Ginbot_ግንቦት 2001.pdf

• word cloud

• Extraction Summary

ከቪዐፍዕከቨ መጠኑስ የሚሠላው እንዴት ነው። የሚሉት ሆነው አግኝተነዋል ኛውን ጭብጥ በተመለከተ በተጠሪ ላይ የደረሰው የጉዳት መጠን ዐ ቋሚ የአካል ጉዳት ማለት የሠራተኛውን የመስራት ችሎታ በማለት በድንጋጌው የተመለከተው ሠራተኛው ጉዳት በደረሰበት ጊዜ ይሠራ የነበረውን ሥራ ለመሥራት የሚያስችለውን ችሎታ ብቻ ነው የአመልካቾች ማስረጃዎች ተሠምተው ተገቢ ውሣኔ ይሠጥበት ዘንድ ለስር ፍቤት ጉዳዩን መመለሱ አስፈላጊ ሁኖ በመገኙቱ ተከታዩን ወስነናል ውሣኔ የፌዴራሉ መደፍቤት በመቁ ህዳር ቀን ዓም የሠጠው ትዕዛዝ በፍብሥሥህቁ መሠረት ተሽራል የፌመደፍቤት በአመልካቾች የተቆጠሩትን ማስረጃዎችን ከሠማ በላ በጉዳዩ ላይ ተገቢውን ውሣኔ እንዲሠጥበት ጉዳዩን በፍብሥሥሕቁ መሠረት መልሰንለታል ይፃፍ በዚህ ችሎት ለተደረገው ክርክር ወጪና ኪሣራ የየራሳቸውን ይቻሉ ብለናል መዝገቡ ተዘግቷል ወደ መቤት ይመለስ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ራታ ከቪዐፍዕከቨ የሰመቁ ግንቦት ቀን ዐዐ ዓም በፃፈው ማመልከቻ ያቀረበውን አቤቱታ መሠረት በማድረግ ተጠሪዎችን አስቀርበን ክርክሩን ሰምተናል አቤቱታው በሰበር ችሎት እንዲታይ የተወሰነው የኮንስትራክሽን ሥራው እየተጠናቀቀና እየቀነሰ በመሄዱ ምክንያት ነው የሥራ ውሉን ያቋረጠው ተቀጥረው በዚሁ የአናዒነት ሥራ ሲሠሩባቸው የነበሩት ሕንፃዎች ተገባደዋል ከፊሎቹም ተጠናቀዋል በማለት ነው ክሱን በሰማው ፍቤት ውሣኔ ላይ እንደተመለከተው ተጠሪዎች ሲቀጠሩ ከነበሩት ስምንት ሕንፃዎች ብሉኮች ውስጥ ውሉ ሲቋረጥ ያልተጠናቀቁት አምስት ብቻ ናቸው ይህም በግልጽ የሚያሳየው አመልካች ሕንፃዎቹ ሲጀመሩ ያስፈልጉት የነበሩትን አናዒዎች ያሕል ይዞ መቀጠል የማይችልበት ደረጃ ላይ እንደነበረ ነው።

• Cosine Similarity

ህክዕቨ ስርዝ የተጨማረ ከዚህ የአንግሊዝኛ ትርጉም በግልጽ መረዳት እንደሚቻለው የአካል ጉዳት ሠራተኛው ይሠራ የነበረውን ሥራ ለመሥራት የሚያስችለውን የተወሰነ ችሎታውን ብቻ ከቪዐፍዕከቨ የሚመለከት ሣይሆን በአጠቃላይ ወደፊትም ሠራተኛው በሌሎች የሥራ መስኮች ተሠማርቶ ሌሎች ሥራዎችንም ለመስራት የሚያስችለውን ችሉታ ርሀልቨ ህዘ የሚመለከት ነው አንድ ሠራተኛ እስከመጨረሻው በመጀመሪያ የተቀጠረበትን ሥራ በመስራት ሣይገደብ ወደፊትም የተለያዩ ሥራዎችን ለመስራት የሚችል መሆኑ ይገመታል ሕጉም የአካል ጉዳትን ለማያያዝ የፈለገው ሠራተኛው አደጋ በደረሰበት ጊዜ ይሠራ የነበረውን ሥራ ለመስራት የሚያስችለው ውሱን ችሎታ ጋር ብቻ ሣይሆን ይልቁንም የሠራተኛው ወደፊት በተለያየ የሥራ መስክ ተሠማርቶ ለመስራት ከሚያስችለው አጠቃላይ የመስራት ችሉት ጋር ነው በተያዘው ጉዳይ ተጠሪ በአደጋው ምክንያት ዐ ቋሚ የአካል ጉዳት የደረሰባቸው ለመሆኑ በሀኪሞች ቦርድ ተረጋግጧል ይህንንም አመልካች አልካደም ይህ የደረሰባቸው ጉዳት ደግሞ ምንም እንኳን አሁን የሚሠሩትን ሥራ በአግባቡ መስራት ቢያስችላቸውም ጉዳቱ ወደፊት የተለያዩ ሥራዎችን ለመስራት ከሚያስችላቸው ችሉታ አኳያ ሊመዘን ይገባል በመሆኑም አመልካች ተጠሪው አደጋ በደረሰባቸው ጊዜ ሲሰሩ የነበረውን ሥራ ያለችግር በመስራታቸው ብቻ ችሎታቸው አልቀነሰምና ካሣ ሊከፍል አይገባም በማለት ያቀረበው ክርክር ተቀባይነት የለውም ሌላው አመልካች የሚከራከርበት ነጥብ የሠራተኛው ሁኔታ የተባባሰ ወይም የተሻሻለ ወይም ትክክል ያልሆነ ምርመራ ተደርጎለት ከሆነ ሠራተኛው በድጋሚ እንዲመረመር ሊደረግ ስለሚችል በዚሁ መሠረት በድጋሚ ተመርምረው ውጤቱ ሣይታወቅ ካሣ ልከፍል አይገባም የሚል ነው በአርግጥ አመልካች እንዳለው የሠራተኛው ሁኔታ ተሻሽሏል ወይም ተባብሷል የሚባል ከሆነ በአዋጁ አንቀጽ ዐ መሠረት ሲጠየቅ ድጋሚ ሕክምና ሊደረግ እንደሚችል አዋጁ ይፈቅዳል በተያዘው ጉዳይ አመልካች የተጠሪ ሁኔታ ተሻሸሏል የሚል ከሆነ ይህንን የማስረዳት ሸክም አለበት ይህንን የማስረዳት ሸምክ ግን በቂ ማስረጃ በማቅረብ አልተወጣም ድጋሚ ምርመራ እንዲደረግ የዳግማዊ ምኒሊክ ሆስፒታልን ጠይቆ ሆስፒታሉ ፈቃደኛ አለመሆኑን ከመግለጽ በቀር ሌላ ያቀረበው ማስረጃ የለም ወይም ከቪዐፍዕከቨ ተጠሪን በድጋሚ አንዲመረመሩ ጠይቆ ተጠሪው ፈቃደኛ ባለመሆናቸው ምርመራው ያልተደረገ መሆኑን አልገለፀም በመሆኑም ቀደም ሲል ተጠሪ ተመርምረው ዐ ቋሚ የአካል ጉዳት የደረሰባቸው መሆኑን በሐኪሞች ቦርድ የተረጋገጠው ሁኔታ ስለመሻሻሉ ያቀረበው ማስረጃ ሣይኖር ተጠሪ የቀድሞ ሥራቸውን መስራት በመቀጠላቸው ብቻ የጉዳት ካሣ ልከፍል አይገባም በማለት ያቀረበው ክርክር ተቀባይነት ስለሌለው የሥር ፍቤቶች የጉዳት ካሣ ሊከፍል ይገባል በማለት የሰጡት ውሣኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት የለውም ኛውን ጭብጥ በተመለከተ አመልካች የመንግሥት የልማት ድርጅት መሆኑ አከራካሪ አይደለም በአዋጁ አንቀጽ ዐ ሥርም በሕስምምነቱ በሌላ አኳጊን ካልተመለከተ በቀር በአዋጁ ለሚሸፈኑ የመንግሥት ድርጅቶች ሠራተኞች የሚሠጠው የጉዳት ካሣ አሠሪው በገባበት የመድንን ዋስትና ወይም በመንግሥት የጡረታ ሕግ መሠረት ካሣው እንደሚከፈል ያመለክታል ድርጅቱ መድን ያልገባ ከሆነ በመንግሥት የጡረታ ሕግ ለሚሸፈኑ ሠራተኞች የመንግሥት የጡረታ ሕግ ተፈፃሚ እንደሚሆን ንዑስ ቁጥር አስቀምጣጧል የመንግሥት ሠራተኞች የጡረታ አዋጅ ቁጥር ጉዳት ለደረሰበት ሠራተኛ የሚከፈለው ካሣ መጠን የመንግሥት ሠራተኛው ጉዳት ከደረሰበት ወር በፊት ይከፈለው በነበረው መደበኛ የወር ደመወዙ በአምስት ዓመት ተባዝቶ የሚኘው ሂሣብ በመንግሥት ሠራተኛው ላይ በደረሰው ጉዳት መቶኛ ተባዝቶ እንደሆነ አንቀጽ ያመለክታል ተጠሪ አመልካች የደረሰውን የጉዳት ዓይነት አመልካች የመድን ዋስትና ገብተው በማለት ያቀረቡት ክርክር ስለሌለ ጉዳቱ መድን ያልተገባለት መሆኑን አምነው እንደተቀበሉት ያስቆጥራቸዋል አመልካችም የመንግሥት የልማት ድርጅት በመሆኑና ለጉዳቱ መድን ሽፋን ያልገባ በመሆኑ ተፈፃሚነት የሚኖረው የመንግሥት ሠራተኞች የጡረታ አዋጅ ላይ የተመለከተው የካሣ መጠን ነው ስለሆነም አመልካች በአቁ ከቪዐፍዕከቨ አንቀጽ ዐ መሠረት ካሣው እንዲከፈል የተሠጠው ውሣኔ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ አግኝተነዋል የመጨረሻውን ጭብጥ በተመለከተ ከፍ ሲል በተገለፀው የመንግሥት ሠራተኞች ጡረታ አዋጅ ቁጥር አንቀጽ የካሣው መጠን የሚሠላው ሠራተኛው ጉዳት ከደረሰበት ወር በፊት ይከፈለው በነበረው መደበኛ የወር ደሞዙ መሠረት ነው በተያዘውም ጉዳይ ለተጠሪ የሚከፈለው የካሣ መጠን ሊሠላ የሚገባው በተጠሪ ላይ ጉዳቱ ከደረሰበት ከሠኔ ዐ ዓም በፊት በነበረው ወር ይከፈላቸው በነበረው መደበኛ የወር ደመወዝ መሠረት እንጂ ከጉዳቱ በላ በእድገት ባገኙት ደመወዝ መሠረት ሊሆን አይገባም ውሣኔ ፌመደረጃ ፍቤት በመቁ በዐዐዐ ዓም የሰጠው ውሣኔ እና የፌከፍተኛ ፍቤት በመቁ በዐዐዐ ዓም የሰጠው ትዕዛዝ ተሻሽለዋል አመልካች ለተጠሪ የጉዳት ካሣ የመክፈል ግዴታ አለበት የጉዳት ካሣውም ሊሠላ የሚገባው በአቁ አንቀጽ መሠረት ተጠሪ ከሠኔ ዐ ዓም በፊት በነበረው ወር ይከፈላቸው በነበረው የወር ደመወዝ መሠረት ነው ብለናል ወጪና ኪሣራ ይቻቻሉ መዝገቡ ተዘግቷል ለመቤት ይመለስ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ከቪዐፍዕከቨ የሰመቁ ግንቦት ቀን ዳኞች ዓብዱልቃድር መሐመድ ሐጐስ ወልዱ ሂሩት መለሰ በላቸው አንሺሶ ሱልጣን አባተማም አመልካቾች አቶ መሐሪ ተክለማርያም ጠበቃ ቀረቡ ወሮ መድህን ወልዱ ተጠሪዎች የወሮ ገነት መኮንን ወራሾች ወት ሜሮን ብርፃኑ ቀረበች ህሊና ብርፃኑ አልቀረቡም መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሠጥተናል ፍርድ ጉዳዩ የተጀመረው በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት ሆኖ ተጠሪዎች ከሳሾች ሲሆኑ አመልካቾች ተከሳሾች ነበሩ ክሱም የሟች ብርፃኑ ጫላና የእኔ የባልና ሚስት የጋራ ሀብት የሞግዚት አድራጊዎቼ የውርስ ንብረት የሆነውን በወረዳ ቀበሌ ቁጥሩ የሆነውን መኖሪያ ቤት ከሕግ ውጪ የያዙበት ውል ፈራሽ ሆኖ ቤቱን እንዲያስረክቡ ይወሰንልን የሚል ነው አመልካቾችም የባልና ሚስት የጋራ ሀብት መሆኑን የሚያስረዳ ማስረጃ አላቀረቡም ክርክር በተነሳበት ቤት ላይ ኖረው አያውቁም ሚስት ወሮ ዘቢደር አናውጤ እንጅ ከሳሽ አይደሉም ተጠቃሹ ቤት ወሮ ገነት መኮንን ጋበቻ መሠረትን ከሚሉት ከ ዓም በፊት አቶ ብርፃኑ ጫላና ባለቤታቸው ወሮ ከቪዐፍዕከቨ ዘቢደር አናውጤ ዓም የገዙት ለመሆኑ ማስረጃ አለ ስለዚህ በፍሥሥሕቁጥር መሠረት ለመክሰስ ስለማይችሉ ክሱ ይሠረዝ በማለት መልስ በመስጠት ተከራክረዋል ግራ ቀኙን ያከራከረው የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት በመቁጥር በ ዓም በዋለው ችሎት ወሮ ገነት መኮንን የሟች አቶ ብርዛፃኑ ጫላ ሜስት መሆናቸው በፍቤት በመቁጥር ከተወሰነ በኋላ ወሮ ዘብይደሩ አናውጤ ተቃዋሚ ሆነው ገብተው ተከራክረው ናሃቤቱ ወሮ ገነትን ሚስትነት ስላፀናው ይግባኝ ቀርቦ የፌከፍቤት በመቁጥር ላይ በ ዓም በዋለው ችሎት የወሮ ዘቢደሩ ምሥክሮች ተሰምተው እንደገና በመቃወሚያ አቤቱታው ላይ ውሳኔ እንዲሠጥበት ጉዳዩን ለታች ፍቤት የላከው ሲሆን ወሮ ዘብይደሩ በክርክሩ ሳይቀጥሉ ቀርተዋል በመሆኑም የፌመደፍቤት ወሮ ገነት መኮንን የሟች ብርፃኑ ጫላ ሚስት ናቸው ሟች ወሮ ገነት እና ሟች አቶ ብርሃኑ ሲጋቡ በ ዓም ባደረጉት የጋብቻ ውል ላይ ለክርክሩ መነሻ የሆነው ቤት የጋራ እንዲሆን ብለዋል የእሳቸው ድርሻ ላይ ፈቃድ ሳይጠየቅ የተደረገ ውል ሊሠረዝ ይገባል በማለት የሽያጩ ውል ተሠርዞ ቤቱን ያስረክቡ በማለት ወስኗል በዚህ ውሳኔ ላይ ይግባኝ የቀረበለት ከፍተኛ ፍቤትም በመቁጥር በሆነው መጋቢት ቀን ዓም በዋለው ችሉት በሚስትነት ዙሪያ ያለው ክርክር ሁለቱም ተከራካሪዎች በሕይወት የሌሉ በመሆኑ አመልካቾች ወሮ ገነት ሚስት አይደሉም ወሮ ዘቢደር ሚስት ናቸው የሚል ክርክር የሕግ መሠረት የለም ውልም በፍሕቁጥር መሠረት በሕግ ፊት የሚፀና አይደለም በማለት ውሳኔውን በማጽናቱ የቀረበ የሰበር አቤቱታ ነው ከቪዐፍዕከቨ አመልካቾች ሚያዝያ ቀን ዓም በተፃፈ አቤቱታ ያቀረቡት ቅሬታ ተጠሪዎች የሟች ብርዛፃኑ ጫላ ልጆችና ወራሾች መሆናቸው እና የወሮ ገነት መኮንን ሚስትነት የተረጋገጠበት ውሳኔ በይግባኝ ሰሚ ፍቤት ተሰርኮ ጉዳዩ አንደገና ታይቶ እንዲወሰን ተብሎ የታዘዘ ቢሆንም ለሥር ፍቤት አንዲያቀርቡ የታዘዘውን ማስረጃዎች ሳያቀርቡ ከዚህ ዓለም በሞት በመለየታቸው በሕግ ፊት የሚዐና የሚስትነት ውሳኔ አልተሠጠም ተጠሪዎችም የሟች ብርሃኑ ጫላ ልጆች ብሎም ሕጋዊ ወራሾች መሆን የሚመሠረተው ሟች እናታቸው የሟች አቶ ብርፃኑ ጫላ ሚስት ናቸው ከሚል ከተረጋገጠ ፍሬነገር በመነሳትና በጋብቻ ውስጥ የተወለዱ ልጆች አባት የአናታቸው ባል ነው በሚለው የሕግ ግምት መሠረት ነው ሆኖም የእናታቸው ሚስትነት ሳይረጋገጥ የተጠሪዎች ወራሽነት ተረጋግጧል ለማለት ስለማይቻል የሥር ፍቤቶች በዚህ ረገድ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ፈጽሟል በማለት ውሳኔው አንዲሻር የሚጠይቅ ነው ቅሬታውን መሠረት በማድረግ የተጠሪዎች እናት የሟች አቶ ብርፃኑ ጫላ ሚስት መሆናቸውና የተጠሪዎች ወራሽነት አልተረጋገጠም እየተባለ ለክርክሩ መንስኤ የሆነው ቤት ያለተጠሪዎች እናት ፈቃድ በሟች የተሸጠው በሕግ አግባብ አይደለም ውሉም በፍሕቁጥር ላይ የተቀመጠውን መስፈርት አያሟሉም ተብሎ አመልካቾች ቤቱን ያስረክቡ የመባሉን አግባብነት ለመመርመር ለሰበር ሰሚ ችሎት አንዲቀርብ ታዞ ግራ ቀኙ በዚህ ፍቤት የጽሑፍና የቃል ክርክር አካሂደዋል በተጠሪዎች በኩል የቀረበው ክርክር በአጭሩ በምሥክሮች መስማት ረገድ ለወሮ ዘቢደር መስቀለኛ ጥያቄ የመጠየቁ አጋጣሚ ስለሚፈጠር ምስክሮች ቃል ይሰማ ተብሎ ከቪዐፍዕከቨ የተሠጠውን ውሳኔ አመልካቾች መከራከሪያ ሊያደርጉ አይችሉም እንደገና እንዲታይ መመለስ የመክሰስ መብትንና ጥቅምን አያሳጣም በይግባኝ ሰሚ ፍቤት የጋብቻ ውል ላይ ተለይቶ የተሠጠ ውሳኔ የለም በማለት ውሳኔው እንዲፀና ተከራክረዋል እኛም የግራ ቀኙን ክርክር እንደሚከተለው መርምረናል በቀዳሚነት ሊታይ የሚገባው የሕግ ነጥብ በይግባኝ ሰሚ ፍቤት ጉዳዩን መጀመሪያ ያየው ፍቤት እንደገና መልሶ እንዲያይ ጭብጥ ይዞ መመለስ የቀድሞውን ውሳኔ የመሻር ውጤት ይኖረዋል ወይንስ አይኖረውም የሚለው ነጥብ መታየት የሚገባ ነው የተጠሪዎች ክርክር በጥቅሉ ሲታይ ጉዳዩ እንደገና አንዲታይ ቢመለስም የሚስትነትን ውሳኔ አልሻረውም የሚል ነው የአመልካቾች ክርክር ደግሞ የቀድሞ ሚስትነት ውሳኔ በይግባኝ ሰሚ ፍቤት ክርክር ተካሂዶ ውሳኔው ተሠርዞ ጉዳዩ እንደገና ታይቶና ማስረጃ ተሰምቶ እንዲወሰን በተባለው መሠረት እንዲያቀርቡ የታዘዙትን ምስክሮች ሳያቀርቡ ከዚህ ዓለም በሞት በመለየታቸው በሕግ ፊት የሚፀና የሚስትነት ውሳኔ የለም በማለት ነው እንግዲህ አንድ ፍቤት የሠጠው ውሳኔ በይግባኝ ሰሚ ፍቤት ክርክር ተሰምቶ ጉዳዩ እንደገና መጀመሪያ ያየው ፍቤት መልሶ እንዲያየው ከተደረገ የቀድሞ ውሳኔ እንዳልተወሰነ ወይም በውሳኔው የተገኘው መብት እንደሌለ ወይም እንደተሻረ የሚቆጠር ነው በተያዘው ጉዳይ የተጠሪዎች አናት ሚስት ናቸው ተብሎ የተሠጠው ውሳኔ ማስረጃ ተሰምቶ እንዲወሰን በወሰነው ፍቤት ተመልሷል በተመለሰው ውሳኔ መሠረት ክርክር ሳይደረግና የተባለው ምሥክሮች ክርክርም ሳይካሄድ የሚስትነታቸው ጉዳይ በአንጥልጥል ላይ ቀርቷል በመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት የአሁኑ ተጠሪዎች እናት ሞግዚትነት የተገኘው የሟች ሚስት ነበሩ ልጆችም የተወለዱት ከሚስትነታቸው ነው ተብሎ በፍቤት በተረጋገጠው ውሳኔ መሠረት ነው ይህ ውሳኔ ደግሞ በይግባኝ ሰሚ ፍቤት እንዳልተወሰነ ተደርጐ እንደገና ምሥክሮች ከቪዐፍዕከቨ ተሰምቶ እንዲወሰን ከተደረገና ክርክር ተካሂዶበት ውሳኔ ካልተሠጠ በስተቀር በአንጥልጥል ላይ ያለ ጉዳይ ከሚሆን በስተቀር በሕግ ፊት የሚፀና ሚስትነትን የሚያረጋግጥ ውሳኔ አለ ለማለት አይቻልም የጽሑፍ የጋብቻ ውልን ይግባኝ ሰሚው ፍቤት ለይቶ አልወሰነውም የሚለውን ክርክር በተመለከተ የውሳኔው ይዘት ሲታይ በጽሑፍ ውል ላይ ብቻ ተንተርሶ የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት የሠጠው ውሳኔ ያለአግባብ በመሆኑ የምሥክሮች ቃል በመስማት እንዲወሰን መባሉ የጽሑፍና የሰው ማስረጃዎች ሁለቱም ተመዝኖ ሊወሰን የሚገባ መሆኑን የሚያመለክት እንጅ ውልን አልነካውም የሚያስብል የሕግ መሠረት አይኖርም የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት ለውሳኔው መሠረት ያደረገው በከፍተኛ ፍቤት የሚስትነት ውሳኔ አልተሻረም በማለት ነው ለሽያጩም ውል መፍረስ ምክንያት የሆነው ያለሚስት ፈቃድ የተደረገው የሽያጭ ውል ሊሠረዝ ይገባል በማለት የውሳኔው መሠረት ሚስትነት ነው የሚስትነት ውሳኔ አልተሻረም የተባለው ውሳኔ ከፍ ሲል እንደተመለከተው አንዳልተወሰነ ወይም አንደሌለ የሚቆጠር ውሳኔ ነው ውሳኔው አንደሌለ ወይም እንዳልተወሰነ የሚቆጠር ከሆነ ደግሞ ከዚህ የሚመነጭ መብትም ሆነ ጥቅም ሊኖር አይችልም የሽያጩ ውል እንዲሠረዝ ለመቃወም መብት የተገኘው ከሚስትነት ነው ሚስትነት ከሌለ ደግሞ መቃወሚያ ማቅረብ አይቻልም በመሆኑም አመልካቾች በፍሥሥሃሕቁጥር መሠረት ተጠሪዎች የመክሰስ መብት የላቸውም በማለት ያቀረቡትን ክርክር ፍናቤቱ ባለመቀበል የሠጠው ውሳኔ ከፍተኛ ፍቤትም ይህን ማረም ሲገባው በማጽናት የሠጠው ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ነው ብለናል ከቪዐፍዕከቨ ውሳኔ የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት በመቁጥር በ ዓም አንዲሁም የከፍተኛ ፍቤት በመቁ መጋቢት ቀን ዓም በዋለው ችሎት የሠጠው ውሳኔ በፍሥሥሕቁጥር መሠረት ተሽራል የፃፍ ተጠሪዎች የመክሰስ መብት የላቸውም ብለናል ወጪና ኪሳራ ግራ ቀኙ ይቻቻሉ መዝገቡን ዘግተናል ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ራታ ከቪዐፍዕከቨ የሰበር መቁ ግንቦት ቀን ዓም ዳኞች መንበረፀሐይ ታደሰ ሐጐስ ወልዱ ሂሩት መለሰ ታፈሰ ይርጋ ሱልጣን አባተማም አመልካች ሙሉንታ አባይ ቀረበ ተጠሪ የፌዴራል አገር ውስጥ ገቢ ባለስልጣን ነሪዬ አብተው ነገረ ፈጅ ቀረበ መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል ፍርድ ለሰበር አቤቱታው መነሻ የሆነው ጉዳይ በፌዴራል የግብር የግባኝ ሰሚ ጉባኤ የተጀመረውን የተጨማሪ እሴት ታክስ አከፋፈል ክርክር የሚመለከት ነው ከመዝገቡ አንደሚታየው ለጉባኤው በይግባኝ የቀረበው አመልካች ሲሆን ቅሬታውም በተጠሪ የተጣለብኝ መቀጫ ያለአግባብ ስለሆነ ይነሳልኝ የሚል ነው ጉባኤው ከተጠሪ የቀረበውን ክርክር ከሰማ በኋላ የመቀጮውን መጠን ዝቅ በማድረግ ወስኖአል በሌላ በኩል ደግሞ ተጠሪ የጉባኤውን ውሳኬ በመቃወም ለፌዴራል ከፍተኛ ፍቤት ይግባኝ በማቅረቡ ክርክሩ በዚህ ደረጃም የተሰማ ሲሆን ፍቤቱ የግብር ይግባኝ ሰሚ ጉባኤ መቀጮን በተመለከተ በሚቀርበው ክርክር ይግባኝ ላይ ስልጣን የለውም የሚል ምክንያት በመስጠት የጉባኤውን ውሳኔ ሽሮአል የፌዴራል ጠፍቤትም ውሳኔው ጉድለት የለበትም በማለት አመልካች ያቀረበለትን ይግባኝ ውድቅ አድርጎአል የሰበር አቤቱታው የቀረበው በዚህ ላይ ነው የሰበር ችሎቱ አመልካች ግንቦት ቀን ዓም በጻፈው ማመልከቻ ያቀረቡለትን አቤቱታ መሠረት በማድረግ ተጠሪን አስቀርቦ ክርክሩን ሰምቶአል ከቪዐፍዕከቨ አቤቱታው በሰበር ችሎት እንዲታይ የተወሰ ነው የግብር ይግባኝ ሰሚ ጉባኤ በመቀጮ ላይ በሚነሳው ክርክር ላይ ስልጣን የለውም በሚል የተሰጠውን ውሳኔ አግባብነት ለመመርመር ነው አንደምንመለከተው አከራካሪው ነጥብ የግብር ይግባኝ ሰሚ ጉባኤ በዋናው ግብር ላይ የሚጣለውን መቀጫ በመቃወም በሚቀርበው ይግባኝ ላይ ሥልጣን አለው ወይስ የለውም የሚለው ነው በሰበር መቁ በቀረበው ክርክር በአሁኑ በተያዘው መዝገብ የተነሣው ጭብጥ አከራካሪ ስለነበር የሰበር ችሎቱ ለሕጉ ትርጉም በመስጠት የግብር ይግባኝ ሰሚ ጉባኤ በመቀጮ እና ወለድ ላይ የሚቀርበውን ይግባኝ አይቶ የመወሰን ስልጣን አለው በማለት ውሳኔ ሰጥቶአል በዚህ አይነት የሰበር ችሎቱ የሚሰጠው ውሳኔ የሕግ ትርጉም በችሎቱ እስካልተለወጠ ድረስ አስገዳጅ እንደሚሆን የፌዴራል ፍቤቶችን አዋጅ እንደገና ለማሻሻል በወጣው አዋጅ ቁ በአንቀጽ ተደንግጎአል ስለዚህም የሚከተለውን ውሳኔ ሰጥተናል ውሳኔ የፌዴራል ከፍተኛ ፍቤት በመቁ ጥቅምት ቀን ዓም የሰጠው ውሳኔ እና የፌዴራል ጠፍቤት በመቁ የካቲት ቀን ዓም የሰጠው ትዕዛዝ በፍብሥሥሕግ ቁ መሠረት ተሽረዋል የግብር ይግባኝ ሰሚ ጉባኤ በመቀጮ እና ወለድ ላይ የሚቀርበውን ይግባኝ የማየት ስልጣን አለው ብለናል ወጪና ኪሣራ ግራ ቀኝ ወገኖች የየራሳቸው ይቻሉ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ራታ ከቪዐፍዕከቨ የሠመቁ ዐዐ ዳኞች አብዱልቃድር መሐመድ ሒሩት መለሠ ታፈሰ ይርጋ አልማው ወሌ ዓሊ መሐመድ አመልካች የወሮ ገነት ዳምጤ ወራሾች ጠበቃ ቀረቡ ተጠሪ እነ አቶ ይስማ አስፋው ጠበቃ ቀረቡ መዝገቡ ተመርምሮ ቀጥሎ የተመለከተው ፍርድ ተሰጥቷል ፍርድ ይህ ጉዳይ የውርስ ሀብት ክፍፍልን የሚመለከት ሲሆን ተጠሪዎች በአመልካች ላይ በፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍቤት ባቀረቡት ክስ በአዲስ አበባ ከተማ በወረዳ ቀበሌ ክልል የሚገኘውን ቁጥር የሆነውን ቤት ጥቅምት ቀን ዓም ሟች ወሮ ተካበች ሀብተወልድ ባደረጉት ኑዛዜ ለከሣሾችና የተከሣሽ ባለቤት ለሆነው ወንድማችን ሠጥተዋል ከዚህ በተጨማሪም አውራሻችን ወሮ ተካበች ሀብተወልድ በባንክ ያስቀመጡትን ብር ወንድማችንና የተከሳሽ ባለቤት የሆኑት ወስደው አላካፈሉንም ስለዚህ ተከሣሽ ከላይ የተጠቀሰውን ቤትና አብረውት ያሉትን ቤቶች አንደዚሁም ከገንዘቡ እንዲያካፍሉን ይወሰንልን በማለት ጠይቀዋል ተከሣሽ የአሁን አመልካቾች አውራሽ ቀርበው በሰጡት መልስ ከሳሾች አውራሻችን የሚሏቸው ወሮ ተካበች ሀብተወልድ ከሞቱ በኋላ በፍብሕቁ ዐዐዐ ላይ እንደተቀመጠው በ ዓመት ጊዜ የውርስ ሀብት ይገባናል በማለት ጥያቄ ያላቀረቡ ከቪዐፍዕከቨ ስለሆነ አቤቱታው በይርጋ ቀሪ ሆኗል በማለት የተከራከሩ ሲሆን ለፍሬ ጉዳዩም ሙሉ መልስ ሰጥተዋል የፌዴራል መደፍቤትም የይርጋ ክርክሩ ተቀባይነት የለውም ካለ በላ ክስ የቀረበበት ቤት የግራ ቀኙ የጋራ ሀብት ስለሆነ ኛውን ከሣሾች ቀሪውን ደግሞ ተከሣሽ እንዲወስዱ በማለት ውሣኔ ሰጥቷል ተከሣሽ በዚሁ ውሣኔ ቅሬታ አድሮባቸው የይግባኝ ቅሬታቸውን ለፌዴራል ከፍቤት አቅርበው ፍቤቱም በበኩሉ ግራ ቀኙን