ሁኔታ እንደ እስስት የአካባቢውን ሁኔታ አንደ ሱፍ የፀሐዩን አቅጣጫ እያዩ መተጣጠፍ ይህ ዓይነቱ ጠባይ ዛሬ ያስደሰትነውን ሰው ነገ እንድናስከ ፋው ስለሚያደርገን ጠላት እንጂ ወዳጅ አያፈራልንም አንድን ነገር የማናደርገው እንደሆነ በምከንያት እና በዘለቄታ አናድረገው የምናደርገው እንደሆነም እንዲሁ የማንሄድ ከሆነ በምክንያት አና ዘለቄታዊ በሆነ መልኩ አንሂድ ከሄድንም አንዲሁ ምከንያቶቻችን እና አቋሞቻችን አንደየሁኔታው የሚቀያየሩ ከሆነ የትናንቱን ስለምንረሳው ከራሳችን ጋር የማይጣጣም ነገር ከመፈጸም ወደኋላ አንልም ለአንዳንዱ ሰውኮ አንኳን ሌላ ወዳጅ ሊያፈራ የገዛ ጠባዩ ምላሱ ዓይኑ አጁ አመሉ ጠላቱ የሚሆንበት ጊዜም አለ ሳያስብ ቃል እየገባ የገዛ ቃሉ ያዳኝበታል ሳያስብ አየፈጸመ ዛሬ የሚፈጽ መውም ከትናንቱ ጋር እየተጋጨ የገዛ ሥራው ጠላቱ ይሆናል ሰው ዓላማ እና አቋም ያለው ምከንያታዊ እና ዘለቄታዊ ሲሆን እኮ የሚወድደው እንኳን ቢያጣ የሚያደንቀው አያጣም የሚቃወሙት እና የሚጠሉት ሰዎች እንኳን ሲያመሰግኑት ሲያደንቁት እና ሲያሞግሱት ይሰማል ዛሬ በስደት የሚኖሩት መንግሥቱ ኃይለ ማርያም «የመንግሥቱ ኃይለ ማርያም ትዝታዎች» በሚለው መጽሐፍ ላይ ስለ አንድ ባለ ሥልጣናቸው ተጠይቀው ነበር እኒህ ባለ ሥልጣን ከመጀመርያዎቹ የደርግ ባለ ሥልጣናት አንዱ ናቸው ነገር ግን ሃይማኖተኛ አና ጸሎተኛ ነበሩ እኒህ ባለ ሥልጣን ታምመው ስለ ነበሩ በመንግሥቱ ፈቃድ ስዊዲን ተልከው በዚያው ቀርተዋል ታድያ መንግሥቱ ስለ እኒህ ሰው «ከማንም ሾከሺኳ ኮሚኒስት ነኝ ባይ እንደ እርሳቸው ያለ ሃይማኖተኛ ይሻለኛል» ነበር ያሉት ክርስትናቸውን ሳይቀይሩ በክርስትና ሕግ መሠረት ኖረው ነገር ግን ሙስሊሞች የሚወድዷቸውና የሚያከብሯቸው ከርስቲያኖች አስልምናቸውን ሳይቀይሩ አንድ አስልምና ሕግ ኖረው ነገር ግን ከርስቲያኖች የሚወድዷቸውና የሚያከብሯቸው ሙስሊሞች አሉኮ እነዚህ ሰዎች እውነተኛ እና ቀጥተኛ ሰዎች በመሆናቸው ሰዎች ከእምነት አስተምሯቸው እንኳን ባይማሩ ከጥንካሬያቸው ከዓላማ ጽናታቸው ከእምነት ፍቅራቸው ከደግነታቸው ከመንፈሳዊ ብቃታቸው ከቀጥተኛነታቸው ይማሩባቸዋል በእነዚህም ምክንያት ያደንቋቸዋል ያከብሯቸዋል ሶቅራጥስ እና አፍላጦን ዲዮጋን እና አርስጣጣሊስ እምነታቸው አረማዊ ሀገራቸው ግሪከ ቁም ነገራቸውም ፍልስፍና ነው የኦርቶዶከስ እምነትን አያውቁትም በዘመናቸውም አልነበረም ነገር ግን የእነዚህ ሰዎች ኑሮ የኑሮም ፍልስፍና ሰብአዊነት እና ለሰው ልጅ ኑሮ ያደረጉት ተጋድሎ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ ከርስቲያን ክብር እና ፍቅርን አትርፎላቸዋል መጽሐፎቻቸውም ወደ ግእዝ ተተርጉመዋል «አንጋረ ፈላስፋ» ተብሎ እንደ ቤተ ከርስቲያን መጽሐፍ ይነበባል የማር ይስሐቅ ደራሲ ቅዱስ ይስሐቅ ሶርያዊ አርቶዶክሳዊ አይደለም እንዲያውም ንስጥሮሳውያን ከሚባሉት ወገን ነው ነገር ግን ከሊቀ ጵጵስናው መንበር በራሱ ጊዜ መንኖ በረሃ በመውረድ የኖረው የቅድስና ኑሮ ለሁሉም አርአያ የሚሆን በመሆኑ ንስጥሮስን የሚቃወሙት አብያተ ከርስቲያናት ሳይቀሩ የርሱን ትምህርት እና ሕይወት ይከተሉታል ያደንቁለታል በኢትዮጵያ ቤተ ከርስቲያንም ከአራቱ የመጻሕፍት ጉባኤያት አንዱ የርሱ መጽሐፍ ነው የበርለዓም መጽሐፍ የሕንድ ብርሃማኒስቶች መጽሐፍ ነው ነገር ግን ወደ ግእዝ ቋንቋ ተተርጉሞ እንደ አንድ የሃይማኖት ማስተማርያ ሲያገለግል ዘመናትን አስቆጥሯል የክርስትናው ሊቃውንትም የብርሃማኒስቶችን መጽሐፍ «እንዲል በርለዓም» እያሉ ይጠቅሱታል ዘመን እና ድንበር ተሻግሮ ወዳጅ ማፍራት ማለት ይህ ነው በንጹሕ ሥራቸው በዘላቂ ዓላማቸው እና በእውነተኛ ሕይወታቸው ምከንያት እንዲህ ዘመን እና ድንበር ተሻግረው ወዳጅ የሚያፈሩ ያሉትን ያህል በተቃራኒው ዘመን እና ድንበር የማይሽረው ጠላት የሚያፈሩም አሉ ወዳጅ ስንል በዙርያችን ያሉ የምናውቃቸውን ሰዎች ብቻ በማሰብ እንዳናጠብበው ወዳጆች ዘመናትን ተሻግረውም ይገኛሉ በተለይም ለእውነት የሚቆሙ ሰዎች ዘመነኛ ወዳጆች አይኖሯቸውም እነዚህ ሰዎች ከዘመንም ስለሚቀድሙ በዚያ በዘመናቸው እንደ እብድ እንደ ጅል ዘመን እንደ ማይገባው እና እንደ ቅዣታም ሊታዩ ይቸችላሉ በኋላ ግን አነርሱ የወጡበት ተራራ ላይ ሌላውም ሰው መውጣት ሲጀምር እነርሱ ያዩትንም ማየት ሲችል የበደላቸው ይቅርታ ይጠይቃቸዋል የጠላቸው ይወድዳቸዋል ያልተረዳቸው ይረዳቸዋል ያዋረዳቸው ያደንቃቸዋል እነ ሶቅራጥስ እና እነ ጋሊሊዮ ይህንን ፅድል ካገኙት መካከል የሚጠቀሱ ናቸው ነቢያቱ ኢሳይያስ እና ኤርምያስም በዘመናቸው እውነት ቢናገሩ በመጋዝ ተሰንጥቀው በድንጋይ ተወግረው ሞቱ ከብዙ ዘመናት በኋላ ግን «ሕዝብ ዘኢየአምረኒ ተቀነየ ሊተ» እንደሚለው የማያውቃቸው ሰው ሁሉ ወደዳቸው አያሌ ምሁራን አና ሊቃውንት ግን በገዛ እጃቸው ሰሞነኞች አየሆኑ ከአእምሮአቸው ይልቅ ሆዳቸውን እያዳመጡ ከብእር ይልቅ ገንዘብ እየገዛቸው ወዳጆቻቸውን ሁሉ ጠላቶቻቸው አድርገዋቸዋል ሌላው ቀርቶ ዘመን ሲያልፍ የገዛ ልጆቻቸው እና ዘመዶቻቸው እንኳን የእገሌ ልጅ ነን የአገሌም ዘመድ ነን እንዳይሉ አድርገዋል እናም የኑሮ መሥመራችን እና ፍልስፍናችን ተግባራችን እና ንግግራችን ቢቻል ጠላቶቻችንን ወዳጆች የሚያደርግ ባይቻል ወዳጆቻችንን ጠላቶቻችን የማያደርግ ወይም በሌላ በጓደኛዬ አገላለጥ «ወዳጆቻችን ጠላቶች እንዲሆኑ አንድም ዕድል የማይሰጥ ጠላቶቻችን ግን ወዳጆቻችን ይሆኑ ዘንድ አንድ ሺ ፅድል የሚሰጥ» ቢሆን መልካም ነው ቺፋን ለማ የዛሬን አያርገውና ቻይናዎች ከ ዓመት በፊት ችግርን በታሪከ ብቻ ሳይሆን በአካልም ያውቁት ነበር አለንጋውን ይዞ ገርፏቸዋል ጥርሱን አውጥቶ ነከሷቸዋል ጥፍሩን አርዝሞ ቧጭሯቸዋል ሀገራቸው በታሪካዊ ቅርሶቿ እና በጥንታዊው ሥልጣኔዋ ካልሆነ በቀር ከድህነቷ ውጭ ሌላ መታወቂያ አልነበራትም መቼም ከሠሩ የማይገኝ ከለፉ የማይሰናኝ የለምና ጥረው ግረው በወዛቸው ሀገራቸውንም ስማቸውንም ቀየሩት እነሆ ቻይናም በዓለም ሁለተኛዋ የኢኮኖሚ ኃያል ሀገር ለመሆን በቃች ቻይና በአሎምፒክ ብቻ ሳይሆን በኢኮኖሚም ወርቅ መሰብሰብ ጀመረች ታድያ እነዚህ ቻይናዎች በድህነቱ ዘመናቸው ዋናው ችግራቸው የረሃብ ጥያቄ ነበረ በልቶ ማደር ጠጥቶ መዋል የእያንዳንዱ ቻይናዊ የየዕለቱ ፈተና ነበረ ያ እንደ ጉንዳን የሚርመሰመስ እንደ ጎርፍ ውኃ የሚተራመስ ሕዝብ ዛሬን ቢበላ ነገን ለመድገሙ ዋስትና አልነበረውም በዚህ የተነሣ የቻይናዎቹ ዕለታዊ ሰላምታ ከዚሁ ጋር የተያያዘ ሆነ ቻይናውያን ሲገናኙ «ቺፋን ለማ» «በልተሃልን። አብራችሁ ቆዩ እስከ ድረስ ከ ዓመታት በላይ የዐፄ ኃይለ ሥላሴ ግምጃ ቤት ኃላፊ ስለነበሩት ስለ አባ ሐና ጂማ በተመለከተ በቂ የሆነ የተጻፈ መረጃ የለም በአፈ ታሪከ ግን ገብጋባ ናቸው እየተባለ ይነገራል የዚህ ብሎግ አዘጋጅ ለማሰባሰብ የሞከረው ታሪካቸው ግን ይህን የሚያስተባብል ሆኖ አግኝቶታል የአባ ሐናን ትውልድ እና ዘመን በተመለከተ ታኅሣሥ ቀን ዓም ታትሞ የወጣው አዲስ ዘመን ጋዜጣ «አባታቸው ፊታውራሪ ጂማ አባ ጋርጠው እናታቸው ወሮ እሰዩ እንደሚባሉ የተወለዱትም በ ዓም እንደሆነ» ይገልጣል ትውልዳቸውንም ጎጃም እነብሴ ነው ይላል እኔ ግን በሌላ መረጃ የፊታውራሪ ጂማ አባ ጋርጠው ትውልድ ሰሜን ሸዋ ነው የሚል አይቻለሁ ለ ዓመታት አብረዋቸው በቤተ መንግሥት ከአባ ሐና ጋር የግምጃ ቤት ሹም በመሆን የሠሩት አቶ አርአያ ተገኝ እንደሚገልጡት ደግሞ ሰሜን ሸዋ ሚዳ ወረሞ ሳይሆን አይቀርም ምናልባትም የአባታቸው ስም «ጅማ» መሆኑን ስናይ ሚዳ ወረሞ የኦሮሞ ተወላጅ ሊሆኑ እንደሚችሉ መገመት ይቻላል አባታቸው የሰሜን ሸዋ ሰው ናቸው ከሚለው ጋር ስናስተያየውም የአቶ አርአያ ገለጻ ትከከል ይመስለኛል ትክከለኛው ስማቸው አባ ገብረ ሐና ጅማ ነው ሕዝቡ ግን ለማሳጠር አባ ሐና እያለ ስለጠራቸው ይሄው ተለምዶ ቀረ ጋዜጣው እንደሚተርከው አባታቸው ፊታውራሪ ጅማ ልዑል መኮንንን ተከትለው ወደ ሐረር በመውረዳቸው አባ ሐና የተወለዱት ሐረር ነው እስከ የልጅነት ጊዜያቸውን በትምህርት ቤት አሳልፈው በ ዓም በልዑል መኮንን ግቢ ማገልገል ጀመሩ መነን መጽሔት የካቲት መጋቢት እትም እንደሚገልጠው እስከ ዓም የልዑል አልጋ ወራሽ ተፈሪ አሽከር ሆነው ከቆዩ በኋላ ጠፍተው ደብረ ሊባኖስ በመሄድ መነኮሱ አልጋ ወራሽ ተፈሪ ንጉሠ ነገሥት ሲሆኑም በቤተ መንግሥቱ ሥራ እንዲረዷቸው ያቀረቡላቸውን ጥያቄ ተቀብለው ወደ አዲስ አበባ መጡ እንደ አቶ አርአያ ትረካ ግን አባ ሐና መጀመሪያ ወደ ደብረ ሊባኖስ ገዳም ገብተው በመመንኮስ ገዳማውያኑን በረድእነት ያገለግሉ ነበር እንጨት በመስበር ውኃ በመቅዳትና በየቀኑ ከ ያላነሰ ዳቤ በመጋገር በአገልጋይነታቸው የተመሰገኑ ነበሩ በሚያዝያ ቀን ዓም የምስካየ ኅዙናን ገዳም የተምሮ ማስተማር ማኅበር ያሳተመው በራሪ ጽሑፍም «ቀድሞም በምናኔ ገዳምን አበው መነኮሳትን አሥራ ሁለት ዓመት በተልእኮ በመርዳታቸው ስመ ጥሩ እንደ ነበሩ ያሉት በቃላቸው የሞቱትም በመንፈሳቸው አስተላልፈውላቸው ይገኛል» ይላል የቅዳሴ ትምህርት መማራቸውንና ዜማ እንደሚያውቁ አቶ አርአያ ይናገራሉ ለዜማ የሚሆን ድምፅ ግን አጅግም አልነበራቸውም ዐፄ ኃይለ ሥላሴ ሥልጣን እንደ ያዙ ወደ ደብረ ሊባኖስ ወርደው አንድን የበቁ አባት «አብያተ ከርስቲያናትን ለማሠራት አስበናል ሀብታችንን ተቆጣጥሮ ለሀገራችንም ለቤተ ከርስቲ ያናችንም በአግባቡ አንዲውል ለማድረግ ሁነኛ ሰው ያስፈልገናልና ምን እናድርግ» ብለው አማከሯቸው እኒያም አባት «ይህን የመሰለውን ሥራ ከአባ ሐና በቀር ማንም አይሠራውም» ሲሉ መለሱላቸው ዐፄ ኃይለ ሥላሴና አባ ሐና የተገናኙት በዚህ መንገድ ነበር ይላሉ አቶ አርአያ ዐፄ ኃይለ ሥላሴ አባ ሐናን ከደብረ ሊባኖስ አምጥተው የግምጃ ቤቱ ኃላፊ አደረጓቸው አቶ አርአያ አንደሚገልጡት አባ ሐና ሲበዛ መንፈሳዊ ሰው ነበሩ ከሥጋና ከመጠጥ ተከልከለው ሽሮና ጎመን ነበር የሚበሉት እንዲያውም በቤተ መንግሥቱ «የአባ ሐናን ሽሮ አምጡልን» እየተባለ ይጠየቅ እንደ ነበር ያስታውሱታል ቤታቸው አንዲት ጠበባብ ከፍል መኝታቸው ከደረቅ አልጋ ላይ እንደ ነበር በቅርብ የሚያውቋቸውና ብዙ ጊዜ በሥራ ምከንያት እየመሸባቸው በአባ ሐና ቤት ያድሩ የነበሩት አቶ አርአያ ይገልጣሉ በዚያ ጊዜ ገና መሥሪያ ቤቶች ሁሉ በሚገባ ባለመደራጀታቸው አባ ሐና ብዙ ኃላፊነት ተሸከመው ነበር ለአብያተ ከርስቲያናት መሥሪያና ለገዳማት መርጃ የሚውለውን ማደራጀት ለጦሩ ልብስና ቀለብ ማዘጋጀት የንጉሥን ትእዛዝ ለሚመለከተው ማስተላለፍ ለቤተ መንግሥቱ የሚሆነውን ምግብና ቁሳቁስ ማዘጋጀት ንጉሥ የሚሸልሙትን አልባሳትና ሌሎች የወግ ዕቃዎች ማደራጀትወዘተ በእርሳቸው ኃላፊነት ላይ የወደቀ ነበር በዚህ ሁሉ ኃላፊነታቸው የተነሣ እስከ ምሸቱ ዘጠኝ ሰዓት ድረስ አምሽተው ይሠሩ እንደ ነበር አቶ አርአያ ያስታውሱታል እንዲያውም አንድ ቀን ከምሸቱ ዘጠኝ ሰዓት ገብተው በአባ ሐና ቤት ምግብ ባለመኖሩ አቶ አርአያ ጦማቸውን አደሩ አባ ሐና ያንን ለንጉሥ በመናገራቸው ብር አበል እንዲቀበሱ እንዳደረጓቸው ያስታውሳሉ አባ ሐና ጅማ ሠራተኞችን በፍቅር ማሠራትን አንጂ በበላይነት ማዘዝን አይወዱም ነበር በዚህም ምክንያት በሥራቸው የነበሩትን አገልጋዮች ሥራ ባለበት ቦታ በጋራ የመሥራት ባሕልን አስለምደው ነበር ሠራተኞቹ ሲያገለግሉ ውለው ተግባራቸውን ሲፈጽሙ ከአራዳ ጊዮርጊስ አካባቢ በገዛ ገንዘባቸው ሥጋ ገዝተው ማብላት ማጠጠጣት ልማዳቸው ነበር በዚህም አገልጋዮቹ ይወዷቸው ነበር ከአሁኑ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ከድሮው ቤተ መንግሥት በስተ ጀርባ በአፍንጮ በር በኩል ለቤተ መንግሥቱ ያቋቋሙት የአባ ሐና ወፍጮ የሚባል ነበር አዚያ ቦታ ላይ ብዙ የአብነት ተማሪዎችን ከደመወዛቸው እያወጡ ይረዷቸው ነበር ብዙ ወላጅ የሞቱባቸውን ሕፃናት ይረዱ እንደ ነበር ገንዘቡን በማከፋፈል በተግባር የተሳተፉት አቶ አርአያ ይገልጣሉ አባ ሐና በጠባያቸው ቁጣና ቂም አያውቁም ብዙ ሰዎች በከፉ ሲናገሯቸው «ዝለለው» እያሉ ያልፏቸው ስለ ነበር አባ ሐና «ዝለለው» በማለት የሚጠሯቸው ነበሩ አባ ሐና ገብጋባ የሚለውን ስም ያተረፉት በራሳቸው ጠባይ ሳይሆን በቤተ መንግሥቱ የአሠራር ችግር የተነጨ መሆኑን በዚያ ጊዜ በልጅነት አባ ሐናን የሚያውቋቸውና ቤተ መንግሥት ያገለግሉ በነበሩት አባታቸው ምከንያት ወደ ቤተ መንግሥቱ እየገቡ አባ ሐናን ለማወቅ የበቁት ሊቀ ጉባኤ አባ አበራ በቀለ ይገልጣሉ እንዲያውም «አባ ሐና «ርርጓዞኗ ሀ» በኦሪቱ ባላጠፋው ጥፋት የሕዝቡን ኃጢአት ተሸከሞ ወደ በረሃ የሚለቀቀው ፍየል ናቸው» ሲሉ ሊቀ ጉባኤ አስረድተዋል በቤተ መንግሥቱ የነበረው የመጀመርያው የአሠራር ችግር ንጉሥ የግምጃ ቤቱን ዐቅም ሳያገናዝቡ ቃል መግባታቸው ነው ይህ ንጉሠ ይገቡት የነበረው ቃል ከግምጃ ቤቱ ዐቅም በላይ ሲሆን አባ ሐና ያለውን ብቻ ለመስጠት ይገደዱ እንደ ነበርና ይህም ከተቀባዮቹ ጋር በግምጃ ቤት ሹምነታቸው ያጣላቸው እንደነበረ አቶ አርአያ ይናገራሉ በዚህ የተነሣ ንጉሥ ቢሰጡኝም አባ ሐና ከለከሉኝ እያሉ የሚናገሩ ሰዎች ስማቸውን አጥፍተውታል ሌላው ችግር ደግሞ በተለይም ከ ዓም በኋላ ግምጃ ቤቱ በጣልያን ስለ ተዘረፈ ባዶ ነበር የእንግሊዝ መንግሥት ለጃንሆይ የሰጠው መጠነኛ ገንዘብ ብቻ ነበረ አርበኞቹ አየመጡ ሲፎከሩ ንጉሠ ይህን ያህል ገንዘብና ልብስ ይሰጠው ብለው ያዝዛሉ አባ ሐናም ያለውን አብቃቅተው ይሰጣሉ ይህ ተግባር በብዙ አርበኞች ዘንድ አልተወደደላቸውም ኛው ዓመት ኢዮቤልዩ እስኪከበር ድረስ በቤተ መንግሥቱ የሀብት ችግር እንደ ነበር በቅርብ የሚያውቁት አቶ አርአያ ጠቁመዋል ይህ ወቅት በተለይ አባ ሐናን በእጅጉ አሳጥቷቸዋል አባ ሐና ግን « እኔኮ የንጉሥን ሸከም ተሸከሜ የምኖር ነኝ» እያሉ በደሉን በመሸከማቸው ይደሰቱበት ነበር አባ ሐና ምንም መልካም ስም ባያተርፉባቸውም ብዙ ገዳማትና አድባራት እንዲረዱ አንዲጠገኑና አዲስ እንዲሠሩ አድርገዋል «ከግርማዊ ንጉሠ ነገሥት አጠገብ ሆነው በመንፈሳዊው ረገድ ያለውን ኃላፊነት እየጠበቁ አንዲያስፈጽሙ ከተጠሩበት ጊዜ ጀምሮ ምቾቱ ሳያታልላቸው ትሩፋታቸውንና ትህርምታቸውን ሳይከለከላቸው ከርዳታቸው ሳይወጡ ከመሥመራቸው ሳይናወጡ በቤተ ከርስቲያን በኩል ያለውን የግርማዊ ንጉሠ ነገሥት አደራ በታላቅ ትጋትና ታማኝነት ጠብቀው ትልቅ መገናኛ ድልድይ በመሆን የፈረሱት አብያተ ከርስቲያናት እንዲሠሩያረጁትም አንዲታደሱ ካህናቱ በየጊዜው የሚደርስባቸው ችግር አንዲወገድላቸው ለግርማዊነታቸው እያቀረቡ ያስፈጽሙ ነበር» በማለት በምስካየ ኅዙናን መድኃኔዓለም ገዳም የተምሮ ማስተማር ማኅበር ያሳተመው የመታሰቢያ ወረቀት ያመሰግናቸዋል አባ ሐና ፈሪሃ እግዚአብሔር የነበራቸው ሰው እንደ ነበሩ ለማስረዳት አቶ አርአያ አንድ ገጠመኛቸውን ይጠቅሳሉ አንድ ቀን ፅቃ ለማፈላለግ ከተማዋን ሲዞሩ ውለው ከምሽቱ ሰባት ሰዓት አካባቢ ወደ ቤተ መንግሥቱ ለመመለስ ራስ መኮንን ድልድይ ሲደርሱ አባ ሐና አቶ አርአያን «አባከህ እግዚኦ ብለህ አዚም» ይሏቸዋልለ በሁኔታው ግራ የተጋቡት አቶ አርአያ «በዚህ ምሸት የምን እግዚኦታ ነው። ሲሉ ከባድ ጥያቄ አቀረቡላቸው አቶ አርአያም «የማንም አይደሉም የአግዚአብሔር ነዎት ለዚህ ሥራ ያመጣዎት እግዚአብሔር ነው ስለዚህ በዚህ ሳይጨነቁ እርሱ ያመለከተዎትን ብቻ ይሥሩ» አሏቸው ይህ ጉዳይ እስከ ንጉሥ ደርሶ አቶ አርአያን እንዳስመሰገናቸው ይተርካሉ የምስካየ ኅዙናን ገዳም የመጀመሪያው አስተዳዳሪና ገዳሙ እንዲጠናከር ታላቅ አስተዋጽዖ ያደረጉት አባ ሐና ነበሩ ገዳሙ በልማት ራሱን አንዲችል ገዳማውያኑ በሥርዓት እንዲኖሩ ጥረት አድርገዋል እንዲያውም በቤተ መንግሥቱ አንዳች ጠቃሚ ንብረት ሲያገኙ «ለምስካየ ኅዙናን ይሁን» እያሉ ንጉሥን አስፈቅደው ይወስዱ እንደ ነበር ይነገራል የተምሮ ማስተማር ማኅበር እንዲጀመር አባላቱ እንዲበዙና ከንጉሠ ነገሥቱ ጀምሮ መኳንንቱና መሳፍንቱ አባል አንዲሆኑ በሀብት እንዲበለጽግ ታላቅ አስተዋጽዖ ማድረጋቸውን ገዳሙ ባረፉበት ቀን ያሳተመው ጽሑፍ ያስረዳል አባ ሐና ሌላው የሚታወሱበት ሥራ የደብረ ሊባኖስን ቤተ ሰሊሆም የደካሞች መርጃ ገዳም እንዲመሠረት ማድረጋቸው ነው ከዚህም በላይ ብዙ ዘመን ያገለገሉበትን ገዳም ደብረ ሊባኖስን በሚያስፈልገው ሁሉ ለመርዳት ጥረት ያደርጉ ነበር አባ ሐና ከራሳቸው ይልቅ ሌሎች እንዲሾሙ የሚፈልጉ ሰው እንደ ነበሩ ሟቹ ብጹዕ አቡነ ማቴዎስ ይናገራሱ መንግሥቱ ንዋይን አቡነ ማቴዎስን ለታእካ ነገሥት በኣታ ለማርያም ሊቀ ሊቃውንትነትአባ ሀብተ ማርያም ወርቅነህን ወዘተ እየጠቆሙ ያስሾሟቸው እርሳቸው ነበሩ ሌላው አባ ሐና የሚታወሱበት ነገር ለመነኮሳት የሚሆን አዲስ አለባበስ ያመጡ መሆናቸው ነው ረዘም ያለ ካፖርትና ሱሪ መልበስን በስደት ወቅት ኢየሩሳሌም ሄደው ሳለ ተመልከተው ለኢትዮጵያ ቤተ ከርስቲያን ያስተዋወቁት እርሳቸው ናቸው አባ ሐናና መንግሥቱ ንዋይ ከጥንት ጀምሮ ወዳጆች ነበሩ ብዙ ጊዜ ወደ ገዳማት መብዐ ለመላከ መኪና የሚጠይቁት ከእርሱ ነበር የመፈንቅለ መንግሥቱ ዕለት አባ ሐናና አቶ አርአያ ወደ ብራዚል ለንጉሠ የሚላከ ቡና እያፈላለጉ ገበያ ነበሩ ወደ ቤተ መንግሥቱ ሲመጡ ነገሩ ሁሉ እንዳልነበር ሆኗል ታላላቅ ባለ ሥልጣናት እየተያዙ ታሥረው ነበር አባ ሐና ግን በመንግሥቱ ንዋይ መኪና እንዲቀመጡ ተደርገው ይዚቸው ሲዞር ነበር የዋለው በመጨረሻ መፈንቅለ መንግሥቱ መከሸፉ ሲታወቅ የተያዙት ባለሥልጣናት እንዲገደሉ ሃሳብ ሲቀርብ መንግሥቱ ንዋይ ራስ ስዩምና አባ ሐና እንዲለቀቁ ሃሳብ ነበረው ግርማሜኔፅ ንዋይ ግን በዚህ ሃሳብ አልተስማማም ስለዚህም እርሱ ራሱ በጥይት መትቶ ረቡዕ ለጎኀሙስ ሌሊት ታኅሳስ ቀን ዓም ገደላቸው አሑድ ዕለትም ደብረ ሊባኖስ ተቀበሩ ሲሞቱ ዕድሜያቸው ወደ ይጠጋ እንደ ነበር አቶ አርአያ ገምተዋል እርሳቸው ካረፉ በኋላ የሚጠሏቸው ሰዎች አንዲት ሥራ ቤት ውስጥ ታገለግል የነበረች ሴት በገንዘብ አታልለው ወደ እቴጌ መነን ላኩ አርሷም ሁለት ልጆቿን ይዛ ቀርባ «ከአባ ሐና የወለድኳቸው ናቸውና ውርስ ይገባኛል» አለች እቴጌ መነን ተናድደው «አባ ሐና ከአንቺ ጋር ይህን የመሰለ ነገር የሚፈጽምበት ቀርቶ እህል የሚቀምስበት ጊዜ የሌለው ሰው ነው ይህ ስሙን ለማጥፋት ያቀዳችሁት ነው በሉ ያዚትና እውነቱን ታውጣ ብለው ተናገሩ በዚህ ጊዜ ሴትዮዋ ደንግጣ በገንዘብ ተገዝታ ይህንን መፈጸሟን በግልጽ ተናገረች ምንጭ የቃል አስረጅ ሊቀ ጉባኤ አባ አበራ በቀለ በጠቅላይ ቤተ ከህነት የሰበካ ጉባኤ ማደራጃ መምሪያ ኃላፊ የነበሩአቶ አርአያ ተገኘ በቤተ መንግሥት የግምጃ ቤት ሹም የነበሩ ሟቹ ብጹእ አቡነ ማቴዎስ የተምሮ ማስተማር ማኅበር ሚያዝያ ቀን ዓም ያሳተመው ወረቀት ፋንታሁን አንግዳታሪካዊ መዝገበ ሰብ ዓም አዲስ ዘመን ጋዜጣ ታኅሣስ መነን መጽሔት የካቲት መጋቢት ዓም የሴቶች አገልግሎት በቤተ ክርስቲያን የሕንድ ኦርቶዶክስ ቤተ ከርስቲያን መጀመርያ በፖርቹጋሎች በኋላም በእንግሊዝ ቅኝ ገዥዎች በደረሰባት መከራ ዐቅሟ ተዳከመመንበረ ፓትርያርኩ የነበረበት ሶርያም በደረሰበት ጫና ምከንያት ሕንድን ለመርዳት አልቻለም በ እኤአ ወደ ፕሮቴስታንቶች ማሠልጠኛ እየገቡ በተማሩ አገልጋዮች ምክንያት «ቤተ ከርስቲያን በወንጌል አልተመራችም የሚል ንቅናቄ ተጀመረ ቀጥሎም «ለቤተ ከርስቲያን ተሐድሶ ያስፈልጋል የሚል እንቅስቃሴ ተቀጣጠሰ የተሐድሶ ኮሚቴ የሚባልም ተቋቁሞ ምልጃ ቅዱሳን በዓለ ቅዱሳን ነገረ ማርያም ከብረ ሥዕል ቅዳሴ ጾም እና መጻሕፍተ ቅዱሳን እንዲቀሩ ወሰነ ይህንን ውሳኔ አብዛኞቹ ጳጳሳት እና ካህናት ተቃወሙት ምእመናንም ለሁለት ተከ ፈለ ነገር ግን በፕሮቴስታንት እምነት የተለከፉ አገልጋዮች የራሳቸውን ጳጳስ ሾመው