አከራክሮ የሥር ፍቤት ውሣኔ ጉድለት የሌለው ነው በማለት ይግባኙን ባለመቀበል ውሣኔውን አጽንቷል የሰበር አቤቱታው የቀረበው ይህንኑ በመቃወም ሲሆን ይህም ችሎት አቤቱታውን መርምሮ በሥር ፍቤት በአመልካቾች አውራሽ በኩል የተነሳው የይርጋ መቃወሚያ ተቀባይነት ሳያገኝ መቅረቱ ተጠሪዎች ባሉበት ለሰበር ቀርቦ ሊታይ አንደሚገባው በማመኑ ተጠሪዎችን በመጥራት ግራ ቀኙን አከራክራል በአጠቃላይ የክርክሩ ይዘት ከፍ ብሎ የተመለከተው ሲሆን የሰበር አቤቱታው ያስቀርባል ከተባለበት ነጥብ አኳያ እንደሚከተለው ተመርምሯል ከክርክሩ መገንዘብ እንደተቻለው ለክሱ ምክንያት የሆነው ቤት ተጠሪዎች ሟች ወሮ ተካበች ሀወልድ በኑዛዜ ሠጥተውናል የሚሉት በ ዓም ሲሆን ወሮ ተካበች ሀወልድ ደግሞ ከዚህ ዓለም በሞት የተለዩት በ ዓም ነው የውርስ ንብረቱ ድርሻችንን የአመልካቾች አውራሽ ሊያካፍሉን ይገባል በማለት ክስ የመሠረቱት በ ዓም ነው በፌዴራል መደፍቤት ክርክር ሲደረግ አቤቱታው በይርጋ ቀሪ ሆኗል በማለት የአመልካቾች አውራሽ የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ ያቀረቡት በፍብሕቁ ዐዐዐ ላይ የተመለከተውን በመጥቀስ ነው የዚህ ድንጋጌ ተፈፃሚነት የፌዴራል ከፍተኛ ፍቤት በውሣኔው ላይ እንዳሰፈረው አንድ አውነተኛ የሆነ ወራሽ ትክክለኛው ወራሽ መሆኑ ከቪዐፍዕከቨ ታውቆለት ዋጋ ያለው የወራሽነት ማስረጃ ሳይኖረው የውርሱን ንብረት በእጁ ያደረገው ሰው የውርሱን ንብረት እንዲለቅ ክስ በሚያቀርብበት ጊዜ ነው ነገር ግን በተያዘው ጉዳይ በአመልካቾች አውራሽ ላይ ክስ ቀርቦ የነበረው ምንም ዓይነት መብት ሳይኖራቸው ይዘውት የሚገኘውን የውርስ ሀብት ድርሻችንን ትልቀቅልን በማለት ስለሆነ የተጠቀሰው ድንጋጌ ለዚህ ጉዳይ አግባብነት አይኖረውም ተጠሪዎች በዚህ መልኩ ያቀረቡት አቤቱታ በምን ያሕል ጊዜ መቅረብ እንዳለበት በውርስ ሕጉ ላይ አልተመለከተም የውርስ ሕጉ በዚህ ረገድ ክፍተት ካለበት ወደ ጠቅላላ ሕግ በመሄድ ለጉዳዩ አልባት መስጠት በሕግ አተረጓጎም መርህ ፀበበሯ ዐ ዌጩክከቪበ የተፈቀደ ነው በዚሁ መሠረትም ጉዳዩን በፍትሐብሔር ሕጉ ጠቅላላ ስለውሎች ከተደነገገው አንፃር ተመልክተነዋል በዚህ ክፍልም ግዴታዎች ከውል የተገኙ ባይሆንም በውል ሕግ ላይ የተመለከቱት ድንጋጌዎች ተፈፃሚነት እንዳላቸው በቁጥር ላይ ተመልክቷል በውል ሕግ ደግሞ ዋናው የይርጋ ድንጋጌ በቁጥር ላይ የተመለከተው የዐ ዓመት የይርጋ ጊዜ ነው በተያዘው ጉዳይ ተጠሪዎች በውርስ የተላለፈልንን ድርሻ ንብረታችንን ሊለቁልን ይገባል በማለት በአመልካቾች አውራሽ ላይ ክስ የመሠረቱት ከላይ እንደተመለከተው በ ዓም ሲሆን ኑዛዜውን አድርገዋል የተባሉት ግለሰብ በሞት የተለዩት ደግሞ በ ዓም ነው ኑዛዜው ከሟች ሞት በኋላ ውጤት የሚኖረው እንደመሆኑ መጠን ሟች ከሞቱበት ጊዜ ጀምሮ በዐ ዓመት ጊዜ ውስጥ ተጠሪዎች አቤቱታውን ማቅረብ ሲገባቸው ከ ዓመት በኋላ ጥያቄውን ማቅረባቸው በይርጋ የማይታገድበት ምክንያት አይኖርም ስለሆነም የሥር ፍቤቶች የፍብሕቁ ዐዐዐ ለዚህ ጉዳይ አግባብነት አይኖረውም ማለታቸው ተገቢ ቢሆንም ነገር ግን ከ ዓመት በላ የቀረበን የውርስ ንብረት ክፍያ ጥያቄ ከጠቅላላ ሕግ አኳያ በይርጋ የታገደ ሆኖ ሳለ ከዚህ አንፃር የይርጋ ከቪዐፍዕከቨ ክርክሩን ሳይመለከቱት መቅረታቸው መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ ተገኝቷል ውሣኔ የፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍቤት በመቁ በዐዐዐ ዓም የሰጠው ፍርድ እንደዚሁም የፌዴራል ከፍተኛ ፍቤት በመቁ በዐዐዐ ዓም የሰጠው ፍርድ በፍብሕሥሥቁ መሠረት ተሽሯራል ተጠሪዎች ያቀረቡት ክስ በይርጋ ቀሪ ሆኗል ተብሎ ተወስኗል ግራ ቀኙ ወጭና ኪሣራ ይቻቻሉ መዝገቡ ተዘግቶ ወደ መቤት ተመልሷል የማይነበብ የአራት ዳኞች ፊርማ አለበት የፃሣብ ልዩነት አኔ በአምስተኛው ተራ ቁጥር የተሰየምኩት ዳኛ ተጠሪዎች የወሮ ተካበች ሀብተወልድ ወራሽ መሆናቸውን በማረጋገጥ ንብረቱን ከሟች መካሽ ጌታነህ የአመልካች ባል ጋር በጋራ የያዙትና የባለቤትነት ደብተር በጋራ ያወጡ መሆኑን ከፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤትና ከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሣኔ የተገለፀ በመሆኑ ይህም በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር ንዑስ አንቀጽ መሠረት የወራሾቹ የጋራ ንብረት አንደሆነ ስለሚቆጠርና ተጠሪዎች ይህንን የጋራ ሀብታቸውን በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር ንዑስ አንቀጽ መሠረት በማንኛውም ጊዜ ለመከፋፈል ጥያቄ ማቅረብ የሚችሉ በመሆኑ ተጠሪዎች ንብረት ለመካፈል ያቀረቡት ጥያቄ በይርጋ እይቋረጥም በማለት የልዩነት ሀሳቤን አስፍሬያለሁ የማይነበብ የአንድ ዳኛ ፊርማ አለበት ዓ ከቪዐፍዕከቨ የሠመቁ ግንቦት ቀን ዳኞች መንበረፀሐይ ታደሰ ሐጎስ ወልዱ ሂሩት መለሰ በላቸው አንሺሶ ሱልጣን አባተማም አመልካች የመንግሥት ቤቶች ኤጀንሲ ነፈ ሂሩት አስራት ተጠሪ የወሮ ንጋቷ ዘለቀ ወራሽ አቶ እሸቱ ቦጋለ ቀርቧል መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ፍርድ ተሰጥቷል ፍርድ ጉዳዩ የተጀመረው በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት ሲሆን አመልካች የሥር ከሣሽ ተጠሪ የሥር ተከሣሽ ነበሩ አመልካች ባቀረቡት ክስ በወረዳ ቀበሌ ቁጥር የሆነውን ቤት ወሮ ንጋቷ ዘለቀ ከ ጀምሮ በመያዝ ክራይ ሣይከፍሉና የኪራይ ውል ሣይሞሉ እስከ የካቲት ድረስ ሲገለገልበት ከቆየ በኋላ ከዚህ አለም በሞት በመለየታቸው የተጠሪ ወራሽ የሟች ወራሽነኝ በማለት ቤቱን በመያዝ ክራይ ሣይከፍሉ ይገለገሉበታል የሥር ኛ ተከሣሽም የሟች ዘመድነኝ በማለት ቤቱን እየተገለገሉበት ስለሆነ ሁለቱም ተከሣሽ ኪራይ ሣይከፍሉ ከውል ውጭ በሕገ ወጥ መንገድ ቤቱን በመያዛቸው አመልካች አከራይቶ ሊያገኝ የሚገባውን ጥቅም አጥቷል ስለዚህ ያለ አግባብ የበለፀጉበትን አስከ ሚያዝያ የቤቱን ኪራይ በወር እያከራየ ሊያገኝ የሚገባውን ብር ከወለድ ጋር ባጠቃላይ በአንድነትና በነጠላ ከፍለው ቤቱን ለቀው አንዲወጡ ሲል ጠይቋል ከቪዐፍዕከቨ ተጠሪ ተከሣሽ ለቀረበበት ክስ መልሱን ሲሰጥ አመልካች የጠቀሰው የኪራይ ግምት የተጋነነ ነው አመልካች በቤቱ ላይ ያለውን መብትና ጥቅም ባለማረጋገጡ በፍሥሥሕቁ መሠረት ክስ ማቅረብ አይችልም ፍቤቱ ሥልጣን የለውም በይርጋ ይታገዳል ካሉ በኋላ በአማራጭም መልሳቸውን ሲሰጡ አውራሻችን ወሮ ንጋቷ አና እኔ በአንድነት ስንኖርበት ቆይተናል ቤቱ የተሰጠን በቀድሞ የደርግ መንግሥት የከተማ ልማት ቤት ምንስተር ትዕዛዝ መሠረት የቤተ መንግሥት አካባቢ በራሳችን ወጪ ሠርተን ስንጠቀምበት ለነበረው ቤታችን በልዋጭነት ነው አመልካች በራሱ ተምኖ ያቀረበው ገንዘብ መጠን ሕጋዊ አይደለም ስለዚህ አመልካች ያቀረበው ክስ ውድቅ ሊሆን ይገባዋል ሲል መልሱን ሰጥቷል ጉዳዩ የቀረበለት የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤትም የቀረበውን ክስ ካለው ሕግ ጋር በማገናዘብ ውሣኔ ሰጥቷል በውሣኔውም የቀረቡትን የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያዎች ውስጥ በፍሥሃሥሃቁ መሠረት አመልካች መብትና ጥቅም ስለሌለው ሊከሰን አይገባም ያሉትን ነጥብ ብቻ መርምረዋል በመሆኑም አመልካች ተጠሪ ቤቱን ያስረክቡኝ የሚል ነው ይሁን እንጂ አመልካች ለተጠሪም ሆነ ለሌላ ሰው እያከራየ የሚያስተዳድር መሆኑን ወይም ቤቱ መወረሱን የሚያሳይ ማስረጃ አልቀረበም በቤቱ ላይ አለኝ የሚለውን መብት ወይም ጥቅም ምን እንደሆነ አላረጋገጠም ስለዚህ መቃወሚያውን በመቀበል ክሱን በፍሥሥሕቁ መሠረት ክሱን ውድቅ አድርጓል ጉዳዩን በይግባኝ ያየው የፌዴራሉ ከፍተኛ ፍቤት ግራ ቀኙን በማከራከር አመልካች ይህን ቤት ከሥሩ ይዞ የሚያስተዳድረው የገነባው ወይንም በመንግሥት የተወረሰ ለመሆኑ አላስረዳም በተጨማሪም የቀረበው ማስረጃም ቤቱን እንዲያስተዳድር መብት ሊሰጡ የሚችሉ አይደሉም ከቤተ መንግሥት ተፅፏል የተባለው ደብዳቤም ቢሆን ከቪዐፍዕከቨ ቤቱ የቤተ መንግሥት መሆኑን አያረጋግጥም ስለዚህ አመልካች ክስ በቀረበበት ቤት ላይ መብት የለውም ሲል የሥር ውሣኔን በፍሥሥቁ አፅንቷል የሰበር አቤቱታውም የቀረበው በዚሁ ውሣኔ ላይ ነው አመልካች በ ፅፎ ባቀረበው ማመልከቻ የሥር ፍቤቶች የሰጡት ውሣኔ መሠረታዊ የሆነ የሕግ ሥህተት የተፈፀመበት ነው ሲል እንዲታረምለት ጠይቋል ይህ የሰበር ችሎትም አቤቱታውን መሠረት በማድረግ ተጠሪውን አስቀርቦ ክርክራቸውን ሰምቷል ጉዳዩ በሰበር ችሎት እንዲታይ የተወሰነው አመልካች መብት ወይም ጥቅም የለውም በማለት የተሰጠውን ውሣኔ ለመመርመር ነው በዚህም መሠረት ይህንን ነጥብ ግራቀኙ ካቀረቡት ክርክር አቤቱታው ከቀረበበት ውሣኔ እና ከህጉ ጋር አገናዝበን መርምረናል አና የክርክሩን አመጣጥ ባጭሩ ስናይ አመልካች ለክርክሩ መንስኤ የሆነውን ቤት ተጠሪ ወራሽ ነኝ በማለት ብቻ መብት ሣይኖራቸው ክራይ ሣይከፍሉ በሕገ ወጥ መንገድ እየተገለገሉበት ነው በማለት ውዝፍ ኪራይ ከፍለው ቤቱን እንዲለቁ በመጠየቁና ተጠሪም በበኩሉ ቤቱ የአመልካች እንዳልሆነና ቤቱን በደርግ ትዕዛዝ የከተማ ልማት በራሱ ወጪ ለሰራሁበት ቤት በልዋጭ ያገኘሁት ነው ሊከሰኝ አይችልም ሲል በመከራከሩ የሥር ፍቤቶች አመልካች በቤቱ ላይ መብት ወይም ጥቅም እንዳለው አላስረዳም በማለት ክሱን ውድቅ አድርጓል አኛም አመልካች በተጠቀሰው ቤት ላይ ክስ የማቅረብ መብት ወይም ጥቅም የለህም የተባለው አስመልክቶ በመዝገቡ ውስጥ ያሉትን የተለያዩ ፅሑፍ ደብዳቤ ሆነ የግራ ቀኙ በሰበር ችሎት ያካፄዱትን የቃል ክርክር በጥልቀት እንደመረመርነው የተጠሪ አውራሽ ሟች የቤተ መንግሥት አገልጋይ የነበሩና የቤተ መንግሥት አስተዳደር በሰጣቸው ቤት ውስጥ ሲናሩ የነበረ በመሆኑ ከግራ ቀኙ ክርክር ለመረዳት ተትላል ከቪዐፍዕከቨ በመሆኑም ይህ ክርክር የተነሳበት ቤት በጐርፍ ምክንያት በመፍረሱ ለቤተ መንግሥት አስተዳደር ቤቱን በጊዜያዊነት የተጠሪ አውራሽ በሕይወት እስካሉ እንዲገለገሉበት የተፈቀደላቸው እንጂ በልዋጭ የተሰጣቸው አንዳልሆነ ፍቤቱ ተረድቷል ቤቱም በወቅቱ በነበረው የከተማ ልማትና የቤት ሚንስተር ትዕዛዙ ነው እንዲኖሩበት የተደረገው ይህ ማለት ደግሞ ቤቱ የመንግሥት መሆኑን ያስረዳል ቤቱ የመንግሥት ከሆነ ስለ ቤቱ የመከራከር መብቱ መንግሥትን የወከለው ተቋም ነው አሱም አመልካች የኪራይ ቤቶች ኤጀንሲ ነው ወደሚለው ድምዳሜ ያደርሰናል ስለዚሀ የሥር ፍቤቶች ከዚህ በላይ የተጠቀሱትን ነጥቦች ሳያገናዝቡ አመልካች ለመክሰስ መብት ወይም ጥቅም የለውም ሲሉ የሰጡት ውሣኔ ከፍሥሥሕቁ መንፈስ ውጪ በመሆነ አግባብነት ያለው ሆኖ አልተገኘም ውሣኔ የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት በመቁ በቀን እና የፌከፍቤት በመቁ መጋቢት የሰጡት ውሣኔ ተሽራል አመልካች የመክሰስ መብት አለው ብለናል የፌየመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት በፍሬ ነገሩ ላይ በመከራከር ሕጋዊ ውሣኔ ይስጥበት በማለት በፍሕሥሥቁ መሠረት መዝገቡን መልሰናል የወጪና ኪሣራ ግራ ቀኙ ይቻቻሉ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ራታ ከቪዐፍዕከቨ የሠመቁ ግንቦት ቀን ዓም ዳኞች ዓብዱልቃድር መሐመድ ታፈሠ ይርጋ ፀጋይ አስማማው በላቸው አንሺሶ አልማው ወሌ አመልካች ሮፓክ ኢንተርናሽናል ኃላየተየግል ማህበር ጠበቃ ያለለት ተሾመ ቀረበ ተጠሪ ይደርሣል አእምሮ ቀረቡ መዝገቡ ተመርምሮ ተከታዩ ፍርድ ተሠጥቷል ፍርድ ጉዳዩ የአሠሪና ሠራተኛ አዋጅን መሠረት ያደረገ ሲሆን ክርክሩ የተጀመረው የአሁኑ ተጠሪ ህዳር ቀን ዓም ጽፈው ባቀረቡት የክስ ማመልከቻ ከሚያዝያ ቀን ዓም ጀምሮ በወር ብር ደመወዝ እየተከፈላቸው በአመልካች መቤት በዕቃ ግምጃ ቤትነት እስከ ዓም ድረስ መስራታቸውን ሆኖም ከዚሁ ከተቀጠሩበት የስራ መደብ አመልካች መቤት አንስቷቸው በወር ብር በሚከፈልበት የሠዓት ተቆጣጣሪነት የስራ መደብ አዛውራቸው ቅሬታ ቢያሰሙም ተገቢው ምላሽ በወቅቱ አመልካች ሣይሠጣቸው መቅረቱንና ከስራ ያሠናበታቸው ያላግባብ መሆኑን ዘርዝረው የካሣ የአምስት ዓመት አገልግሎት የዓመት ፈቃድ የህዝብ በዓላት የ ቀናት ክፍያ ለዘገየበት ክፍያ እንዲከፍልና የስራ ምስክር ወረቀት እንዲሠጣቸው ይወሰንላቸው ዘንድ ዳኝነት ጠይቀው በፌዴራሉ መጀመሪያ ደረጃ ፍቤት በመሠረቱት ክስ መነሻ ነው አመልካች በተከሣሽነቱ ቀርቦም ተጠሪ የተሠናበቱት ከ ዓም ጀምሮ እስከ ዓም ድረስ በስራ ቦታቸው ላይ ከቪዐፍዕከቨ ስላልተገኙ መሆኑን ገልፆ ስንብቱ ህጋዊ ነው በማለት ተከራክሯል የስር ፍቤትም የግራ ቀኙን ማስረጃዎችን ከሠማ በኋላ ጉዳዩን መርምሮ ተጠሪ ከተቀጠሩበት የስራ መደብ ወደ ሌላ ተዛውረው ቅሬታ እያሠሙ ባሉበት ሁኔታ በስራ ቦታቸው አልተገኙም ማለት ተገቢነት የሌለው ነው የሚለውን ነጥብ በምክንያትነት ይዞ የአመልካችን እርምጃ ከህግ ውጪ ነው በማለት የተለያዩ ክፍያዎች ለተጠሪ እንዲከፈሉ ወስኗል በዚህ ውሣኔ አመልካች ባለመስማማት ይግባኙን ለፌዴራል ከፍተኛ ፍቤት ቢያቀርብም ፍቤቱ በፍብሥሥሕቁ መሠረት ሠርዞታል የአሁኑ የሠበር አቤቱታ የቀረበውም ይህንኑ የበታች ፍቤቶችን ውሣኔ በመቃወም ለማስለወጥ ነው የአመልካች ጠበቃ ግንቦት ቀን ዓም በፃፉት ሁለት ገፅ የሠበር አቤቱታ በበታች ፍቤቶች ውሣኔ መሠረታዊ የሆነ የህግ ስህተት ተፈፅሟል የሚሉባቸውን ምክንያቶች ዘርዝረው አቅርበዋል ይዘቱም ባጭሩ የስር ፍቤቶች ተጠሪ ከስራ ገበታቸው ከ ቀናት በላይ ስለመቅረታቸው ተረጋግጦ እያለ በአዋጅ ቁጥር አንቀጽ ለ ስር ከተመለከተው ውጪ በተሣሣተ ትርጉም ተጠሪ ከስራ የቀሩት በበቂ ምክንያት ነው ማለታቸው ሊታረም ይገባል በማለት መከራከራቸውን የሚያሣይ ነው የአመልካች የሠበር አቤቱታ ተመርምሮም በሠበር ችሎቱ ሊታይ ይገባዋል በመባሉ ተጠሪ ቀርበው መልሣቸውን መስከረም ቀን ዓም በፃፉት ማመልከቻ ሠጥተዋል ይዘቱም ባጭሩ ወደተዛወሩበት የስራ መደብ ያልተገኙት የአመልካች ዘበኞች ያረጋገጡት ፍሬ ጉዳይ መሆኑንና የበታች ፍቤቶች ውሣኔም የትርጉም ስህተት ያልተፈፀመበት መሆኑን ዘርዝረው ሊፀና ይገባል በማለት መከራከራቸውን የሚያሣይ ነው የአመልካች ጠበቃ በበኩላቸው ህዳር ቀን ዓም በፃፉት የመልስ ማመልከቻ ተጠሪ ወደ አመልካች ግቢ ለመግባት በዘበኛ ተከልክያለሁ የሚሉት ክርክር አዲስ መሆኑን ገልፀው የሠበር አቤቱታቸውን በማጠናከር ተከራክረዋል ከቪዐፍዕከቨ የጉዳዩ አመጣጥ አጠር አጠር ባለመልኩ ከላይ የተገለፀው ሲሆን ይህ ችሎትም የግራ ቀኙን የፁሑፍ ክርክር የሠበር አቤቱታው ከቀረበበት ውሣኔ እና አግባብነት ካላቸው የህግ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ በሚከተለው መልኩ መርምሮታል አንደመረመረውም ተጠሪ የተመደብኩበት የስራ መደብ ካለሙያ ነው በማለት ከስራ ገበታው ላይ ለ ተከታታይ ቀናት በላይ በመቅረቱ አመልካች ከስራ ሲያሰናብተው የስራ ውሉ የተቋረጠው ያለበቂ ምክንያት ነው ተብሎ የአመልካች እርምጃ ህገ ወጥ ነው ሲባል መወሠኑ ባግባቡ መሆን ያለመሆኑ በጭብጥነት ሊታይ የሚገባው ሁኖ አግኝቶታል ከክርክሩ ሂደት መገንዘብ የተቻለው አመልካች የተጠሪን የስራ ውል ያቋረጠው ተጠሪ በተዛወሩበት የስራ መደብ ሣያገኙ ከአስር ተከታታይ የስራ ቀናት በላይ መቅረታቸውን መሠረት በማድረግ መሆኑንና ተጠሪ በበኩላቸው የሚከራከሩት በተዛወሩበት የስራ መደብ ያልተገኙት የአመልካች ዘበኞች ግቢ እንዳይገቡ ስለከለከሏቸው አና የስራ መደብ ዝውውሩን በመቃወም ቅሬታ አሰምተው ውጤቱን እየተጠባበቁ ስለነበር መሆኑን በመግለፅ ነው አንግዲህ አመልካች ተጠሪን ከተቀጠሩበት የስራ መደብ ወደ ሌላ የስራ መደብ በማዛወር ተጠሪ ተገቢው ደብዳቤ ከተሠጣቸው በኋላ በተዛወሩበት የስራ መደብ ሣይገኙ ከአስር ተከታታይ ቀናት በላይ የቀሩት በአመልካች ጥበቃ ክልከላ ስለመሆኑ በመጥቀስ ይኸው ተግባር በቂ ምክንያት ነው ሲሉ ተጠሪ የሚከራከሩ ሲሆን የአመልካች ጠበቃ ይህንኑ የክርክር ነጥብ በስር ያልተነሣ ስለመሆኑ ጠቅሰው የመልስ መልስ ሠጥተዋል ይህ ችሎትም የስር ፍቤትን ዋና መዝገብ በማስቀረብ ጉዳዩን ሲያጣራው በስር ፍቤት ክሱ በተሠማበት ወቅት ተጠሪ ይህንኑ የክርክር ነጥብ አንስተው ምስክሮቻቸውም የሚያስረዱት ጭብጥ መሆኑን ገልፀው ምስክሮቻቸው መስማታቸውን ከቪዐፍዕከቨ አረጋግጧል በመሆኑም የአመልካች ጠበቃ አዲስ ክርክር ነው በማለት ያቀረቡትን ክርክር አልተቀበልነውም በሌላ በኩል ተጠሪ ከላይ የተጠቀሠውን የክርክር ነጥብ በስር ፍቤት ያነሥት ቢሆንም ጉዳዩን ለማስረዳት የተሠሙት ምስክሮች ግን የአመልካች ጠበቃ ተጠሪን ግቢ አንዳይገቡ የከለከሏቸው ስለመሆኑ የሠጡት የምስክርነት ቃል የለም የስር ፍቤትም ተጠሪ በስራ ቦታቸው ላይ ያልተገኙት በአመልካች ጥበቃ ክልከላ አለመሆኑን በመገንዘብ ተጠሪ በስራ መደቡ ለውጥ ምክንያት ቅሬታ እያሰሙ ባሉበት ሁኔታ በስራ ገበታቸው ላይ አልተገኙም ሊባል አይገባም በማለት ነው በመሆኑም ተጠሪ በተዛወሩበት የስራ መደብ ከአምስት ተከታታይ የስራ ቀናት በላይ ያልተገኙት በአመልካች ጥበቃ ክልከላ ምክንያት አለመሆኑን ስለተገነዘብን በዚህ ረገድ ያቀረቡትን ክርክር ውድቅ አድርገናል የስር ፍቤት ተጠሪ በስራ ላይ ያልተገኙት ዝውውሩን ተቃውመው ቅሬታ ሲያሠሙ በነበረበት ወቅት መሆኑን ጠቅሶ ተጠሪ ያለበቂ ምክንያት ከስራ ቀርተዋል ሊያስብላቸው አይችልም ሲል የደረሠበትን ድምዳሜ ህጋዊነቱን ተመልክተናል በመሠረቱ በቂ ምክንያት ሣይኖረው በተከታታይ ለአምስት የስራ ቀናት በስራ ገበታው ያልተገኘ ሠራተኛን ማስጠንቀቂያ መስጠት ሣያስፈልግ የስራ ውሉን ለማቋረጥ ለአሠሪው ህጉ የሠጠው ስልጣን መሆኑን የአዋጅ ቁጥር አንቀጽ ለ ድንጋጌ ያሣያል ሠራተኛው የአሠሪውን አርምጃ ሊቃወመው የሚችለው በቂ ምክንያት ያለው ስለመሆኑ በማስረዳት ነው በቁ ምክንያት የሚለው ሀረግ መመዘኛው ደግሞ ሠራተኛው ከስራ ቦታው ሊገኝ የማይችልበት ሁፄታ ስለመኖሩ ሊያመላክቱ የሚችሉ ምክንያቶች ስለመሆኑ ከአዋጁ አጠቃላይ ዓላማና ከተጠቃሹ ድንጋጌ ይዘትና መንፈስ ለመገንዘብ የምንችለው ጉዳይ ነው በመሆኑም ከስራ የቀረ ሠራተኛ በቂ ምክንያት ኑሮት ከስራው ቀርቷል ለማለት የሚቀርበው ማስረጃ ሠራተኛው በስራ ቦታው ለመገኘት የሚያስችል መሰናክል የነበረ መሆኑን የሚያስረዳ ሊሆን ይገባል ይህም ከቪዐፍዕከቨ ሠራተኛው ባልተገባ ምክንያት ከስራው በመቅረት በምርትና ምርታማነት ላይ አሉታዊ ተፅፅኖ እንዳያሳድር ሊያደርግ የሚችል ነው ወደተያዘው ጉዳይ ስንመለስም ተጠሪ በስራ ገበታቸው ያልተገኙት ምክንያት የስራ መደብ ዝውውሩን በመቃወም ቅሬታ እያሰሙ በነበሩበት ወቅት ስለመሆኑ የስር ፍቤት ገልዷል ሆኖም የስራ መደብ ዝውውር መደረግና ሠራተኛው ቅሬታውን በማሠማት ላይ መሆኑ በስራ ቦታ ላለመገኘት እንደ በቂ ህጋዊነት ምክንያት የሚወሠድ አይደለም የስራ መደብ ዝውውሩ ሠራተኛው በስራው ቦታ እንዳይገኝ መሠናክል የሚሆንበት ሁኔታ የለምና ሠራተኛው በዝውውሩ ላይ ቅሬታ ካለውም ስራውን አየሠራ በህጉ በተዘረጋው ሥርዓት መሠረት መብቱን ማስጠበቅ አለበት እንጂ ከስራው ሊቀር አይገባም ስለሆነም የበታች ፍቤቶች በጉዳዩ ላይ የሠጡት ውሣኔ ከላይ በተመለከቱት ምክንያቶች መሠረታዊ የሆነ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ሁኖ ተገኝቷል በዚህም መሠረት ተከታዩን ወስነናል ውሣኔ በፌዴራል መደፍቤት በመቁ ጥር ቀን ዓም ተሠጥቶ በፌከፍቤት በመቁ መጋቢት ቀን ዓም በትዕዛዝ የፀናው ውሣኔ በፍብሥሥሕቁ መሠረት ተሽራል የአመልካች የስራ ውሉን ያቋረጠው በህጉ መሠረት ነው ብለናል ወጪና ኪሣራ የየራሣቸውን ይቻሉ ብለናል መዝገቡ ተዘግቷል ወደ መቤት ይመለስ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ራታ ከቪዐፍዕከቨ የሠመቁ ግንቦት ቀን ዳኞች ዓብዱልቃድር መሐመድ ሐጎስ ወልዱ ሂሩት መለሠ በላቸው አንሺሶ ሱልጣን አባተማም አመልካች መር ታደሰ ይርጋ ቀረበ ተጠሪ የቅዱስ ዮሴፍ ትቤት ጠበቃ ክፍሌ ቀረበ መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ፍርድ ተሰጥቷል ፍርድ ጉዳዩ የተጀመረው በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት ሲሆን አመልካች የሥር ከሣሽ ተጠሪ ተከሳሽ ነበሩ አመልካች በተጠሪ ላይ በመሠረቱት ክስ በተጠሪ ድርጅት ትቤት በሰውነት ማጐልመሻ መምህርነት ስሠራ ቆይቻለው ተጠሪ ጥቅምት ሮ ዓም በተፃፈ ደብዳቤ ያለጥፋቴ ከስራ አሰናብቶኛል ስለዚህ የሥራ ውሌ ከህግ ውጭ የተቋረጠ ስለሆነ ውዝፍ ደሞዜ ተከፍሎኝ ወደ ስራ እንዲመልሰኝ ሲሉ ጠይቋል ተጠሪም ለፍቤቱ በሰጠው መልስ አመልካች ከሥራቸው የተሰናበቱት ካሉባቸው የባህሪ ችግር