ተሐድሶውን ገፉበት ተሐድሶዎቹ ቤተ ከርስቲያኒቱን በፍርድ ቤት ከሰሱ በ ዓም የተጀመረውም ከስ በጁላይ ዓም እኤአ ተጠናቀቀ ፍርድ ቤቱም የቤተ ከርስቲያኒቱ ሀብት እና አጥቢያዎች ለሁለት እንዲከፈሉ ወሰነ ቤተ ከርስቲያኒቱም በሕግ ለሁለት ተከፈለች ተሐድሶዎችም «ማር ቶማ ቤተከርስቲያን የሚባል መሠረቱቤተ ከርስቲያኒቱ ሀብቷን አጥቢያዎቿን እና ገዳማቷን በማጣቷ ተዳከመች ሕዝቡም ተስፋ ቆረጠ ካህናቱ ደመወዝ አጡ አገልግሎቱንም መስጠት ተቸገሩ ምእመኑንም ተሐድሶዎቹ እአና ፕሮቴስታንቶቹ ይወስዱት ጀመር በዚህ ሁኔታ ያዘኑት የሕንድ እናቶች ተሰብስበው «አንድ ሆነን ቤተ ከርስቲያናችንን አንታደግ» ብለው ወሰኑ በሳምነቱ ቀናት ሩዝ ሲቀቅሉ አንድ አፍኝ ሩዝ በማስቀመጥ በሰንበት ይዘው ለመምጣት ተስማሙ ያንን አጠራቅመውም አብያተ ከርስቲያናቱን አስጠገኑ ገዳማቱን አሠሩ ለካህናቱ ደመወዝ ከፈሉ መንፈሳዊ ኮሌጅ ከፈቱ መም ህራንን አሠለጠኑ እንዳሉትም ቤተ ከርስቲያናቸውን ታደጉ ዛሬ የሕንድ ሴቶች በቤተ ከርስቲያናቸው ከህነታዊ ባልሆነው አገልግሎት ሁሉ በመሳተፍ ፅድገት አያስመ ዘገቡ ነው እኛስ ጋ። እናቶች እና እኅቶች ከወንዶች ይልቅ በአንድ ነገር ላይ ተረጋግተው መሥራት ይችላሉ በየጊዜው ስሜታቸውን እና መንገዳቸውን በመቀያየር ሥራዎችን አያባከኑም በፖለቲካዊ እና ጎሳዊ እንቅስቃሴዎች ላይ የወንዶችን ያህል ጥልቅ ስለማይሉ ዘር እና ፖለቲካን ከእምነት ጋር የመቀላቀሉ በሽታ አምብዛም አይታይባቸውም በቤተ ከርስቲያን ሰው ለሚያጫርሰው የደብር አስተዳዳሪነት ወረዳ ሊቀ ካህንነት የጳጳስነት እና ሌላውም ዓይነት ሹመት ስለማይመለከታቸው ከሥልጣን ዖር የራቀ አገልግሎት መስጠት ይችላሉ እነርሱ የቤተ ከርስቲያንን ነገር በሚገባ ካወቁ ልጆቻቸውን ለቤተ ከርስቲያን የሚመቹ አድርገው ማሳደግ ይትላሉ «ሴት የላከው ጅብ አይፈራም ይባላልና ወንዶቹን በትከከለኛው መንገድ እንዲጓዙ መንገዱን ማመላከት እና መግፋትም ይችላሉ የርኅራጌ እና የኀዘኔታ ልብ ስላላቸው ባለጉዳዮችን በሚገባ ለማስተናገድ ገዳማት እና ለአድባራት ገጠርም አብያተ ከርስቲያናት ተጎዱ ምእመናንም ያዝናሉ ሕፃናትን በሰንበት ትቤቶች ለማስተማር እኅቶች የተሻለ ትእግሥት እና ችሎታ አላቸው በሕክምና አገልግሎት ድኾችን በመርዳት ማኅበረሰብ ተኮር አገልግልት በመስጠት ሴቶች የተሻለ ውጤታማ ናቸውበእነዚህ እና በሌሎችም ምከንያቶች እናቶቻችን እና እኅቶቻችን በቤተ ከርስቲያን ተገቢያቸው የሆነውን አገልግሎት እንዲያገለግሉ መበረታታት አለባቸው ሌላው ቀርቶ በአበው መካከል ልዩነት እና ግጭት ሲፈጠር ከወንዶቹ ይልቅ አልቅሰውም ይሁን ብልሃት ፈጥረው እንዲታረቁ እና እንዲስማሙ ለማድረግ እናቶቻችን አና እኅቶቻችን ይሻላሉ በዚህ አገልግሎት የሚሳተፉት እኅቶች እና እናቶች ግን ለራሳቸውም ሆነ ለቤተ ከርስቲያን የመከራ ምንጭ እንዳይሆኑ መመዘኛዎች ያስፈልጋሱ አነዚህ መመዘ ኛዎች ታድያ ወንዶቹንም የሚመለከቱ ናቸውየሃይማኖት ትምህርት በሚገባ የተማሩየንስሐ አባት ያላቸው እና በሥጋ ወደሙ የጸኑበአንድ ባል የጸኑ ወይንም መነኮሳዬያት የሆኑፏበማኅበረሰቡ ዘንድ በሥነ ምግባር የተመሰከረላቸውፈሪሃ አግዚአብሔርን እና ትኅትናን ገንዘብ ያደረጉመሆን አለባቸው በቤተ ከርስቲያን ውስጥ የሚገባቸው እናቶች አና እኅቶች በተገቢው ቦታ እንዲያገለግሉ ካላደረግን በገንዘባቸው የሚመኩ ሥነ ምግባር የሌላቸው ሴትነ ታቸውን ለከፉ ሥራ የሚጠቀሙበት ደረጃቸውን የማያውቁ አነርሱ ተሰድበው ቤተ ከርስቲያንን የሚያሰድቡ ለአባቶች የስሕተት ምንጭ የሚሆኑ ሴቶች ቦታውን ይዘው መከራ ያመጠብናል ግመሎቹም ይሄዳሉ ውሾቹም ይጮኻሉ ሟቹ የ «እንደ ቸርነትህ መዝሙር ደራሲ ዶከተር ኢሳይያስ ዓለሜ እንዲህ ይላሉ አንድ አባት አህያውን እየነዳ ከልጁ ጋር መንገድ ጀመረ አልፍ አንዳለ ሰዎች ተመለከቱትና «ምን ዓይነት ሞኞች ናቸው እንዴት አህያ እያለ በእግራቸው ይሄዳሉ በማለት ተቿቸው አባትም ትችቱን ሲሰማ ሀሳቡን ቀየረ ሁለቱም አህያዋ ላይ ወጡና መንገዳቸውን ቀጠሉ ጥቂት እንደሄዱ ሌሎች ሰዎች አዩዋቸውና «እንዴት ያሉ ጨካኞች ናቸው እንዴት አንድ አህያ ለሁለት ይጋልባሉ ብለው ራሳቸውን ነቅንቀውባቸው ጥለዋቸው ሄዱ አባትዬውም ከእህያዋ ላይ ወረደ እርሱ ከኋላ አህያዋን እየነዳ ልጁን በአህያዋ ጭኖ ጉዞውን ተያያዘው የተወሰነ መንገድ ከተጓዘ በኋላም ሌሎች መንገደኞችን አገኘ አነዚያም መንገደኞች አባት እና ልጁን አዩና «አይ ስምንተኛው ሺ አያሳየን የለ ልጁ በአህያ ተቀምጦ ሽማግሌ አባቱን በእግሩ ያስኬደዋል አበስኩ ገበርኩ ሲሉ ሰማ ወዲያው ልጁን ከአህያዋ አውርዶ እርሱ ተጫነና ጉዞው ተጀመረ መንገዳቸውን እንዳጋመሱም ከገበያ የመጡ ሰዎችን አገጂቸው እነዚያም መንገደኞች ጉዚቸውን ገትተው «እንዴት ምኑንም የማያውቅ ልጁን በእግሩ እያስደገደገ እርሱ በአህያ ይሄዳል ወይ ጭካኔወይ ጭካኔ ብለው ደረታቸውን ደቅተው ሄዱ በዚህ ጊዜ አባትዬው ከአህያዋ ወረደና ለልጁ እንዲህ አለው «አየህ ልጄ በዚህ ዓለም ምንም ነገር ብትሠራ ሰውን ሁሉ ማስደሰት አይችልም ሰዎች እንዲህ ይሉኛል እያልክ የምትፈራ ከሆነ ምንም ነገር ማድረግ አትችልም ሰዎች ምንም ብታደርግ የሚሉት አያጡምና አንተ ሰውን ሳይሆን ስሕተትን ፍራ ትችትን ሳይሆን ኃጢአትን ፍራ ፈ ሰዎቸ ስላሉት ብቻ የምትቀበል ከሆነ ሃሳብህን መቶ ጊዜ ትቀያይራለህ መቀበል ያለብህ የሚሉት ነገር ትክክል ከሆነ ብቻ ነው አለው ከዚያም አባት እና ልጅ አየተጨዋወቱ መንገዳቸውን ቀጠሉ ሰዎች ቢያመሰግኑን አይጠላም እንዲያመሰግኑን ብለን መሥራት ግን የለብንም ለምዶብን አንዳንዶቻችን የብርጭቆውን ውኃ ስናይ ግማሽ ጎዶሎ መሆኑን እንጂ ግማሽ ሙሉ መሆኑን አናይም የሰዎችን ሃሳብ ስንሰማ ቢያንስ ሦስት ነገሮችን መመዘን አለብን ይህ ሰው ይህንን አስተያየት ለመስጠት ብቁ ነውን። ታድያ እኛ ለቤተ ክርስቲያን ተጨማሪ ችግር ነን ወይስ መፍትሔ። ነዳያንን ለማብላት ገዳማትን ለመጎብኘት ገዳማትን ለመርዳትጽዋ ለመጠጣት ስብከተ ወንጌል ለማስፋት የሞያ አገዛ ለማድረግ ወዘተ ተብሎ ማኅበራት አንደ እንጉዳይ ወጡ ሕፃኑ ወጣቱ ሽማግሌው ወንዱ ሴቱ ማኅበርተኛ ሆነ አንድ አልበቃ ብሎ አንድ ሰው ሁለት ሦስት ማኅበር ገባ ቤተ ከህነቱ በሚገባ አልሠራም ገዳማት አድባራቱ ተጎድተዋል መዘምራን ተለያይተዋል ሰባከያን ተራርቀዋል እየተባለ የማኅበር ዓይነት መጣ ሌላው ቀርቶ በየበኣታቸው ይጸልያሱ የሚባሉት ባሕታውያንም ማኅበር አቋቁመናል አሉ በሰማይ የሚበሩ በምድር የሚሽከረከሩ በባሕር የሚኖሩ ሁሉ ማኅበር መሠረቱ የተማሩ ያልተማሩ ለመማር ያላሰቡ ማኅበር ኖራቸው ቤተ ከህነቱ ተረሳ ሁሱም በየራሱ መሮጥ ጀመረ ዋናው ሞተር እንዲሠራ እናደርጋለን ብለው የተቋቋሙ ማኅበራት ለራሳቸው ሞተር ሆኑ ቤተ ከህነትም ሳያውቃቸው ቤተ ከህነቱንም ሳያውቁት ቀጠሉ የቤተ ከርስቲያን ዋናው ችግር አይመለከተንም ብለው ማሉ ፅንቅርቱን ትተው ንቅሳቱ ላይ አተኮሩ ገብተው ከመሥራት ይልቅ ወጥተው መተቸትን መረጡ እንደ ዘመነ መሳፍንት ሁሉም በየራሳቸው ነው የሚጓዙት ለመተባበር ለመነጋገር አይፈልጉም አያስቡምም በአንድ መንገድ እየተጓዙ ይገፋፋሉ አንድ ቦታ እየሠሩ ይነጣጠቃሉ ብዙዎቹ ማኅተም እንጂ ራአይ የላቸውም አባል እንጂ ዓላማ ይጎድላቸዋል የትኛውን ገዳም እንደሚረዱ እንጂ የትኛውን ችግር እንደሚፈቱ አያውቁም ሕዝቡ እነርሱን ተስፋ አድርጎ እንዲቀመጥ አደረጉት ለጥያቄዎች መልስ ለቸግሮች መፍትሔ ለጨለማው ብርሃን ከእነርሱ ይጠብቃል እነርሱ ደግሞ «ሀ ራስክን አድን» ብለው በራሳቸው አጀንዳ ተጠምደዋል «ቤተ ከርስቲያናችን» ማለት ትተው «ማኅበራችን» ማለት ጀምረዋል «የቤተ ከርስ ቲያናችን ልጅ» መባሉ ቀርቶ «የማኅበራችን ልጅ» ሆኗል ቋንቋቸው ቤተ ከህነቱን ያስተካከላሉ ሲባሉ እነርሱ ራሳቸው እንግሊዝኛ ተናጋሪ ቤተ ከህነቶች ሆነዋል አሠራርን ያስተካከላሉ ሲባሉ እነርሱ ራሳቸው በተወሳሰበ ግልጽነት በጎደለው እና ኋላ ቀር በሆነ አሠራር ተተብትበዋል የገንዘብ አያያዛቸው የርዳታ አሰጣጣቸው የአባላት አመዘጋገባቸው የሪፖርት አቀራረባቸው የፋይል አያያዛቸው የዶከመንት አደረጃጀታቸው የስብሰባ አካሄዳቸው ከቤተ ከህነቱ የባሰ ሆነዋል የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች የተገላገሉትን ቢሮከራሲ እነርሱ ወሰዱት ለጉባኤ አና ለድግስ ብሎም ሞቅታ ላለበት ተግባር እንጂ ለአገልግሎት የሰነፉ አባላት መናኸርያ እየሆኑ ነው የቤተ ክርስቲያን ፈተና ማኅበራት ካልነበሩበት ዘመን ይልቅ በበዙበት ዘመን ብሷል የቤተ ክርስቲያን ያልሆኑ ሰዎች የቤተ ከርስቲያንን ቦታ የያዙት በማኅበራት ዘመን ነው በቤተ ከርስቲያን መድረከ ሐውልት መቆም የጀመረው የፎቶ ፖስተር በዐውደ ምሕረት የተሰቀለው የቤተ ከርስቲያን ያልሆነ ትምህርት በዐውደ ምሕረት መሰጠት የጀመረው ቅዱስ ሲኖዶስ ተዳከሞ ግለሰቦች ቦታውን መያዝ የጀመሩት በማኅበራት ዘመን ነው አንጀቴ ተቆርጦ ከሆዴ ከወጣ ከንግዲህ ሐኪሙ ምን ሊቀጥል መጣ አንድ ሰው የችግሩም የመፍትሔውም አካል መሆን አይችልም መጀመርያ የቸግሩ አካል ከመሆን መላቀቅ መቻል አለበት አንድ ሐኪም ለአንድ በሽተኛ መድኃኒት የሚያዝዘው እንዲያድነው ወይንም እነዲያሸለው እንጂ እንዲገድለው መሆን የለበትም ቀዶ ጥገና ያደረገ ሐኪም ቀጥሎ ኢንፌክሽን እንዳይከተል መከላከልም አለበት በደርግ ዘመን ኮሚቴ በዝቷል ይቀነስ ሲባል ኮሚቴ የሚቀንስ ሌላ ኮሚቴ እንዲቋቋም ተወሰነ እየተባለ የሚተረተው ቀልድ ቀልድ ብቻ አይደለም የተሰጠው መፍትሔ ችግሩን የሚጨምር እንጂ የሚፈታ አለመሆኑን የሚያሳይም ነው አሁንም የቤተ ከርስቲያንን ችግሮች ለመፍታት ተብለው የመጡ መፍትሔዎች እና የተቋቋሙ አካላት በራሳቸው መታየት አለባቸው በርግጥ እነዚህ መንገዶች እና አካላት ችግር ጨምረዋል ወይስ መፍትሔ አምጥተዋል። የሆስፒታል ቫይረስ አለ ማለት ነው ሰይጣን መንኩቦ ቀስሶ ደቁኖ ሰባኪ ሆኖ ቅኔ ተምሮ ጸጉሩን አስረዝሞ ሼህ እና ቃዲ ዑለማ ሆኖ ፓስተር እና ወንጌላዊ ዘማሪ እና ነቢይ አገልጋይ እና አስመላኪ ሆኖ ራሱ በቦታው ተቅምጧል ማለት ነው ስለዚህም ሌሎችን ያድናል ተብሎ ተስፋ የተሰጠው ተቋም ራሱ የበሽታዎቹ መነሻ የቫይረሶቹ መኖርያ ሆኗል ማለት ነው ሌላ ቦታ ያለው ቫይረስ መድኃኒት የሚፈራ በመድኃኒትም የሚጠቃ በመድኃኒትም የሚድን ነው ሆስፒታል ውስጥ የሚኖር ቫይረስ ግን ምንም አይፈራም ተለማምዶታላ አንዳንድ ጊዜ ምእመናን ምንም ያህል ቢያጠፉ እና ቢበድሉ ቢሳሳቱ እና ኃጢአት ቢሠሩም መገሠጽ ማስተማር ማስፈራራት የፈጣሪን ስም ጠርቶ መመለስ ቃለ መጽሐፍ ጠቅሶ ልባቸውን መስበር ቀላል ነው አነርሱ ጋር ያለው ቫይረስ በመድኃኒት ሊታከም ሊድን ወይንም ሊዳከም የሚትል ነው አሁን የቸገረን ሆስፒታል ውስጥ ያለው ቫይረስ ነው ትምህርት ጸሎት መቅሰፍት ተግሣጽ ድርሳን አና ተአምር ትንቢት እና መገለጥ ቁርዐን እና ዱአ ባህታዊ እና ልሣን ተናጋሪ ሊፈራ የማይችል ጠበል የለመደ ሆኖብን ነው የተቸገርነው አግዚአብሔርን የማያውቁ የእግዚአብሔር ሰዎች በዝተው ነው የተሰቃየነው ለቤተ እምነት ቅርብ ለፈጣሪ ግን ሩቅ የሆኑ አካላት ናቸው ሊድኑ ያልቻሉት አትስረቅ የሚለው አካል ከሰረቀ አታመንዝር ያለውም ካመነዘረ ተፋቀሩ ያሉት ከተጣሉ አንድ ሁኑ የሚሉት ከተከፋፈሉ ሁላችን የአንድ የፈጣሪ ልጆች ነን የሚሉት በዘር እና በጎሣ ከተባሉ የመነኑትን የሥልጣን ጥም ከያዛቸው ሞተዋል የተባሉት የየራሳቸውን ቪላ ከገነቡ የመንግሥተ ሰማያት ቁልፍ የያዙት የቢሮውን ቁልፍ ከዘጉ ሌላ ልሳን አንናገራለን አያሉ የሕዝቡን ልሣን ካላዳመጡ የነገው ትንቢት ተገለጠልን እያሉ የዛሬው ችግር ከጠፋቸው በሽተኞችን አንፈውሳለን እያሉ እነርሱ ራሳቸው የማይፈወሱ በሽተኞች ከሆኑ አንግዲህ «ምላጭ ቢያብጥ በምን ይበጡታል ውኃ ቢያንቅ በምን ይውጡታል» የተባለው ደርሷል ማለት ነው ፖለቲካችንም ተመሳሳይ ቫይረስ እያጠቃው ነው ሕዝቡን በርአዮተ ዓለም አንቅተው ያሰልፋሉ ሲባሉ እነርሱ ራሳቸው ርእዮተ ዓለም ከሌላቸው ሕዝቡን አደራጅተው እና መንገድ አሳይተው ወደ ዕድገት እና ብልጽግና ያደርሱታል ሲባሉ እነርሱ ራሳቸው መደራጀት እና መንቃት አቅቷቸው መንገድ ከጠፋባቸው ሕዝብን የሥልጣን ባለቤት ያደርጉታል ተብለው ተስፋ ሲጣልባቸው እነርሱ ለራሳቸው ሥልጣን ብቻ የሚያስቡ ከሆኑ ለሌላው ያስረዳሉ ያሳውቃሉ ሲባሉ እነርሱ ራሳቸው የድርጅታቸውን ፕሮግራም ሕግ እና መመርያ ማወቅ እና መተግበር ሲሳናቸው የተወዳደሩበት ዓላማ እና የሚሠሩት ሥራ ሲለያይ የሆስፒታሉ ሻይረስ አለ ማለት ነው ኢትዮጵያ ውስጥ ዘመናዊው የፖለቲካ አካሄድ ከተጀመረ ጀምሮ ሥርዓታት ቢለዋወጡ እንኳን ያልጠፉ ችግሮች ግን አሉ የደጋፊውም ሆነ የተቃዋሚው ያለፈውም ሆነ የመጣው የሚጋሯቸው ተመሳሳይ በሽታዎች አሉ ከአዲሱ ትውልድ ይልቅ በነባሮቹ ማመን የተወሰኑትን ብቻ የፖለቲካ ተዋንያን ማድረግ በየጊዜው መለያየት እና መሰነጣጠቅ ለችግሮች ምንጊዜም የውጭ ተጠያቂን መፈለግ የማይጨበጥ እና የማይዳሰስ ጠላት መፍጠር ከተሳትፎ ይልቅ ቲፎዞነትን መምረጥ ከአመከንዮ ይልቅ ስሜትን ማዳመጥ ከመሠረተ ሃሳቦች ይልቅ ግለሰቦችን መከተል የፖለቲካ አካሄዶችን ከግላዊ ጥቅም አንፃር መመዘን ስሕተትን መቀበል እንደ ውርደት ማየት ራስን ብቻ ማዳመማጥ እነዚህ እና ሌሎች መሰሎቻቸው የፖለቲካውን ሆስፒታል ተላምደውት እየኖሩ ያሉ ቫይረሶች ናቸው ከኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ ጋር ተላምደው መሰሎቻቸውንም ተከተው ተቀምጠዋል የሚመጡ መከላከ ያዎችም ሆኑ መድኃኒቶች ሊያጠፏቸው አልቻሉም ሆስፒታሉ ውስጥ ከመኖራቸው የተነሣ እነርሱ ራሳቸው የሆስፒታሉ አካላት ሆነዋልና እዚህም እዚያም ቢኬድ ይህኛውንም ሆነ ያኛውን አካል ብናይ ይቃወማቸዋል አዋጋቸዋለሁ ይላል ይምላል ይገዘታልኘኘ ነገር ግን ራሱ የችግሩ እንጂ የመፍትሔው አካል ስላልሆነ አያከማቸውም እዚህኛው ፓርቲ ውስጥ አንዲህ እና እንዲያ አለ ይህኛው አካሄድ በዚህ እና በዚያ ምከንያት አያስኬድም ብሎ የተሻለ ነገር ሊፈጥር ሌላ አካሄድ ሊያሳይ እንደ አዲስ ይደራጅና ሳያስበው ያንኑ ስሕተት ይወርሰዋል ምከንያቱም እነዚህ ችግሮች እንደ ሆስፒታሉ ቫይረስ ቋንቋችንን አሠራራችንንባህላችንን ሕጎቻችንን መመርያዎቻችንን ውሳኔዎቻችንን ተለማምደዋቸዋል ባለፈው ሥርዓት ሕዝብ ሁሉ የሚያውቀው አንድ አባባል ነበር በሀገሪቱ ውስጥ ኮሚቴዎች በዙ ተብሎ ምከከር ተደረገ በመጨረሻም ተመካካሪዎች በአንድ ሃሳብ ላይ ተስማማሙ ይባላል ኮሚቴዎችን አጥንቶ የሚቀንስ ሌላ ኮሚቴ ይቋቋም እነዚህ ሰዎች ኮሚቴን እንቀንሳለን ብለው ሌላ ተጨማሪ ኮሚቴ አንዲያቋቁሙ ያደረጋቸው ቫይረሱ ነው ይህ ችግር ዛሬም አንኳን አልለቀን ስላለ በየመሥሪያ ቤቱድርጅቱ ማኅበራቱ ወዘተ አንዳች ችግር ተፈጠረ ሕዝብ ተማረረ አሠራር ተበላሸ ተብሎ ሲጠየቅ እንደ መጀመርያ እና ዋና መፍትሔ ተደርጎ የሚቆጠረው ኮሚቴ ማቋቋም ነው ያለ ኮሚቴ ማሰብ እና መሥራት የሚቻል አይመስለንም ለምን። እኛ ተመልካቾች በሂደት አንድ የጥናት ውጤት አግኝተናል ቢያንስ ስለ አውሮፓ እግር ኳስ ስታወራ የትኛውም የፓርቲ አባል አንደማይቆጣ አውሮፓውያን ኢትዮጵያውያን ቢሆኑ ኖሮኮ በስፔን ቡድን ላይ ትቸት ስትሰነዝር የስፔን ኤምባሲ በአንግሊዝ ቡድን ላይ ስትወርድበት የእንግሊዝ ኤምባሲ የጣልያንን ቡድን ስታነሣ ጣልያን ኤምባሲ አያስቀምጡንም ነበር አቦ አንኳን ኢትዮጵያውያን አልሆናችሁ ተመቸታችሁናል ግመሎቹም ይሄዳሉ ውሾቹም ይጮኻሉ ሟቹ የ «እንደ ቸርነትህ መዝሙር ደራሲ ዶከተር ኢሳይያስ ዓለሜ እንዲህ ይላሉ አንድ አባት አህያውን እየነዳ ከልጁ ጋር መንገድ ጀመረ አልፍ አንዳለ ሰዎች ተመለከቱትና «ምን ዓይነት ሞኞች ናቸው እንዴት አህያ እያለ በአግራቸው ይሄዳሉ በማለት ተቿቸው አባትም ትችቱን ሲሰማ ሀሳቡን ቀየረ ሁለቱም አህያዋ ላይ ወጡና መንገዳቸውን ቀጠሉ ጥቂት እንደሄዱ ሌሎች ሰዎች አዩዋቸውና «እንዴት ያሉ ጨካኞች ናቸው አንዴት አንድ አህያ ለሁለት ይጋልባሉ ብለው ራሳቸውን ነቅንቀውባቸው ጥለዋቸው ሄሩ አባትዬውም ከአህያዋ ላይ ወረደ እርሱ ከኋላ አህያዋን እየነዳ ልጁን በአህያዋ ጭኖ ጉዞውን ተያያዘው የተወሰነ መንገድ ከተጓዘ በኋላም ሌሎች መንገደኞችን አገኘ እነዚያም መንገደኞች አባት እና ልጁን አዩና «አይ ስምንተኛው ሺ አያሳየን የለ ልጁ በአህያ ተቀምጦ ሽማግሌ አባቱን በእግሩ ያስኬደዋል አበስኩ ገበርኩ ሲሉ ሰማ ወዲያው ልጁን ከአህያዋ አውርዶ እርሱ ተጫነና ጉዞው ተጀመረ መንገዳቸውን እንዳጋመሱም ከገበያ የመጡ ሰዎችን አገቸው እነዚያም መንገደኞች ጉዚቸውን ገትተው «አንዴት ምኑንም የማያውቅ ልጁን በእግሩ እያስደገደገ አርሱ በአህያ ይሄዳል ወይ ጭካኔወይ ጭካኔ ብለው ደረታቸውን ደቅተው ሄዱ በዚህ ጊዜ አባትዬው ከአህያዋ ወረደና ለልጁ እንዲህ አለው «አየህ ልጄ በዚህ ዓለም ምንም ነገር ብትሠራ ሰውን ሁሉ ማስደሰት አይችልም ሰዎች እንዲህ ይሉኛል እያልከ የምትፈራ ከሆነ ምንም ነገር ማድረግ አትችልም ሰዎች ምንም ብታደርግ የሚሉት አያጡምና አንተ ሰውን ሳይሆን ስሕተትን ፍራ ትችትን ሳይሆን ኃጢአትን ፍራ ሰዎች ስላሉት ብቻ የምትቀበል ከሆነ ሃሳብህን መቶ ጊዜ ትቀያይራለህ መቀበል ያለብህ የሚሉት ነገር ትከከል ከሆነ ብቻ ነው አለው ከዚያም አባት አና ልጅ እየተጨዋወቱ መንገዳቸውን ቀጠሉ ሰዎች ቢያመሰግኑን አይጠላም አንዲያመሰግኑን ብለን መሥራት ግን የለብንም ለምዶብን አንዳንዶቻችን የብርጭቆውን ውኃ ስናይ ግማሽ ጎዶሎ መሆኑን እንጂ ግማሸ ሙሉ መሆኑን አናይም የሰዎችን ሃሳብ ስንሰማ ቢያንስ ሦስት ነገሮችን መመዘን አለብን ይህ ሰው ይህንን አስተያየት ለመስጠት ብቁ ነውን። እኛ ተመልካቾች በሂደት አንድ የጥናት ውጤት አግኝተናል ቢያንስ ስለ አውሮፓ አግር ኳስ ስታወራ የትኛውም የፓርቲ አባል እንደማይቆጣ አውሮፓውያን ኢትዮጵያውያን ቢሆኑ ኖሮኮ በስፔን ቡድን ላይ ትችት ስትሰነዝር የስፔን ኤምባሲ በእንግሊዝ ቡድን ላይ ስትወርድበት የእንግሊዝ ኤምባሲ የጣልያንን ቡድን ስታነሣ ጣልያን ኤምባሲ አያስቀምጡንም ነበር አቦ እንኳን ኢትዮጵያውያን አልሆናችሁ ተመችታችሁናል የመፍትሔ ሃሳቦች ከፍል እኔም አጥፍቻለሁ ብሎ መጀመር የኢትዮጵያ ቤተ ከርስቲያን ለደረሰባት ፈተና ተጠያቂ የማይሆን የቤተ ከርስቲያን ልጅ የለም ምናልባት የጥፋቱ ደረጃ ይለያይ ካልሆነ በቀር አንዳንዶቹ በቀጥታ ሌሎቹ በተዘዋዋሪ አንዳንዶቹ ስሕተት በመፈጸም ሌሎቹ ስሕተት ሲፈጸም ዝም በማለት አንዳንዶቹ እኔ የለሁበትም በማለት ሌሎቹ እኔን ካልነካኝ ብለን አንዳንዶቹ ለዕለት ጥቅም ሌሎቹ ለወገንተኛነት ሲባል ለፈጸምናቸው ስሕተቶች መጸጸት አለብን ስሕተት መሥራትም ሆነ ሲሠራ በቸልታ ማየት ሁለቱም ያስጠይቃል በሉቃስ በተጻፈው የሩኅሩጉ ሳምራዊ ታሪከ ላይ ካህኑ እና ሌዋዊው የተወቀሱት «አይተው ገለል ብለው በማለፋቸው» ነው አሁን አንደሚታየው ነገሮችን በጥቂት ሰዎች ላይ ብቻ በመጠቆም አጅን ከደሙ ለመታጠብ መሞከር መፍትሔ ሳይሆን ችግር ይወልዳል አንዳንዶቻችንም በአጋጣሚ ከሥልጣኑ ቦታ ዘወር በማለታችን የተነሣ የማንጠየቅ ይመስለናል ዘወር ብሎ ሲታይ ግን እኛም በቦታው ሳለን አንዲሁ ነበርን ልዩነቱ የአንዳንዶች ተሰምቷል የአንዳንዶች አልተሰማም የአንዳንዶች ብሷል የአንዳንዶች አልባሰም እናም በመጀመርያ ራሳችንን ነጻ አናውጣ በንስሐ በመጸጸት ለተሻለም ተግባር በመነሣት ዛሬ በቤተ ከህነቱ ለሚታየው ነገር በቤተ ከህነቱ ውስጥ በአንድም በሌላም ያለፉት ሁሉ ይጠየቁበታል በዕንቁላሉ ጊዜ ቀጥተውት ቢሆን ኖሮ ይህ ሁሉ ባልመጣ ነበር ምአመናንም ጠለቅ ብለን ቤተ ከርስቲ ያናችንን ከማየት ይልቅ ተሳልሞ በመሄድ ብቻ ስለተውናት ዛሬ ተጠያቂነት የሌለበት አሠራር እንዲሰፍን አደረግን ታቦቱንም የሀገሬ ታቦት ጳጳሱንም የሀገሬ ጳጳስ ቄሱንም የሀገሬ ቄስ እያልን ወንዛ ወንዙን ከመሄድ አልፈን «የሃይማኖቴ የቤተ ከርስቲያኔ» ስለማንል ይህ ሁሉ ነገር መጣ ቤተ ከህነቱን ርቀነው «እንደ ፍጥርጥሩ ይሁን» ብለን ስለተውነው የሚገባቸው ቀሩና የማይገባቸው ገበበት እናም ከተጠያቂነት አናመልጥም ሰባከያን አና መዘምራንም ብንሆን ለዕለት እንጀራችን አና ከብራችን እንጂ ለቤተ ከርስቲያናችን ተቆረቁረን የድርሻችንን ስላልተወጣን ዓይተን እንዳላየን ሰምተን አንዳልሰማን በማለፋችን ይህ ሁሉ መጣ አሁን «እኔም አለሁበት» ብለን መነሣት አለብን ችግሩን ለመቅረፍ ከራሳችን አንጀምር ማኅበራት የሚጠበቅባቸውን ይሥሩ በቤተ ከርስቲያን ሥር ነን ብለው የተቋቋሙ ልዩ ልዩ ማኅበራት አሉ ለጉዞ ነዳያንን ለማብላት ገዳማትን ለመርዳት ለጽዋ ለስብከተ ወንጌል ወዘተ እየተባለ አያሌ ማኅበራት ተቋቁመዋል እነዚህ ማኅበራት ድምፃቸውን ማሰማት ያለባቸው ጊዜ አሁን ነው ሥርዓት ሲጠፋ በቤተ ከርስቲያን መድረከ ኑፋቄ ሲሰበከ የቤተ ከርስቲያን ትውፊት ያልሆነ ነገር በቤተ ከርስቲያን ሲሠራ የጥፋት ርኩሰት በተቀደሰው ሥፍራ ሲቆም የሲኖዶሱን ሥልጣን መበለቶች ሲረከቡት ዝም ካሉ መቼ ሊናገሩ ነው መጽሔቶቻቸው እና ጋዜጦቻቸው «አቡነ እገሌ ዐረፉ ይህ ቤተ ከርስቲያን ቅዳሴ ቤቱ ተከበረ ኢየሱስ ከናዝሬት ወደ ገሊላ ሄደ» ለማለት ከሆነ የተቋቋሙት ይህንን የሚሠራ ስላለ ቢያስረከቡት መልካም ነው እኔ ጉዞ ካደረግኩ ነዳያንን ካበላሁ ዝከር ከዘከርኩ ሌላው አያገባኝም የሚሉ ማኅበራትም ካሉ ሁሉም የሚኖረው ይህች ቤተ ከርስቲያን ስትኖር መሆኑን ማወቅ አለባቸው በተለይም ለቤተ ከህነቱ ቅርብ የሆኑ ብዙ የሰው ኃይል ያላቸው ቅዱስ ሲኖዶስም ኃላፊነት የሰጣቸው ማኅበራት በዝምታቸው ቤተ ከርስቲያንን መጉዳት የለባቸውም ችግሩን ለመቅረፍ መንግሥት ምን ማድረግ እንዳለበት አባቶች ምን ማድረግ አንዳለባቸው የቤተ ከህነቱ አገልጋዮች ምን ማድረግ አንዳ ለባቸው ምእመናን ምን ማድረግ እንዳለባቸው አቅጣጫ መስጠት ይገባቸዋል አሁን ሰዓቱ ስለ ቤተ ከርስቲያን ህልውና እንጂ ስለራሳቸው ህልውና የሚያስቡበት ጊዜ አይደለም ሰባከያን እና መዘምራን የድርሻቸውን መወጣት አለባቸው ሕዝቡ ወንጌል ያስተምራሉወንጌል ይዘምራሉ ብሎ ቦታ የሰጠን አገልጋዮች ለካሴት ሽያጭ እና ለመድረከ ታይታ መሯሯጣችንን ትተን ለቤተ ከርስቲያን መቆም አለብን ሆዴ ይሙላ ደረቴ ይቅላ ብለን ነገረ ቤተ ከርስቲያንን ትተን ለራሳችን ብንሯሯጥ ታሪከም ፈጣሪም ይጠይቀናል ስምም ከብርም ገንዘብም ያገኘነው በዚህች ቤተ ከርስቲያን መሆኑን መርሳት የለብንም በመጀመርያ ራሳችንን ከችግሩ ነጻ እናድርግ ከቸግር ፈጣሪዎቹ ጋር መሰለፋችንን እናቁም ቀጥሎ ደግሞ የሚጠበቅብንን እናድርግ አንዳንዶቻቸን የአስተሳሰብ ችሎታችን የችግር አረዳድ ዐቅማችን እና የኃላፊነት ስሜታችን የስማችንን ያህል አይደለም ስማችን እንደ ኛ ከፍል ተግባራችን እንደ ሦስተኛ ከፍል ነው የማንበብ የመረዳት የመገምገም የማጥናትና ወስኖ የመነሣት ችግሮች አሉብን የሚጮኸ ሞንታርቦ የደመቀ ጉባኤ እልልታ የበዛበት መዝሙር የአገልግሎታችን መጨረሻ ሆኗል የቤተ ከርስቲያንን የትናንት እና የዛሬ ሁኔታ ሰከን ብለን አንገመግምም በየጊዜው በኢትዮጵያም ሆነ በአሜሪካ «የአገልጋይ ኅብረት» እየተባለ ሰዎች ይሰባሰባሉ አንዳንድ ጊዜ ከመተማማት ሌላ ጊዜ ደግሞ አብሮ ከመብላት በቀር ያስገኘነው ውጤት ግን የለም እንዴው ለመሆኑ ግን ተጠራቀምን ወይስ ተሰባሰብን። ማን ያውቃል እግዚአብሔር በጎ ኅሊና ችንንለሥርዓት ተገዥነታችንን ለእውነት ያለንን ትጋት አይቶ መፍትሔውን ይሰጠን ይሆናል ሁሉም ወደ የበኣቱ ይመለስ የቤተ ከርስቲያን ጉዳይ ያገባኛል የሚል ሰው ሁሉ በቤተ ከርስቲያናዊ በኣት ብቻ መገናኘት አለበት ምንም እንኳን በሃይማኖት ምከንያት በሀገር ፍቅር ስሜት ለታሪከ ባላቸው ከብር እና ፍቅር ለበጎ ነገር ባላቸው ቅንዐት ወዘተ ሰዎች ቤተ ክርስቲያንን ለመርዳት ቢመጡ በኣታቸው ግን ከርስትና መሆን አለበት በዘር በፖለቲካ በጥቅም በሥልጣን እና በፍቅረ ሲመት ተነሣሥተው የራሳቸውን አጀንዳ በቤተ ከርስቲያን ላይ ለመጫን እና የቤተ ከርስቲያንን ቸግር ለአጀንዳቸው ማቀጣጠያ ለማድረግ የሚነሠትን ኃይሎች ግን «ወደየበኣታችሁ ተመለሱ» ማለት ያስፈልጋል አንዳንዶች የቤተ ከህነቱን ቸግር የፖለቲካ አጀንዳቸው ማንፀባረቂያ ሌሎች የዘር አጀንዳቸውን ማቅረቢያ ሌሎችም የሹመት ፍላጎታቸውን ማንገሻ ሊያደርጉት አሰፍስፈዋል እነዚህ ሁሉ በጥብርያዶስ ባሕር አንደ ተገኙት አምስት ገበያ ሕዝብ ናቸው እነዚያ መልኩን ለማየት ምግብ ለመብላት ለመፈወስ ተአምር ለማየት ወሬ ለመቃረም ሮማውያንን ገልብጦ ለመንገሥ ሥልጣን ለማግኘት ወዘተ ተሰብስበው ነበር በትከከለኛው ዓላማ የተሰባሰቡት ከ አይበልጡም ነበር ጌታችን በአይሁድ እጅ ሲያዝ ግን የበሉበትን ወጭት ሰብረው ያገኙትን ፈውስ ረስተው ያዩትን ተአምራት ዘንግተው የተማሩትን ትምህርት ትተው «ስቅሎ ስቅሎ» እያሉ ነው የጮኹት ሁሉም የየራሳቸው አጀንዳ አልሳካ ሲላቸው መልሰው በጠላትነት ተሰለፉ አሁንም ለየራሳቸው ዓላማ ሲሉ ችግሩን የሚያቀጣጥሉ የሚያራግቡ እና ባለቤት መስለው የሚታዩትን «ወደ በኣታችሁ ተመለሱ» እንበላቸው እነዚህ ሰዎች የቤተ ከርስቲያንን አጀንዳ ከመጋራት ይልቅ ቤተ ከርስቲያን የእነርሱን አጀንዳ አንድትጋራ የሚፈልጉ ናቸው ለቤተ ከርስቲያን አይሠሩም ቤተ ከርስቲያን ግን ለእነርሱ እንድትሠራ ይፈልጋሉ ቤተ ክርስቲያንን አይጠቅሟትም ቤተ ክርስቲያንን ግን መጠቀሚያ ማድረግ ይፈልጋሱ እናም እባካችሁ «ወደየበኣታችሁ ተመለሱ» የሚሠሩትን ማገዝ የቤተ ከርስቲያንን ጉዳት ዝም ብለው ማየት አቅቷቸው ከርስትናቸውም አስገድዷቸው የሚችሉትን የሚያደርጉ አካላት አሉ በግለሰብም ሆነ በማኅበር ደረጃ ተነሥተው ለስብከተ ወንጌል መስፋፋት ለአብነት ትቤቶች መጠናከረ ለገጠር አብያተ ከርስቲያናት አገልግሎት መቀጠል የሚተጉ ወገኖች አሉ እነዚህን አካላት ማገዝ ያስፈልጋል እንደ ጽርሐ ጽዮን ዘተዋሕዶ ማኅበር ያሉትን የመኖርያ ቦታቸውን ቀንሰው ለገጠር አብያተ ከርስቲያናት የሰባከያን ማሠልጠኛ የገነቡትን እንደ ደጆችሽ አይዘጉ ያሉትን የተዘጉ አብያተ ከርስቲያናትን አገልግሎት ለማስቀጠል የሚደከሙትን አንደ ደቡብ ኦሞ አብያተ ከርስቲያናት መርጃ ማኅበር ያሉትን ወደ ከርስትና ያልመጡ ወገኖችን ለማገልገል የተነሥትን እንደ ማኅበረ ቅዱሳን ስብከተ ወንጌልን ለማስፋፋትገዳማት እና አድባራትን ለመርዳት አንዲሁም ቅርስ እና ታሪከን ለመጠበቅ የተነሥሠትንአንደ ማኅበረ ሰላም የመዝሙርን አገልግሎት ሥርዓትን በጠበቀ መንገድ ለማስፋፋት የሚተጉትንሌሎችንም በስም ያልተጠቀሱትን በማገዝ የቤተ ከርስቲያን አገልግሎት አንዳይዳከም ማድረግ ያስፈልጋል ዛሬ ዛሬ የሰንበት ትቤቶቹ በኮሌጅ ደረጃ ሊሰጡ የሚችሱ ኮርሶችን እየሰጡ ነው አንደ ዓምደ ሃይማኖት ሰሰንበት ትቤት ያሉት ደግሞ በተልዕኮ ትምህርት እያስተማሩ ይገኛሉ ነገር ግን እነዚህ ጅምሮች ማደግ አለባቸው ትናንትና ሁለት ኮምፒውተር ይዘው የጀመሩ ማዕከላት ኮሌጅ ሲባሉ አራት እና አምስት መቶ ደቀ መዝሙር የሚያሠለጥኑት የመማርያ መጻሕፍትን የሚያዘጋጁት ሰንበት ትቤቶቻችን ወደ ኮሌጅ ደረጃ የማያድጉት ለምንድን ነው። በአሁኑ ጊዜ የቤተ ከህነቱ አሠራር ሥርዓትን እየለቀቀ የመጣበት ጊዜ ነው እንደ ዖዝያን ለምጽም ግንባር ላይ ወጥቷል ንጉሥ ዖዝያን በእግዚአብሔር ላይ በሠራው የድፍረት ኃጢአት ምከንያት እግዚአብሔር በለምጽ መታው መጀመርያ ለምጹ በሰውነቱ ላይ ብቻ ስለነበረ በቀሚስ እና ካባ በወርቀ ዘቦ እና በብር ዝርግፍ ሸፈነው ኃጢአቱ እየባሰ ሲመጣ ግን ለምጹ ግንባሩ ላይ ወጣ እርሱም ኃጢአቱን በንስሐ ከማስወገድ ይልቅ ለምጹን በሻሽ ለመሸፈን ሞከረ ለተወሰነ ጊዜም ተሳካለት በደሱ እና ግፉ እየባሰ በመምጣቱ ግን ለምጹ ሻሹ ላይ ወጣ ከዚህ በኋላ ለመሸፈን አልቻለም አሁን አሁን ነገራችን እንደ ዖዝያን ለምጽ ሊሸፈንበት ከማይችልበት ደረጃ ላይ ደርሷል ራሱ ችግሩም «አለሁአለሁ» ብሏል የለህም ብንለውም ራሱን በራሱ ያስመሰከራል በዚህም ምክንያት በቤተ ከርስቲያን ጉዳይ ላይ ይመለከተኛል የሚሉ ሁሉ በመነጋገር ላይ ናቸው መፍትሔም ይሰነዝራሉ የመፍትሔ አቅጣጫዎቻቸውን ስናይ ሁለት መልክ አላቸው ተሐድሶዌፎቪጠ ትንሣኤ ከፀ ተሐድሶ ይህንን መንገድ የሚመርጡት አካላት በቤተ ከርስቲያን ላይ ሥር ነቀል አብዮት መምጣት አለበት ይላሉ ይህ አብዮት ዶግማዋን ቀኖናዋንትውፊቷን ቅዳሴዋን ጸሎቷን ገዳማዊ ሕይወቷን ወዘተ የሚመለከት ነው ባይ ናቸው እነርሱ የሚያቀነቅኑት መንገድ ከ ዓመታት ጀምሮ ምፅራብ አውሮፓውያን እና አሜሪካውያን በካቶሊክ ቤተ ከርስቲያን ላይ ያቀነቀኑት መንገድ ነው በወቅቱ የካቶሊክ ቤተ ከርስቲያን በአስተዳደርዋ ላይ ይታይ በነበረው የሞራል ውድቀትብኩንነት አምባገነንነት ሥርዓት አልበኝነት አና ዓለማዊነት ምከንያት ሕዝቡ ተማረረ የወሰደው መፍትሔ ግን ችግርን በችግር የሚተካ ሆነ የካቶሊክን ማንኛውንም አስተምሕሮ በመቃወምና በማፍረስ ሌላ ዓይነት አስተምህሮ ተካ ከዚያም አልፎ ከርስትናን ርግፍ አድርጎ እስከ መተው ደረሰ ተሐድሶ ውጤቱ ይሄው ነው ምክንያቱም ነባርዋን ቤተ ክርስቲያን አፍርሶ በለዘብተኛነት በኩል ወደ ጽንፈኛ ዓለማዊነት ያደርሳታልና ተሐድሶ መነኮሳት አጠፉ ብሎ ምንኩስና ሕይወትን ለማጥፋት ይነሣል ጳጳሳት አጠፉ ብሎ ጵጵስናን ለማስቀረት ይጥራል በአንዳንድ ቀሳውስት ችግር ቅዳሴን ያስቀራል በሰባክያን ጥፋት ስብከት ይቅር ይላል በተንዛዛ ድግስ ምክንያት ዝከር አያስፈልግም ይላል በአጠቃላይ የሥነ ምግባር ችግሮችን ከመሠረተ አምነት ጋር ይቀላቅላቸውና ቤተ ከርስቲያንን ከመሠረቷ ይንዳታል ይህ የመፍትሔ አቅጣጫ የሚነሣው በክርስትና ሕይወት መዳከም መዛል እና ዓላማን መሳት ሊያጋጥም ይትላል ከበጎች ጋር ተኩላዎች ከስንዴ ጋር እንከርዳድ ሊቀላቀል ይችላል ከሚለው ነው በመሆኑም የደከመውን ማጽናት የላሉትን ማጠንከር የተቀላቀሉትን መለየት የተረሱትን ማስታወስ የተበላሹትን ማስተካከል ይገባል ነው በአጠቃላይ ቤተ ክርስቲያንን ወደ ጥንት ከብርዋ መመለስ ማለት ነው ይህንን ለማድረግ ደግሞ ሁለት መሠረታዊ ጉዳዮች አሉ የመጀመርያው አብርሖት ነው ሕዝቡ በትምህርት መንገዱ እንዲበራለት ማድረግ የቤተ ከርስቲያኑን ማንነት መሠረተ እምነቷን ታሪኳን ሥርዓቷን ያጋጠማትንም ፈተና ዐውቆ ራሱንም የቤተ ከርስቲያን አካል ማድረግ አለበት ቤተ ክርስቲያን ተፈተነች ስንል ራሳችን ተፈተንን ማለታችን ነው መከራ ገጠማት ስንል መከራ ገጠመን ማለታችን ነው እየተነጋገርን ያለነው ከኛ ውጭ ስለሆነ አካል አይደለም ብሎ ማመን አለበት ያላወቀ ያላመነ እና ያልቆረጠን ሕዝብ ለትንሣኤ ማዘጋጀት ከባድ ነው አስቀድሞ ሕማማትን ለማለፍ የሚያስችል ብቃት ይጠይቃልና ሁለተኛው መዋቅራዊ ሽግግር ከረሀርከሀ ከበኽከ ነው መዋቅራዊ ሽግግር ማለት ቤተ ክርስቲያኒቱን ወደ ጥንት ከብርዋ የሚመልስ ደረጃውን የጠበቀ እና ዘመኑን የሚዋጅ አሠራር መዋቅር አስተሳሰብ መመሥረት ማለት ነው ይህም ማለት ከህነቱ ሳይሆን አሰጣጡ እና አኗኗሩ ጵጵስናው ሳይሆን አሰጣጡ እና አሠራሩ ምንኩስናው ሳይሆን አሰጣጡ አነዋወሩ ብሕትውናው ሳይሆን አነዋወሩ ቅዱሳት መጻሕፍቱ ሳይሆኑ አገባባቸው የቤተ ክርስቲያን ናቸው ተብሎ የሚመዘኑበት መመዘኛ አተረጓጎማቸው ለምን ለምን ጥቅም አንደሚውሱ በዓላቱ ሳይሆኑ ብዛታቸው አከባበራቸው ድንጋጌያቸው ሲኖዶሱ ሳይሆን አሠራሩአወቃቀሩ ወዘተ ላይ ትኩረት ማድረግ ይገባል ማለት ነው መዋቅራዊ ሽግግር ሆ ተብሎ በአብዮት አይመጣም አስቀድሞ ችግሩን በመረዳት ከዚያም የችግሩን አንኳር ዐሀቪጄ በመለየት ከዚያም ደረጃ በደረጃ በመፍታት የሚመጣ ነው መግባባትንለአንድ ዓላማ መነሣትን እና ሁሉ ዐቀፍነትን ይጠይቃል ለቤተ ከርስቲያን ትንሣኤዋን እንጂ መለወጧን ለማምጣት የምንሠራ ከሆነ በከርስቶስ መሠረት ላይ ሳይሆን በኛ ፍላጎት ላይ የተመሠረተች ሌላ ቤተ ከርስቲያን ለመገንባት እየሞከርን ነው ማለት ነው እናም እኔ የመፍትሔ ሃሳቦችን የምሰነዝረው ለቤተ ከርስቲያን የሚያስፈልጋት ተሐድሶ ሳይሆን ትንሣኤ ነው በምእመናኑ ሕይወት እና ጉዞ በአባቶች ሕይወት እና ጉዞ በገዳማት ሕይወት እና ዐቅም በአብያተ ከርስቲያናት አስተዳደር እና ዐቅም በቤተ ከህነቱ አስተዳደርመንፈሳዊ ሕይወት እና አሠራር ላይ ዝለት አለ ድከመት አለ የዓላማ መሳት አለ ስለዚህም መነሣሣት ወደ ጥንቱ መመለስ እና እንደገና ቀና ማለት ያስፈልጋል በሚለው እምነት ነው ጉዳዬ ብሎ መጸለይ ብዙ ጊዜ ስለ ቤተ ከርስቲያን ፈተና ሲነገር ብዙዎቻችን እንጸልይ እንላለን ልከ ነው ያለ ጸሎት አና ጾም ሰይጣን አይወጣም እኛ ግን ይህንን የምንለው አንድም ለማምለሜጫ አንድም ለምዶብን አንድም መቼም ማንም አያየንም ብለን ነው አስኪ ስንቶቻችን ደረታችንን እየደቃን አንደ ራሔል እናለቅሳለን።

• N.B. This Summary is Very Experimental!! based on the following scripts from:
  • https://github.com/millzon/textSummarizer-am
  • https://github.com/icoxfog417/awesome-text-summarization#motivation