በአስተዳደሩ ሥራ ጣልቃ በመግባት የመማር ማስተማር ዛደት ላይ ችግር በመፍጠራቸው በአስተዳደር ላይ ቅስቀሳ በማድረግ በሥራ ሰዓት ሰራተኛውን ስብሰባ በመጥራት ጥበቃ መጠጥ ጠጥቶ አንዲገባ በማድረጋቸው እና የተለጠፈ ማስታወቂያ በመገንጠላቸው ነው የተሰናበቱት ስለዚህ ስንብቱ ህጋዊ ነው ሲል ተከራክረዋል ከቪዐፍዕከቨ የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤትም የቀረበለትን ጉዳይ ካለው ሕግ እና ማስረጃ ጋር በማገናዘብ በመመርመር ተጠሪ አመልካች ፈፅሞታል የሚለውን ጥፋት በሠነድም ሆነ በሰው በማስረጃ አላስረዳም ስለዚህ ስንብቱ ሕገወጥ ነው ሲል የአመልካች ወደ ሥራ የመመለስን ጥያቄ አስመልክቶ ለድርጅቱ ሠላማዊ ግንኙነትና ችግር እንዳይፈጠር ሲባል ቢሰናበቱ ይሻላል በማለት የ ወር የካሣ ክፍያ ተከፍሏቸው ይሠናበቱ ሲል ወስኗል አመልካችም በዚሁ ውሣኔ ባለመስማማት የይግባኝ አቤቱታቸውን ለፌዴራሉ ከፍተኛ ፍቤት አቅርቧል ፍቤቱም የግራቀኙን በማከራከር አመልካች ፈጠሩ የተባለው ጥፋት በአዋጅ ቁ አንቀጽ ሥር የሚሸፈን ያለመሆኑን እና አመልካች ወደ ሥራቸው ቢመለሱ በአሰሪውና ሰራተኛ ሰላማዊ የስራ ግንኙነት ይኖራል ተብሎ አይገመትም በማለት የሥር ፍቤት ውሣኔን በፍህሥሥቁ መሠረት አፅንቶታል የሠበር አቤቱታውም የቀረበው በዚሁ ላይ ነው አመልካች በ ጽፈው ባቀረቡት ማመልከቻ በሥር ፍቤቶች የተሰጡት ውሣኔዎች መሠረታዊ የሕግ ሥህተት የተፈፀመባቸው ነው በማለት አቤቱታ አቅርቧል ይህ የሰበር ችሎትም አቤቱታውን መሠረት በማድረግ ተጠሪን አስቀርቦ ክርክሩን ሰምቷል ጉዳዩ በሰበር ችሎት እንዲታይ የተወሰነው የሥር ፍቤት ስንብቱ ህገወጥ ነው ካለ በኋላ ለአመልካች ሊከፈላቸው የሚገባው የካሣ ክፍያ ብቻ ነው በማለት የሰጠውን ውሣኔ ከአዋጅ ቁ አንቀፅ አኳያ ለመመርመር ነው በዚህም መሠረት ይህን ነጥብ ግራቀኙ ካሰሙት ክርክር አቤቱታ ከቀረበበት ውሣኔ እና ከህጉ ጋር አገናዝበን መርምረናል አኛም የጉዳዩን አመጣጥ ጠቅለል አድርገን ስናየው አመልካች በተጠሪ ድርጅት በመምህርነት ሲያገለግሉ ቆይተው ተጠሪ ሕገወጥ ድርጊትና የባሕርይ ችግር አሳይቷል በማለት በመሰናበታቸው ምክንያት የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት ግራቀኙን ከቪዐፍዕከቨ በማከራከር የአመልካች ስንብት ህገወጥ ነው ሲል ለድርጅቱ ሠላም ሲባል አመልካች ወደ ሥራ ሊመለሱ አይገባም የ ወር ካሣ ተከፍሏቸው ይሠናበቱ ሲል ወስኗል ጉዳዩን በይግባኝ ያየው የፌዴራሉ ከፍቤትም ግራቀኙን በማከራከር የሥር ፍቤትን ውሣኔ አፅንቶታል በእኛም በኩል ከሥር ፍቤቶች ውሣኔ እና የግራቀኙ በሰበር ችሎት ባካሄዱት ክርክር መረዳት እንደተቻለው የአመልካችን ስንብት አስመልክቶ ሕገወጥ ነው መባሉንና ለድርጅቱ ሰላም ከፍተኛ ችግር እንዳይፈጠር ሲባል አመልካች ወደሥራ ሊመለሱ አይገባም መባሉ የሚነቀፍ ሆኖ አልተገኘም ምክንያቱም የአሰሪና ሰራተኛ ግንኙነት ቅሬታን ከፈጠረ የመማር ማስተማሩ ሂደቱን ከግብ ሊያደርሰው ይችላል ተብሎ ስለማይተማመን በተማሪዎችም ላይ ተፅኖ ሊፈጥር የሚችል ስለሆነ ነው ባጠቃላይ በሕጉ መሠረት ለአመልካች ሊከፈላቸው የተወሰነው የ ወር የካሣ ክፍያ ሌሎች በሕጉ የተቀመጡትን ክፍያዎች ሊያስቀረው ይችላል። ቶበታል በሌላ በኩል የውሉን መኖር አምኖ ውሉ ፎርማሊቲውን አላሟላም ብሎ የሚከራከር ወገን የውል ይፍረስልኝ ጥያቄ በህጉ አግባብ ሣያቀርብ ተቀባይነት ሊኖረው እንደማይገባ የሠበር ችሎቱ በሠመቁ እና በሌሎች በርካታ መዝገቦች ላይ ትርጉም ሠጥቷል ሠበር ችሎቱ የሠጠው የህግ ትርጉም ደግሞ በየትኛውም ፍቤት አስገዳጅነት ያለው ስለመሆነ አዋጅ ቁጥር ይደነግጋል ወደተያዘው ጉዳይ ስንመለስም ተጠሪ መጋቢት ቀን ዓም ተደረገ የተባለውን ውል በፁሑፍ መሆኑን ሣይክዱ በአዋዋይ ወይም በፍቤት ፊት ያልተደረገ በመሆኑ ህጋዊ አይደለም በማለት የሚከራከሩት የውል ይፍረስልኝ ጥያቄ በህጉ አግባብ ባላቀረቡበት ሁኔታ በመሆኑ ክርክራቸው ተቀባይነት ያለው ሁኖ አልተገኘም የሠበር ችሎቱ በመቁ ከሠጠው ትርጉም ስንነሣም በሠመቁ የተሠጠው ትርጉም ለዚህ ጉዳይ አግባብነት ያለው ሁኖ አልተገኘም ስለሆነም ተጠሪ ለክርክሩ መነሻ የሆነውን መኖሪያ ቤት የያዙበት መንገድ ህጋዊ አይደለም ለማለት የሚያስችል ከቪዐፍዕከቨ ምክንያት ባለመኖሩ የበታች ፍቤቶች በጉዳዩ ላይ የሠጡት ውሣኔ መሠረታዊ የሆነ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ነው ብለናል በዚህም መሠረት ተከታዩን ወስነናል ውሣኔ በሰሜን ሸዋ ዞን ከፍፍቤት በመቁ ጥር ቀን ዓም ተሠጥቶ በአማራ ብክመጠቅላይ ፍቤት በመቁ ሠኔ ቀን ዓም በትዕዛዝ የፀናው ውሣኔ በፍብሥሥሕቁ መሠረት ተሽሯራል ይፃፍና መጋቢት ቀን ዓም ተደረገ የተባለው ውል በህግ ፊት የማይፀናበትን ህጋዊ ምክንያት ስላላገኘን አመልካች በውሉ ላይ የተመለከተው ጊዜ ከማለቁ በፊት ቤቱን የሚለቁበት አግባብ የለም ብለናል ለክርክሩ የወጣውን ወጪና ኪሣራ የየራሣቸውን ይቻሉ ብለናል መዝገቡ ተዘግቷል ወደ መቤት ይመለስ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ራታ ከቪዐፍዕከቨ የሰመቁ ግንቦት ዐዐ ዳኞች አብዱልቃድር መሐመድ ሐጎስ ወልዱ ሒሩት መለሠ በላቸው አንሺሶ ሱልጣን አባተማም አመልካች ሐረር ቢራ አክሲዮን ማኀበር ነፈ ሬድዋን አህመድ ተጠሪ አቶ አብዱልቃድር አብዱረዛቅ መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ተወስኗል ፍርድ ጉዳዩ የተደመረው በሐረሪ ሕብክመ የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት ሲሆን አመልካች የሥር ተከሣሽ ተጠሪ የሥር ከሳሽ ነበሩ ተጠሪ በአመልካች ላይ ባቀረቡት ክስ በመልካች ድርጅት በሠራተኝነት ከ ዓም ጀምሮ ስሠራ ቆይቼ በራሴ ፍቃድ ውሌን አቋርጫለው በአዋጅ ቁ አንቀጽ ሸ መሠረት የሥራ ስንብት ክፍያ ሊከፍለኝ ሲገባ ቤት ከለቀቅክ በሚል ምክንያት ፈቃደኛ አልሆነም ስለዚህ የተለያዩ ክፍያዎችን እንዲከፈለኝ በማለት ጠይቋል አመልካችም ለክሱ ባቀረበው መልስ ተጠሪ በአዋጅ ቁ ሸ መሠረት የጠየቁት የስንብት ክፍያ የሕግ ድጋፍ የለውም ምክንያቱም ተጠሪ ኃላፊ ሆነው ሲሰሩ ስለነበረ በአሰሪና ሠራተኛ አዋጅ ልፃፍ አይገባም በተጨማሪም ተጠሪ የጡረታ መብት ተጠቃሚ ስለሆኑ የስንብት ሊከፈላቸው አይገባም የአመልካችን የድርጅቱን ንብረት ሳያስረክቡ ክፍያ ሊጠይቁ አይችሉም ሲል ተከራክረዋል ጉዳዩ የቀረበለት የሐረሪ ክልላዊ መንግሥት የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤትም የግራ ቀኙን በማከራከር ውሣኔ ሰጥቷል በውሣኔውም አመልካች ላቀረቡት መቃወሚያ ከዘሀፀከዘጠፀ በመመርመር ውድቅ በማድረግ በፍሬ ጉዳዩ ላይ ሲወስን ተጠሪ በአሰሪና ሠራተኛ አዋጅ መሠረት ሊዳኙ እንደሚገባ በማመልከት በዚሁ አዋጅ መሠረት ተጠሪ በፈቃዳቸው ስራቸውን በመልቀቃቸው በሕጉ አግባብ ሊከፈላቸው የሚገባውን ክፍያ በጥያቄያቸው መሠረት የተለያዩ ክፍያዎች ለተጠሪ አንድከፍል በመወሰን አመልካች በክስ መልሱ ላይ ንብረቴን ሳያስረክበኝ ክፍያ ሊጠይቅ አይገባውም ያለውን ነጥብ አልፎ ንብረቱን ቤት አስመልክቶ አመልካች ቤቱ በራሱ ስም ተመዝግቦ መኖሩን አላረጋገጠም የተከሣሽ ከሣሽነትን ማቅረብ ሲገባው ክርክር ማቅረቡ ሕጋዊ አይደለም ሲል ጥያቄውን ውድቅ አድርጎታል አመልካችም በዚህ ውሣኔ ባለመስማማት ለክልሉ ከፍተኛ ፍቤት ይግባኙን ቢያቀርብም ጉዳዩ የቀረበለት ፍቤትም የሥር ውሣኔ ጉድለት የለውም በማለት በፍሥሥሕቁ መሠረት መዝገቡን ዘግቷል የሰበር አቤቱታውም የቀረበው በዚሁ ውሣኔ ላይ ነው አመልካች በሰበር አቤቱታቸው ላይ በሥር ፍቤቶች የተሰጡት ውሣኔዎች መሠረታዊ የሆነ የሕግ ሥህተት የተፈፀመበት ነው በማለት እንዲታረምለት ጠይቋል በዚህ መሠረት የሰበር ችሎቱ ተጠሪ በአመልካች በኩል ላቀረበው አቤቱታ ቀርቦ መልሱን እንዲሠጥ መጥሪያ ብልክለትም ተጠሪ መጥሪያ ቢደርሰውም ክርክሩ ሊሰማ በተወሰነበት ቀን ሊቀርብ ባለመቻሉና አመልካችም ይህንኑ በማረጋገጡ ተጠሪ በሌሉበት ጉዳዩ እንዲታይ በማድረግ መዝገቡን መርምረናል መዝገቡ ለሰበር ችሎት እንዲቀርብ የተባለውም በሥር ፍቤት ለተጠሪ ሊከፈለው ይገባል ያሉት የስንብት እና የቦነስ ክፍያን አግባብነት ለመመርመር ነው የሰበር ችሎቱም አቤቱታ የቀረበለትን ውሣኔ የአመልካችን አቤቱታ አግባብነት ካለው ሕግ ጋር አገናዝበን መርምረናል ከቨሀኡርከቨበ አኛም የጉዳዩን አመጣጥ ጠቅላል ባለ መልኩ ስናየው ተጠሪ በአመልካች ድርጅት በማገልገል ቆይተው በራሳቸው ፍቃድ የሥራ ውላቸውን በማቋረጣቸው አመልካች ቤት ንብረት ካላስረከብከኝ በማለት በሕጉ የሚፈቀድልኝን ሊከፍለኝ ፈቃደኛ አልሆነም ብለው በመክሰሳቸው አመልካችም ተጠሪ በአጃቸው የሚገኘውን ንብረት ሣያስረክቡኝ ክፍያ ሊጠይቁኝ አይችልም በማለት በመከራከራቸው ጉዳዩ የቀረበለት ፍቤት የተጠሪን የክፍያ ጥያቄ በመቀበል እንዲከፈለው በመወሰን ንብረትን አስመልክቶ በተከሣሽ ከሣሽነት ያልቀረበ ነው በማለት ውድቅ ሲያደርገው የክልሉ ከፍተኛ ፍቤትም ጉድለት የለበትም ሲል የሥር ውሣኔን አጽድቆታል አንግዲህ ከቀረበው ውሣኔና የአመልካችን አቤቱታ እንደመረመርነው ምንም አንኳ ክፍያን አስመልክቶ ለማጣራት ጭብጥ ቢያዝም በተጓዳኝ አመልካች ተጠሪ ሊያስረክበኝ ይገባል የሚለውን ቤት በዋናነት ሊታይ የሚገባው ነጥብ ሆኖ ተገኝቷል በመሠረቱ ተጠሪ በሥር ክሣቸው ተጠሪ ንብረቴን ካላስረከብከኝ በማለት ክፍያ ሊከፍለኝ ፍቃደኛ አልሆነም ሲሉ ክስ መስክረዋል ከዚህ በመነሣት ተጠሪ ከጠየቁት ክፍያ ውስጥ በአዋጁ አንቀጽ መሠረት ሊከፈላቸው የሚገባውን ጠይቋል ይህ አንቀጽም አስፈላጊ ክፍያዎች አሰሪው በሰባት ቀን ውስጥ ለሰራተኛው ሊከፍል እንደሚገባ ይደነግጋል ይህን ካልፈፀመ በዚሁ አዋጅ አንቀጽ መሠረት አሠሪ በራሱ ጥፋት ካልከፈለ ለሠራተኛ ክፍያ የዘገየበትን እንዲከፍል ያዛል ለነዚህ አንቀጾች አግባብ ያለውን ትርጉም ለመስጠት ክፍያ ዘገየ ወይም አልዘገየም ለማለት የንብረቱ ባለይዞታነትና ተጠሪ ሊያስረክብ ይገባል ወይ። ተጠሪ ባቀረቡት ክስ በአመልካች ድርጅት ሰራተኛ መሆናቸውን ጠቅሰው አመልካች የሥራ ውሌን ያለአግባብ ስላቋረጠብኝ ወደ ሥራዬ ይመልሰኝ ካልሆነ በሕጉ የተቀመጡትን ክፍያዎች ይከፈለኝ ሲል ጠይቋል አመልካችም ለክሱ በሰጠው መልስ ተጠሪ ሊሰናበቱ የቻሉት አድራሻ የሌለውና ለማስረጃነት ብቁ ያልሆነ የሥራ ልምድ ማቅረባቸው በመረጋገጡ ነው ስለዚህ ስንብቱ ሕጋዊ ነው በማለት መልስ ሰጥቷል የፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍቤትም የቀረበለትን ክስ ግራ ቀኙ ባቀረቡት ክርክር አግባብነት ካለው ሕግ ጋር በማገናዘብ መርምሮታል በዚህም መሠረት አመልካች በ በዛፈው ደብዳቤ ተጠሪ ያቀረቡትን የምስክር ወረቀት አስመልክቶ ድርጅቱ ተጠይቆ የአይስክሬም ሽያጭ በድርጅቱ እንደማይካሄድ ብገልፅም አመልካች ተገቢውን አካል መጠየቁንና ሰርቷል የተባለበትን ጊዜ አይገልፅም ማስረጃው ትክክል አልነበረም እንኳ ቢባል በአሰሪና ሠራተኛ አዋጅ ቁ አንቀጽ በሐ ከቪዐፍዕከቨ መሠረት በሥራ ላይ ተፈፀመ የተባለው ማጭበርበር ድርጊት ሊባል የሚችለው ከቅጥር በኋላ ሰራተኛው ስራውን በሚያከናውንበት ወቅት የሚፈፅማቸውን የማጭበርበር ድርጊቶችን ነው በመሆኑም የተፈፀመው ድርጊት በዚህ አንቀፅ ሥር የሚወድቅ ስላልሆነ ስንብቱ ህገወጥ ነው በአዋጅ አንቀፅ መሠረት የ ወር ደሞዙ ተከፍሎት ተጠሪ ወደ ሥራቸው ይመለሱ ሲል ወስኗል ጉዳዩ በይግባኝ የቀረበለትም የፌዴራል ከፍተኛ ፍቤት በፍብሥሥሕቁ መሠረት መዝገቡን ዘግቷል የሰበር አቤቱታው የቀረበው በዚሁ ላይ ነው አመልካች ሐምሌ ዓም ፅፈው ባቀረቡት አቤቱታ በፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍቤት እና በከፍተኛው ፍቤት የተሰጡት ውሣኔዎች መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ነው ሲል እንዲታረምለት ጠይቋል ይህ የሰበር ችሎትም አቤቱታውን መሠረት በማድረግ ተጠሪን አስቀርቦ ክርክራቸውን ሰምቷል ጉዳዩ በሰበር ችሎት እንዲታይ የተወሰነው የተጠሪ ስንብት ሕገ ወጥ ነው የ ወር ደሞዝ ተከፍሎት ወደ ሥራ ይመለስ መባሉን አግባብነት ለመመርመር ሲባል ነው በዚህም መሠረት የግራ ቀኙ ካሰሙት ክርክር አቤቱታው የቀረበበትን ውሣኔ አግባብ ካለው ሕግ ጋር አገናዝበን መርምረናል የጉዳዩን አመጣጥ ባጭሩ ስናይ የአመልካች ድርጅት ተጠሪን ሲያሰናብት መሠረት ያደረገው በሀሠተኛና ብቃት በሌለው ማስረጃ የምስክር ወረቀት በማቅረብ የተቀጣ መሆኑን ባደረገው ማጣራት ደረስኩበት ሲል በማሰናበቱ ምክንያት የሥር ፍቤቶችም ጉዳዩን በማከራከር ተጠሪ ፈፅመዋል የሚባል ድርጊት እንኳ ቢኖር በአዋጅ አንቀጽ በሐ ሥር ሊወድቅ አይችልም በሥራ ላይ አያሉ የፈፀሙት ከቪዐፍዕከቨ ማጭበርበር አይደለም ሲል ስንብቱ ህገ ወጥ ነው ሲል ተጠሪ የ ወር ደሞዝና ወደ ሥራ ሊመለሱ ይገባል ሲል ውሳኔ ሰጥቷል በዚህ ጉዳይ የሥር ፍቤቱ ስንብቱ ሕገ ወጥ ነው ሲል መሠረት ያደረገው የአዋጁን አንቀፅ ሐ በመጥቀስ ትርጉም በመስጠት የተጠሪ ድርጊት በሥራ ላይ አያሉ የተፈጠረ አይደለም ሲል ነው የአዋጁ አንቀፅ ሐን ሙሉቃል ስናነብ ሥራ ውልን ያለማስጠንቀቂያ ማቋረጥ የሚቻለው ሠራተኛው በሥራው ላይ የማታለል ወይም የማጭበርበር ተግባር ሲፈፀም ነው ይላል በመሆኑም የዚህን አንቀፅ ትርጉምና ተጠሪ የፈፀሙትን ማጤት አስፈላጊ ነው ከመጀመሪያው አመልካች የስንብቱን ምክንያት ሲገለፅ ተጠሪ ባቀረቡት የሐሰት ማስረጃ መቀጠራቸውን የተጠራጠረው ተጠሪ በተቀጠሩበት የአይስክሬም ስራ ብቃት ስላጡና ደንበኛም እየቀነሰ በመምጣቱ እና ባደረገው የማጣራት ሥራ ማስረጃው ለተጠሪ ሰጠ ያለውን ድርጅት በግንባር በመሄድ በድርጅቱ አይስክሬም እንደማይሠራ በማረጋገጥ ነው ስለዚህ ከዚህ መረዳት የሚቻለው ተጠሪ ያቀረቡት ማስረጃ በጥርጣሬ ውስጥ የወደቀ መሆኑን ነው ባጠቃላይ ተጠሪ ከመጀመሪያውኑ ሲቀጠሩ በሐሰት ማስረጃ እስከሆነና በዚህም ማስረጃ ሥራቸውን መስራት ከጀመሩ በኋላ በመሀከሉ የማጭበርበር ድርጊት መፈፀማቸው አእስከተደረሠባቸው ድረስ ይህ ድርጊት ተጠሪ በሥራቸው ላይ ስራቸውን በማከናወን እያሉ የፈፀሙት ነው ተብሎ ከመቶርጐም ውጪ እንደ የሥር ፍቤት አባባል በተቃራኒው ሊተረጐም የሚገባው አይደለም በመጨረሻም ከግራ ቀኙ ክርክር ልንገነዘብ እንደቻልነው ማስረጃ ሰጠ የተባለው ድርጅት የአይስክሬም ሥራ ሸያጭ የማይከናወንበት መሆኑ ስለተረጋገጠ የተጠሪ ማስረጃ የተጭበረበረ ለመሆኑ በጥያቄ የሚገባ አይደለም ከቪዐፍዕከቨ ሰለዚህ የፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍቤት ከላይ የተጠቀሱትን ነጥቦች ሣያገናዝብ ለአንቀጽ ሐ አግባብ ያልሆነ ትርጉም በመስጠት ስንብቱ ህገወጥ ነው ሲል የከፍተኛው ፍቤትም ይግባኙን መዝጋቱ መሠረታዊ የህግ ሥህተት የተፈፀመበት ሆኖ አግኝተነዋል ውሣኔ የፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍቤት በመቁ ቀን እና የከፍተኛው ፍቤት በመቁ በቀን የሰጡት ውሣኔ ተሽራል ስንብቱ ሕጋዊ ነው ተጠሪ የ ወር ደሞዝ መከፈሉም ሆነ ወደ ሥራ ሊመለሱ አይገባም ብለናል የግራ ቀኙ ወጪና ኪሳራ ይቻቻሉ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ራታ ከቪዐፍዕከቨ የሰመቁ ግንቦት ቀን ዓም ዳኞች ዓብዱልቃድር መሐመድ ሐጎስ ወልዱ ሒሩት መለሠ በላቸው አንሺሶ ሱልጣን አባተማም አመልካች አልታቤ ኩሌጅ አልቀረበም ከተባለ በኋላ ሥአ ታደሠ በላይ ቀረበ ተጠሪ ሠይድ መሀመድ አልቀረቡም ፍርድ ለሠበር አቤቱታው መነሻ የሆነው በደሴ ከተማ ወረዳ ፍቤት ነው የጀመረው የአሁኑ ተጠሪዎች ባቀረቡት ክስ አመልካች ያለአግባብ የሥራ ውላቸውን ስላቋረጠው የተለያዩ ክፍያዎች እንዲከፍላቸው ጠይቀዋል አመልካች ለክሱ በሠጠው መልስም የግል ኩሌጆች ሆኑ ዩኒቨርስቲዎች የሚያሠለጥኗቸውን መምህራን መንግስት የማይቀጥር መሆኑን በዜና ማሠራጫ በተደጋጋሚ በመግለዕ የመማር ማስተማር ሂደቱ ሊቀጥል ስላልቻለና በግራ ቀኙ መሀከል በተደረገው ውል መሠረት የተወሠደው እርምጃ ህጋዊ ነው በማለት ተከራክሯል ፍቤቱም ስንብቱ ህጉ ወጥ ነው በማለት ተጠሪዎች የጠየቋቸው ክፍያዎች እንዲከፈሏቸው ወስኗል በዚህ ውሣኔ ቅር በመሠኘቱ አመልካች ለደቡብ ወሎ መዞን ከፍተኛ ፍቤት ይግባኝ አቅርቦ የነበረ ቢሆንም ፍቤቱ የሥር ፍቤትን ውሣኔ አፅንቷል የአሁኑ የሠበር አቤቱታ የቀረበው በዚህ ውሣኔ ላይ ነው የአመልካች ቅሬታም የሥራ ውሉ የተቋረጠው ከአቅም በላይ በሆነ የመንግስት ክልከላ በመሆኑ ሥንብቱ ህገ ወጥ ነው ሊባል አይችልም የሚል ነው ከቪዐፍዕከቨ ይህ ችሎትም የተጠሪ የሥራ ውል የተቋረጠው ህግ በሚፈቅደው መሠረት መሆን አለመሆኑን በመመርመር አቤቱታው በሰበር ችሎት ያስቀርባል በማለቱ ግራ ቀኙ ክርክራቸውን በፅሁፍና በቃል አቅርበዋል ችሎቱም አከራካሪውን ጭብጥ አግባብ ካለው ህግ ጋር በማገናዘብ መርምራል ከፍ ሲል እንደተገለፀው ተጠሪ የስራ ውሌ በህገወጥ መንገድ ተቋርጧል ሲሉ አመልካች በበኩሉ የመማር ማስተማር ሂደቱ ከአቅም በላይ በሆነ ምክንያት የተቋረጠ በመሆኑ ተገቢው ማስጠንቀቂያ ተሠጥቷቸው መሠናበታቸው ህጋዊ ነው በማለት ተከራክሯል አመልካች ከአቅም በላይ ነው ያለው ምክንያት መንግስት ከግል ኮሌጅ ሠልጥነው የሚወጡ መምህራንን እንደማይቀጥር በዜና ማሰራጫ ማስነገሩን ነው በመሆኑም ይህ በመንግስት ተነገረ የተባለው ጉዳይ የተጠሪውን የሥራ ውል ለማቋረጥ በቂ ምክንያት መሆን አለመሆኑን መመልከት ተገቢ ነው ከክርክሩ ሂደት መንግስት በያዘው በዚህ አቋም ምክንያት ኩሌጁ ሥራውን እንዲያቆም መገደዱንና ተጠሪን በሥራቸው ላይ ለማስቀጠል አለመቻሉን ተገንዝበናል በአቁ አንቀፅ መ መሠረት ደግሞ ሠራተኛው የያዘውን የሥራ መደብ በበቂ ምክንያት ሲሠርዝና ሠራተኛውን ወደ ሌላ ስራ ማዛወር የማይቻል ሆኖ ሲገኝ ለሠራተኛው ማስጠንቀቂያ በመስጠት የሥራ ውሉን ማቋረጥ ይቻላል በተያዘው ጉዳይም የሆነው ይኸው ነው መንግስት ከግል ኩሌጅ ሠልጥነው የወጡ መምህራንን አንደማይቀጥር በመግለፁ አመልካች አዲስ ሰልጣኞች መቀበል በማቆሙ የአሠልጣኞች የሥራ መደብ ሊሠረዝ ችሏል በመሆኑም የተጠሪ የሥራ መደብ መሠረዙና ተጠሪንም ወደ ሌላ ቦታ አዛውሮ አእንዳያሠራቸው ኩሌጁ ስራውን ስላቆመ የሚቻል አይደለም ስለዚህም የተጠሪን የሥራ ውል መቋረጡ በአቁ አንቀፅ መ የተፈቀደ በመሆኑ ስንብቱ ህገወጥ ነው ለማለት የሚያስችል የህግ አግባብ አላገኘንም በተመሣሣይ ጉዳይ የሠበር ችሎቱ በመቁ ከቪዐፍዕከቨ የሠጠውን ውሣኔ ይመለከታል የሠራተኛው የስራ መደብ በበቂ ምክንያት ሊሠረዝና ሠራተኛውን ወደሌላ ቦታ ማዛወር ሣይቻል ሲቀር የሥራ ውሉን ማቋረጥ የሚቻል ቢሆንም የስራ ውሉ ግን የሚቋረጠው ለሠራተኛው ማስጠንቀቂያ በመስጠት መሆኑን የአዋጁ አንቀፅ ያመለክታል በተያዘው ጉዳይ ግን አመልካች ለተጠሪ በህጉ በተመለከተው አይነት ማስጠንቀቂያ አለመስጠቱን የሥር ፍቤቶች አረጋግጠዋል ማስጠንቀቂያ ያለመስጠት ውጤት ደግሞ በአዋጁ ቁጥር ሥር ተመልክቷል በመሆኑም አመልካች ለተጠሪ ማስጠንቀቂያ ያልሠጠው በመሆኑ የማስጠንቀቂያ ጊዜ እንዲከፈለው የሥር ፍቤቶች የሠጡት ውሣኔ አግባብ ሆኖ አግኝተነዋል ውሣኔ የደሴ ከተማ ወረዳ ፍቤት በመቁ በየካቲት ቀን ዓም እና የደቡብ ወሎ መዞን ከፍተኛ ፍቤት በመቁ በሠኔ የሠጠው ውሣኔ በፍሥሥህቁ መሠረት ተሻሽሏል ተጠሪ ከሥራ የተሠናበቱት በአግባቡ ነው ብለናል አመልካች ለተጠሪ የማስጠንቀቂያ ጊዜ ክፍያ በአቁ አንቀፅ እና መሠረት የማስጠንቀቂያ ጊዜ ክፍያ ሊከፍላቸው ይገባል ብለናል ግራ ቀኙ ወጪና ኪሣራ ይቻቻሉ መዝገቡ ተዘግቷል ለመቤት ይመለስ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ራታ ከቪዐፍዕከቨ የሰመቁ ዐ ግንቦት ቀን ዐዐ ዳኞች አብዱልቃድር መሐመድ ታፈሰ ይርጋ ፀጋዬ አስማማው በላቸው አንሺሶ አልማው ወሌ አመልካች የየረር በር ምስራቅ ፀሐይ ቅዱስ ዑራኤል ቤክርስቲያን የደብሩ ዋና አስተዳደር ቀረቡ ተጠሪዎች እነ ቄስ ሰፊነው ደሣለኝ አልቀረቡም መዝገቡን መርምረን ተከታዩን ፍርድ ሰጥተናል ፍርድ ጉዳዩ የአሠሪና ሠራተኛ አዋጅን መሠረት ያደረገ ሲሆን ክርክሩ የተጀመረውም የአሁኑ ተጠሪዎች በየግላቸው በመሠረቱት ክስ መነሻ ነው የክሣቸው ይዘትም በአመልካች ቤተክርስቲያን በጥበቃ ሥራ ተቀጥረው በማገልገል ላይ እያሉ ጥፋት ሣይፈጽሙ ከሥራ መሰናበታቸውን ገልፀው ውዝፍ ደመወዝ ተከፍሏቸው ወደ ሥራ መደባቸው እንዲመለሱ ይወሰንላቸው ዘንድ ዳኝነት መጠየቃቸውን የሚያሣይ ነው አመልካችም በተከሣሽነቷ ቀርባ በሠጠችው መልስ ተጠሪዎች ከሥራ የተሰናበቱት የጥበቃ ተግባርና ኃላፊነት ባለማክበርና ባለመወጣት ብር ዐዐዐ አሥራ አምስት ሺህ ብር የያዘ ሙዳየ ምጽዋት እንዲሠረቅ በማድረጋቸው በመሆኑ የሥራ ስንብቱ በአዋጅ ቁጥር ከአንቀጽ ሸ ድንጋጌዎች አኳያ ሕጋዊ ነው በማለት ተከራክራላች ጉዳዩን በመጀመሪያ ደረጃ የተመለከተው የፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍቤትም የግራ ቀኙን ምስክሮችን ከሠማ በኋላ አመልካች የተጠሪዎችን አላስረዳችም የሚልበትን ምክንያት በመዘርዘር የአመልካችን ክርክር ውድቅ በማድረግ የሥራ ውሉ ከቨሀኡርከቨበ የተቋረጠው ከሕግ ውጪ ነው ወደሚለው ድምዳሜ በመድረስ ተጠሪዎች የስድስት ወር ውዝፍ ደመወዝ ተከፍሏቸው ወደ ምድብ ስራቸው አመልካች እንድትመልስ ወስኗል ጉዳዩ በይግባኝ የቀረበለት የፌዴራሉ ከፍተኛ ፍቤትም የአመልካችን ይግባኝ በፍብሥሥሕቁ መሠረት ሠርዞታል የሰበር አቤቱታው የቀረበውም በዚሁ ባለመስማማት ለማስለወጥ ነው የአመልካች ወኪል ሐምሌ ቀን ዐዐዐ ዓም አራት ገጽ የሰበር አቤቱታ በበታች ፍቤቶች ውሣሄ መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ተፈጽሟል የሚሉበትን ምክንያት ዘርዝረው አቅርበዋል የአመልካች አቤቱታ ተመርምሮም በሰበር ችሉቱ ሊታይ ይገባዋል ተብሎ ተጠሪዎች ኀዳር ቀን ዐዐ ዓም በጋራ በዛዓፉት የመልስ ማመልከቻ የአመልካችን የሰበር ቅሬታ ነጥቦች በመንቀፍ እና የሥር ፍቤትን ውሣኔ ተገቢነት በመዘርዘር ውሣኔው ሊፀና ይገባል በማለት ተከራክረዋል የጉዳዩ አመጣጥ አጠር አጠር ባለ መልኩ ከላይ የተገለፀው ሲሆን ይህ ችሎትም የግራ ቀኙን ክርክር የሰበር አቤቱታው ከቀረበበት ውሣኔ እና አግባብነት ካላቸው የሕግ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ በሚከተለው መልኩ መርምሮታል እንደመረመረውም የችሎቱን ምላሽ የሚያስፈልገው ዓቢይ ጭብጥ የተጠሪዎች የሥራ ውል የተቋረጠው ከሕግ ውጪ ነው ተብሎ ውዝፍ ደመወዝ ተከፍሏቸው ወደ ምድብ ሥራቸው እንዲመለሱ መወሰኑ ባግባቡ መሆን ያለመሆኑ ነው ከክርክሩ ሂደት መገንዘብ የሚቻለው ተጠሪዎች በአመልካች ድርጅት ለጥበቃ ሥራ የተቀጠሩ ይህንኑ ስራውን በዕለቱ ሲያከናውኑም ብር ዐዐዐዐዐ የያዘ ሙዳየ ምስዋት መጥፋቱ መረጋገጡን ነው የሥር ፍቤትም ይህንኑ ፍሬ ጉዳይ ያረጋገጠው ሲሆን የአመልካችን ክርክር ውደቅ ያደረገው ተጠሪዎች ለገንዘብ መጥፋት ቀጥተኛ ወይም በተዘዋዋሪ አስተዋጽኦ ያደረጉት ስለመሆኑ አልተረጋገጠም የሚል ምክንያት ይዞ ነው ይሁን እንጂ ገንዘቡ ተጠሪዎች በጥበቃ ሥራቸው ላይ በነበሩበት ሰዓት ከቨሀኡርከቨበ አለመጥፋቱን የሚያረጋግጥ ክርክር አልቀረበም የተጠሪዎች ሥራም የቤተክርስቲያኗን ንብረት መጠበቅ ነው ገንዘቡ የጠፋው ገንዘቡ ተቀምጦበት የነበረው ሙዳየ ምስዋት ቁልፍ ሣይሰበር ስለመሆኑና ተመሣሣይ ቁልፍም በሌሎች ሰዎች እጅ እንደሚገኝም ተረጋግጧል ነገር ግን የዚህ ፍሬ ነገር መረጋገጥ የተጠሪዎችን ቀጥተኛ ወይም ቀጥተኛ ያልሆነ አስተዋጽኦ ለገንዘቡ መጥፋት በምክንያት በመያዝ ኃላፊነት የለባቸውም ወደሚለው መደምደሚያ የሚያደርስ አይደለም ዋናው ነጥብ ገንዘቡ የጠፋበት ሰዓት ተጠሪዎች በጥበቃ ሥራ ላይ የሚገኙበት ከሆነ ከስራቸው ኃላፊነት የላባቸውም ወደሚለው መደምደሚያ የሚያደርስ አይደለም ዋናው ነጥብ ገንዘቡ በሚጠፋበት ሰዓት ተጠሪዎች በጥበቃ ሥራ ላይ የሚገኙበት ከሆነ ከሥራቸው ኃላፊነት እና ተግባር ጋር ተያይዞ መታየቱ ላይ ነው እንግዲህ የአመልካች ገንዘብ የጠፋው ተጠሪዎች በጥበቃ ላይ በነበሩበት ወቅት መሆኑ ከተረጋገጠ የአመልካት እርምጃ ከአዋጅ ቁጥር አንቀጽ እና ሸ አንፃር ሊታይ የሚገባው ነው ተጠሪዎች የሥራ ተግባራቸው ጥበቃ እስከሆነ ድረስ ስራው የሚጠይቀውን ጥንቃቄ አንዲያደርጉና አንዲወጡ የሥራ ደንቡ የግድ ይላል። የሚለውን ጭብጥ የግራ ቀኙን ክርክርና ሌላ የሚያቀረቡት ማስረጃም ካለ ማስጃቸውን ከመረመረ በላ ተገቢ ነው የሚለውን ውሣኔ ይስጥ ብለናል አመልካች ተጠሪን ከዐ ቀናት በላይ ከሥራ ማገዱ በአቁ አንቀጽ የተፈቀደ ባለመሆኑ ተጠሪን ከሥራ ካገደበት ከኛው ቀን ጀምሮ ተጠሪን ከሥራ እስካሠናበተበት ያለውን ደመወዛቸውን ይክፈላቸው ብለናል ግራ ቀኙ ወጪና ኪሣራ ይቻቻሉ መዝገቡ ተዘግቷል ለመዝገብ ቤት ይመለስ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ከቪዐፍዕከቨ የሰመቁ ግንቦት ዐዐ ዳኞች መንበረፀሐይ ታደሰ ሐጎስ ወልዱ ሒሩት መለሠ በላቸው አንሺሶ ሱልጣን አባተማም አመልካች የኢትዮጵያ አየር መንገድ ነፈ ሰለሞን ተክሌ ቀርቧል ተጠሪዎች አቶ አሰፋ አቤቦ ክፍለ ታደሰ ጠበቃ አቶ ዋዶ ቱሣ አቶ አክሊሉ ጌታሁን መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ፍርድ ተሰጥቷል ፍርድ ጉዳዩ የተጀመረው በፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍቤት ሲሆን አመልካች የሥር ተከሣሽ ተጠሪዎች የሥር ከሣሾች ነበሩ ተጠሪዎች በአመልካች ላይ ባቀረቡት ክስ ባመልካች ድርጅት በማቴሪያልስ ማኔጅመንት ዲቪዢን አጣዳፊ የአውሮፕላን መለዋወጫ ፅቃ አቅራቢነት አጣዳፊ የሥራ መደብ እና በኋላም የዕቃ ግዢ በመሆን ተመድበን አየሰራን ወደ አዲሱ የሥራ መደብ ስንዛወር ደሞዝና ጥቅም ተቀንሶብናል ስለዚህ ቀደም ሲል የምናገኘው ደሞዝ ይከፈለን ወደ ነበርንበት እንድንመለስ ከደሞዝ ጋር የሚከፈል ክፍያ እንዲመለስልን የነዳጅ አበል እና የበረራ የቅድሚያ ትኬት መብታችን እአንዲጠበቅልን በማለት ጠይቋል አመልካች በበኩሉ ባቀረበው መልስ የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ አቅርቦ ሲሆን ፍርድ ቤቱ ውድቅ አድርጎታል በዋናው ነገር ግን ተጠሪዎች ሲሰሩበት የነበረው የሥራ መደብ ለተቀላጠፈ የሥራ ውጤት ሲባል እንደገና ሲዋቀር የተጠሪዎች አገልግሎት አስፈላጊ በመሆኑ ከሥራ ከሚሰናበቱ በድርጅቱ የደመወዝ ፖሊሲ መሠረት በአዲሱ ከቪዐፍዕከቨ የሥራ መደብ ለመሥራት የሚስማሙ ከሆነ እንዲሠሩ ተጠይቀው በፍቃደኝነት በመቀበላቸው ያቀረቡት ክስ ተቀባይነት የለውም በማለት ተከራክረዋል ጉዳዩን ያየው የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት የቀረበውን ክርክር አግባብ ካለው ሕግ ጋር በማገናዘብ ውሣኔ ሲሰጥ ተጠሪዎች ይዘውት የነበረው የሥራ መደብ በመዋቅር ለውጥ ምክንያት ተዘግቷል በመሆኑም ተጠሪዎችን ከማሰናበት ይልቅ ደሞዛቸው ተቀንሶ ወደ አዲሱ የሥራ መደብ እንዲሰሩ ተጠይቀው የቀድሞ የሥራ መደባቸው የማቴሪያልስ ማኔጅመንት ዲቪዥን አጣዳፊ የአውሮርላን መለዋወጫ ዕቃ አቅርቦት መሠረዙን ሳይክዱ በአዲሱ የሥራ መደብ የፅቃ ግዢ ቦታ ላይ ስምምነት ያደረግነው በማስፈራራትና ተገደን ነው የሚለው መከራከሪያ ከተደረገው ስምምነት መረዳት እንደተቻለው በፍቃደኝነት የተመደቡበት የሥራ መደብ መሆኑን ያረጋግጣል ስለዚህ ጥያቄው ውድቅ ነው በማለት ተጠሪዎች ይሠሩበት የነበረው የሥራ መደብ ስለተሰረዘ በፊት ይከፍለን የነበረው ደሞዝ አእንዳይቀነስብን የተቀነሰው ይመለስልን ጥቅማ ጥቅማችን ይጠበቅልን ሲሉ ያቀረቡት ክርክር ፍቤቱ አልተቀበለውም ሲል ወስኗል ተጠሪዎች በዚሁ ውሣኔ ባለመሥማማት ይግባኛቸውን ለከፍተኛ ፍቤት አቅርቧል ጉዳዩ የቀረበለትም የከፍተኛው ፍቤት የግራ ቀኙን በማከራከር ሲወስን የአሰሪና ሠራተኛ አዋጅ አንቀጽ መ በአሰራር ለውጥ የአንድ ሥራ መደብ ሲታጠፍ አሰሪው ሠራተኛውን ወደ ሌላ የሥራ መደብ አዛውሮ ማሰራት ካልቻለ በማስጠንቀቂያ ሠራተኛውን ማሰናበት አንደሚችል ይደነግጋል የአዋጁ አንቀጽ ም በሕግ በሕ ስምምነት በሥራ ደንብ በሌላ አኳቷን ካልተደነገገ በቀር አሰሪው የሠራተኛውን ደሞዝ መቀነስ አንደማይችል ተቀምጧል በሌላም በኩል ተጠሪዎች ይሠሩበት ከነበረው የሥራ መደብ አሁን ወደ ተመደቡበት መምጣታቸው ደሞዛቸው እንዲቀንስ መስማማታቸውን አይደለም የቀረበውም ሰነድ አንዲህ አይልም በተጨማሪም የአዋጁ አንቀጽ መሠረት ሠራተኛው መብቱን ከቪዐፍዕከቨ ለመተው የሚያደርገው ስምመነት ዋጋ የለውም ስለዚህ የመጀመሪያው ደረጃ ፍቤት የተጠሪዎችን ጥያቄ ውድቅ ማድረጉ አግባብ አይደለም በማለት የሥር ውሣኔን በመሻር አመልካች ከተጠሪዎች የቆረጠውን ገንዘብ ተመላሽ ያድርግ ደሞዛቸውን ያስተካክል በማለት ሲወስን የጥቅማጥቅም ጥያቄን አስመልክቶ ግን ተጠሪዎች አሁን ለሚሠሩበት ቦታ የሚገባ መሆኑን አላስረዱም ሲል ጥያቄያቸውን ሣይቀበል ቀርቷል የሰበር አቤቱታውም የቀረበው በዚሁ ውሣኔ ላይ ነው አመልካች ታህሣሥ ዐዐ ጽፈው ባቀረቡት አቤቱታ በፌዴራሉ ከፍተኛ ፍቤት የተሰጠው ውሣኔ መሠረታዊ የሆነ የሕግ ሥህተት የተፈፀመበት ስለሆነ ሊታረምልን ይገባል ሲል ጠይቋል አኛም በዚህ መሠረት ተጠሪዎችን በማስቀረብ ግራ ቀኙ የካፄዱትን የቃል ክርክር ሰምተናቸዋል ጉዳዩም ለሰበር ቀርቦ ሊታይ ይገባል የተባለውም መልስ ሰጪዎች ከአመልካች ጋር ባደረጉት ስምምነት ወደ አዲሱ የሥራ መደብ ለሚያስገኘው የደሞዜ መጠን መመደባቸውን የሥር ፍቤት የውሣኔ ግልባጭ ያስረዳል ይህ መሆነ ከተረጋገጠ በዚሁ ፍሬ ነገር የይግባኝ ሰሚው ፍቤት በአዋጅ ቁጥር አንቀጽ እና ላይ አስመልክቶ የሰጠውን ትርጓሜ አግባብነት ለመመርመር ሲባል ነው በዚህም መሠረት አቤቱታ የቀረበበትን ውሣኔ የግራ ቀኙ ካደረጉት ክርክር ከሕጉ ጋር አገናዝበን መርምረናል በመሆኑም የጉዳዩን አመጣጥ ባጭሩ ስናይ ተጠሪዎች በሥር ፍቤት ክሳቸውን ሲመሠርቱ በአመልካች ድርጅት ውስጥ በማቴሪያል ማኔጅመንት ድቪዢን አጣዳፊ የአውሮፕላን መለዋወጫ ዕቃ አቅራቢነት ሲሰሩ ቆይተው ወደ አዲሱ የሥራ መደብ ዕቃ ግዢ የሥራ መደብ ላይ በመመደባቸው ምክንያት በፊት ሲያገኙት የነበረው የደሞዝ መጠንና የሚያገኘቱ ልዩ ልዩ ጥቅማጥቅም እንደቀነሰባቸው በመግለጽ ወደነበሩበት ቦታ እንመለስ ቀደም ሲል ሲከፈለን የነበረው ደሞዝ ይከፈለን ልዩ ልዩ ጥቅማ ጥቅሞችን ከቪዐፍዕከቨ ይሠጠን በማለት በመጠየቃቸው አመልካችም ተጠሪዎች ሲሰሩበት የነበረው የሥራ መደብ በመዋቅር መሻሻል ለውጥ ምክንያት ስለተሰረዘ ተጠሪን ከማሰናበት ይልቅ በነሱ ፍቃድ ወደ አዲስ የስራ መደብ እንዲመደቡ የተደረገ ነው ለአዲሱ ቦታ የተያዘውን ደሞዝ እየከፈልናቸው ነው በተዘጋ የሥራ መደብ ክፍያ ልንጠየቅ አይገባም በማለቱ ጉዳዩ የቀረበለትም የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤትም ግራ ቀኙን አከራክሮ ተጠሪዎች የድሮው ቦታ የነበሩበት የሥራ መደብ እንደተሰረዘ ሣይክዱ በፍቃዳቸው በአዲሱ የሥራ መደብ ላይ ሆነው ወደ ነበርንበት አንመለስ የተቀነሰው ደሞዝና ጥቅማ ጥቅም ይከፈለን በማለት የጠየቁት ጥያቄን ውድቅ አድርጎታል የይግባኝ ሰሚው ፍቤት በዚህ በተቃራኒው የአዋጁን አንቀጽ በመጥቀስ የቀረበው ሰነድና ተጠሪዎች ከነበረው የሥራ መደብ አሁን ወደ ተመደቡበት መምጣታቸውን እንጂ ደሞዛቸውን እንዲቀነስ መስማማታቸውን አያሣይም ስለዚህ የተቆረጠባቸው ደሞዝ ይከፈል በዚሁም ልክ ይስተካከል ሲል የስር ፍቤት ውሣኔን ሽሮታል በመሠረቱ የከፍተኛው ፍቤት የሥር ውሣኔን ለመሻር ሲል የሰጠውን የሕግ ትንተና የአዋጁን አንቀጾች አተረጓጎም አንፃር ስናይ የሥር ውሣኔ የሚነቀፍ አልነበረም የሰበር ችሎቱም ቢሆን አጽኖት ሰጥቶ በጭብጥነት የያዛቸው ነጥብም ቢሆን ይህንኑ ለመመርመር ነው በመጀመሪያ ደረጃ ተጠሪዎችና አመልካች በሰበር ችሎት ቀርበው ባደረጉት የቃል ክርክርና ከሥር መዝገብ ለመገንዘብ እንደተቻለው ተጠሪ የነበሩበት የሥራ መደብ የሥራ መሪ የሚያሰኛቸውና እነሱም ተጠሪዎች ያልካዱት ጉዳይ ነው ታዲያ ይህ አዲሱ ቦታ የሥራ መደብ በድርጅቱ የመዋቅር ለውጥ ምክንያት መዘጋቱን የተካካዱበት በሌለበት አመልካች ለማሰናበት ያለውን መብት በመተው ከተጠሪዎች አገልግሉት አንፃር የእነርሱን ፍቃድ በመጠየቅ በጽሑፍ ተስማምተው ተጠሪዎችም ይህ አዲሱ የሥራ መደብ የደሞዝ መጠን ምን ያሕል እንደሆነ እያወቁ ሥራቸውን የጀመሩ መሆኑ በሰበር ችሎት የግራ ከቪዐፍዕከቨ ቀኙ ስምምነት በግልጽ ተሰምቷል ተገደን ነው የፈረምነው የሚሉት ቢሆን በዚህ ደረጃ ላይ ሊታመን የሚችል አይደለም ይህ ሆኖ ሣለ የይግባኝ ሰሚው ፍቤት የአዋጁን አንቀጽ መን በመጥቀስ የሥራ መደብ ሲታጠፍ አመልካች ወደ ሌላ የሥራ መደብ አዛውሮ ማሰራት ካልቻለ ተጠሪን ሊያሰናብት ይችል ነበር በማለት ተችቷል በመሠረቱ የተጠሪ ጥያቄም ቢሆን ዝውውርን አይመለከትም ሌላው እንደ ከፍተኛው ፍቤት አባባል አተረጓጎም አመልካች የመጀመሪያው የስራ መደብ ሲሰረዝ ሲዘጋ የተጠሪዎችን መሰናበት የሚያበረታታ ነው ድርጅቱ ግን የተጠሪዎችን አገልግሎት ከግምት በማስገባት ከማሰናበት ይልቅ በሌላ የሥራ መደብ በፍቃዳቸው ላይ ተንተርሶ አያሰራቸው ነው ይህ ድርጊት ፈጽሞ ሊነቀፍ የሚገባው አልነበረም ሌላው የአዋጁን አንቀጽ አስመልክቶ በይግባኝ ሰሚው የተሰጠውን ትርጉም ስናይ ሰራተኛው በጽሑፍ ካልተስማማ አሰሪው የሰራተኛውን ደሞዝ ሊቀንስ አይችልም ነው የምለው በያዝነው ጉዳይ ግን የአመልካች ድርጊት በዚህ መልኩ የሚተረጎም አይሆንም ምክንያቱም አመልካች የተጠሪዎች የመጀመሪያው የሥራ መደብ በመሠረዙ ምክንያት አዲስ የሥራ መደብ ላይ በአዲስ መልኩ በመደራደር ወይም በውል ሰነድ በመፈቃቀድ የፈፀሙት ስለሆነ የአንቀጹን መንፈስ የሳተ ትርጉም ነው በመጨረሻም የይግባኝ ሰሚው ፍቤት የአዋጁን አንቀጽ በመጥቀስ ሠራተኛው መብቱን ለመተው የሚያደርገው ስምመነት ዋጋ የለውም ሲል ነው የሥር ውሣኔን የተቸው ይህም ነጥብ ቢሆን ተጠሪዎችም ቢሆኑ የመጀመሪያው የሥራ መደብ ከተሰረዘ በኋላ ነው በሌለ መብት መብትን የሚጠይቁት ይህም ማለት መብትን ፈጥሮ የነበረው የሥራ መደብ ራሱ የለምና ነው ከቪዐፍዕከቨ ስለዚህ የከፍተኛው ፍቤት ከላይ የተጠቀሱትን ነጥቦች ከግምት ሣያስገባ በሌለ የሥራ መደብ ልክ የተጠሪዎች ደሞዝ ይስተካከል ያልተከፈላቸው ተመላሽ ይሁን በማለት የሥር ውሣኔን መሻሩ መሠረታዊ የሕግ ሥህተት የተፈፀመበት ነው ብለናል ውሣኔ የፌዴራል የከፍተኛ ፍቤት በመቁ ነሐሴ ዐዐ የተሰጠው ውሣኔ ተሽራል የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት በመቁ ዐ በዐዐዐ የሰጠው ኪን ውሣኔ ፀንቷል ተጠሪዎች አሁን በሚሠሩበት የሥራ መደብ በተያዘው የደሞዝ ልክ ሊከፈላቸው ይገባል ብለናል በመቁ ላይ ተሰጥቶ የነበረው የዕግድ ትዕዛዝ ተነስቷል የግራ ቀኙ ወጪና ኪሣራ ይቻቻሉ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ከቪዐፍዕከቨ የሠመቁ ግንቦት ቀን ዓም ዳኞች ዓብዱልቃድር መሐመድ ታፈሠ ይርጋ ፀጋይ አስማማው አልማው ወሌ ዓሊ መሐመድ አመልካች እነ አቶ ዓብዱልዋሲቅ አርጋው ጠበቃ ተስፋዬ ተገኘወርቅ ቀረቡ ተጠሪ ወሮ አለውያ አባበሊስ ወኪል ኑርአዲስ አርጋው ቀረቡ መዝገቡን መርምረን ተከታዩን ፍርድ ሠጥተናል ፍርድ ጉዳዩ የውርስ ህግን መሠረት ያደረገ ሲሆን ክርክሩ የተጀመረውም በውርስ ማጣራት ዛደት ነው የውርስ ማጣራቱን ሥራ የውርስ አጣሪው እንዲያከናውንና ሪፖርቱን ለፍቤቱ እንዲያቀርብ በፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍቤት ትፅዛዝ ተሠጥቶ የውርስ አጣሪው የሟች አቶ አራጋው ከድር የውርስ ንብረት አጣርቶ ጥቅምት ቀን ዓም የተፃፈ ሪፖርት ለፍቤቱ አቅርቦ ሪፖርቱ በፍቤቱ ፀድቆ ተመዝግቧል ለዚህ የሠበር ክርክር መነሻ የሆነው የሪፖርቱ ክፍል ደግሞ የውርስ አጣሪው በአከክከተማ ቀበሌ የቤት ቁጥር የሆነ የንግድ ሱቅ ድርጅት ተጠሪ ከመንግስት በ ዓም የተከራዩት ነው እንጂ ከሟች አቶ አራጋው ከድር ጋር በጋራ የተከራዩት ንብረት አይደለም በማለት ያቀረበው ነጥብ በፍቤት መፅደቁ ተገቢነት የለውም የሚል ነው አመልካቾች የበታች ፍቤቶች ትዕዛዝ መሠረታዊ የሆነ የህግ ስህተት ተፈፅሞበታል የሚሉበትን ምክንያት ጥር ቀን ዓም በፃፉት ክምስት ገፅ የሠበር አቤቱታ ዘርዝረው አቅርበዋል ይዘቱም ባጭሩ አመልካቾች ክርክራችን ለማስረዳት ያቀረብናቸው ማስረጃዎች ሣይሰሙ ውሣኔ መስጠቱ ያላግባብ ከቪዐፍዕከቨ ስለሆነ የበታች ፍቤቶች ትዛዞች ተሽረው ማስረጃዎቻችን ተሰምተው ተገቢው ውሣኔ አንዲሠጠን ይደረግልን የሜል ነው የአመልካቾች አቤቱታ ተመርምሮም በሠበር ችሉቱ ሊታይ ይገባዋል በመባሉ ተጠሪ ቀርበው ሚያዝያ ቀን ዓም በፃፉት አራት ገፅ ማመልከቻ መልሣቸውን ሠጥተዋል ይዘቱም ባጭሩ የስር ፍቤቶች በጉዳዩ ላይ ውሣኔ የሠጡት ማጣራት አድርገውና ከህጉ ጋር አገናዝበው በመሆኑ ውሣኔ መሠረታዊ የሆነ የህግ ስህተት የለበትም ተብሉ ከውጪና ኪሣራ ጋር ሊፀና ይገባዋል በማለት መከራከራቸውን የሚያሣይ ነው አመልካቾች በበኩላቸው የተጠሪ መልስ የሱቅ ድርጅቱ የተገኘበትን ህጋዊ መንገድ የማይገልፅ እና ተቀባይነት የሌለው በመሆኑ ውድቅ ሊሆን ይገባል ሲሉ ሚያዝያ ቀን ዓም በፃዓፉት የመልስ መልስ ተከራክረዋል የጉዳዩ አመጣጥ አጠር አጠር ባለመልኩ ከላይ የገለፀው ሲሆን ችሎቱም የግራ ቀኙን የፁሑፍ ክርክር የሠበር አቤቱታው ከቀረበበት ውሣኔ እና አግባብነት ካላቸው ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ በሚከተለው መልኩ መርምሮታል እንደመረመረውም ለክርክሩ መነሻ የሆነው የሱቅ ድርጅት በአመልካቾች የተቀጠሩት የሠው ምስክሮች ሣይሠሙ የተጠሪ የግል ንብረት ነው ተብሎ መወሠኑ ባግባቡ መሆን ያለመሆኑ በጭብጥነት ሊታይ የሚገባው ሁኖ ተገኝቷል ከክርክሩ ሂደት መገንዘብ የተቻለው አመልካቾች የሱቅ ድርጅቱ የንብረት ድርሻ ጥያቄ ያቀረቡት አውራሽ የሆኑት ሟች አባታቸው አቶ አራጋው ከድር የንግድ ድርጅት ነበር በማለት መሆናቸውን የንግድ ድርጅቱ ወደ ተጠሪ የተላለፈው ተጠሪ የአመልካቾች ሞግዚና ንብረት አስተዳዳሪ የነበሩ በመሆኑና ይህንንም በሠውና በሠነድ ማስረጃ ለማረጋገጥ አቤቱታ ማቅረባቸውን ቀድሞ የነበረው የሱቅ ንግድ ድርጅት በአሣት ቃጠሎ በ ዓም ወድሞም በተቃጠለው ሱቅ ምትክ ለክርክሩ መነሻ የሆነውን የንግድ ሱቅ ተጠሪ በዕጣ የወሠዱ መሆኑንና ይህም ሊሆን የቻለው ተጠሪ በወቅቱ በአቀረቡት የሞግዚትነትና የሚስትነት የፍርድ ውሣኔ መነሻ ስለመሆኑ ከቪዐፍዕከቨ አመልካቾች ጠቅሰው የሚከራከሩ መሆኑን ነው ተጠሪ በበኩላቸው ሱቁ የግል ንብረታቸው መሆኑ በአግባቡ ተጣርቶ መወሠኑን ጠቅሰው የሚከራከሩ መሆኑን ተገንዝበናል እንዲሁም የውርስ አጣሪው ለክርክሩ መነሻ የሆነው የሱቅ ድርጅት ማህደር ከአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የአዲስ ከተማ ክፍለ ከተማ ንግድና ኢንዱስትሪ ልማት ጽቤት ቀርበው በመመልከት የቤት ቁጥር የሆነው የሱቅ ድርጅት ከመንግስት የተከራዩት ተጠሪ ወሮ አለውያ አባቢለስ መሆናቸውን ጊዜውም በ ዓም ሟች አቶ አራጋው ከድር ከሞቱ ከሠባት ዓመት በኋላ መሆኑን ጠቅሰው ለስር ፍቤት የውርስ ማጣራት ሪፖርቱን ማቅረባቸውን ተረድተናል በመሠረቱ የውርስ ማጣራት ስራ ተገቢው ሥርዓት ተጠብቆ የወራሾች ክርክርና ማስረጃ ተሠብስቦና ታይቶ የሚከናወን ስራ ስለመሆኑ ከፍህቁ እና ተከታዮቹ ድንጋጌዎች መንፈስ የምንገነዘበው ጉዳይ ነው የውርስ ማጣራት ስራ እንዲከናወን ትዕዛዝ የሠጠው ፍቤትም የአጣሪውን ሪፖርት የሚያፀድቀው የማጣራቱ ተግባር በህጉ አግባብ መከናወኑን ከአረጋገጠ በኋላ ነው በተያዘው ጉዳይ የውርስ ማጣራቱ ስራ የተከናወነው በፍህቁ መሠረት በፍቤት በተሾመ አጣሪ ሁኖ አጣሪው ስራውን ያከናወኑት ግራ ቀኙ ወገኖች ባሉበትና ተገቢው የማስረጃ ማሠባሠብ ስራ አከናውፔኝአለሁ ከአሉ በላ ነው ይሁን እንጂ ለክርክሩ መነሻ የሆነውን ሱቅ በተመለከተ በአመልካቾች በኩል የቀረቡት ማስረጃዎች ያልተሠሙበትን ምክንያት የውርስ አጣሪውም ሆነ የአጣሪውን ሪፖርት ያፀደቀው ፍቤት በግልፅ አላስቀመጡትም በአንድ ተከራካሪ ወገን የተቆጠረ ማስረጃ የማይሠማው ደግሞ ህጋዊ ምክንያት ሲኖር ብቻ ነው የአመልካቾች ማስረጃዎች በውርስ አጣሪው ያልተሠሙት በህጋዊ ምክንያት ስለመሆኑ አልተገለፀም የአመልካቾች ክርክር በአባታቸው ስም ይታወቅ የነበረ ቁጥሩ የሆነ የሱቅ ድርጅት እንደነበር ይህ ሱቅ በቃጠሎ መውደሙንና በምትክ ደግሞ አሁን ክርክር ያስነሣውን ሱቅ ቁጥሩ የሆነውን ተጠሪ ከመንግስት መረከባቸውን የሚያሣይና ይህንንም ፍሬ ጉዳይ ከቪዐፍዕከቨ የሚያረጋግጡ ማስረጃዎችን ስለመቆጠራቸው የሚያሣይ ነው ለክርክሩ መነሻ የሆነው ሱቅ የተያዘበት መንገድ ከላይ የተገለፀው ስለመሆኑ አመልካቾች አየጠቀሥ የሱቁን ማህደር ብቻ በመመልከት ፍትሐዊ ወደሆነው ውሣኔ ለመድረስ አይቻልም የውርስ አጣሪው የአመልካቾችን ማስረጃዎች አለመሰማቱ የማጣራቱን ሂደት የተሟላ ነበር ለማለት የማያስችል የአመልካቾችን የመከራከር መብት ያጣበበ ሁኖ ተገኝቷል የውርስ አጣሪውን ሪፖርት ያፀደቀው ፍቤትም ሆነ ጉዳዩን በይግባኝ የተመለከተው ፍቤት የአመልካቾችን የማስረጃ ማሰማት መብታቸውን ሣያስተካክሉ ማለፋቸው ከፍብሥሥቁ እስከ እንዲሁም በፍብሥሥቁ ስር የተመለከቱትን ድንጋጌዎች ባላገናዘበ መልኩ በመሆኑ በጉዳዩ ላይ የተሠጠው ውሣኔ መሠረታዊ የሆነ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ሁኖ ተገኝቷል በዚህም ምክንያት በጉዳዩ ላይ የተሠጠው ውሣኔ ተሽሮ የአመልካቾች ማስረጃዎች ተሠምተው ተገቢ ውሣኔ ይሠጥበት ዘንድ ለስር ፍቤት ጉዳዩን መመለሱ አስፈላጊ ሁኖ በመገኙቱ ተከታዩን ወስነናል ውሣኔ የፌዴራሉ መደፍቤት በመቁ ህዳር ቀን ዓም የሠጠው ትዕዛዝ የፌከፍቤት በመቁ ታኅሣስ ቀን ዓም የሠጠው ትዕዛዝ በፍብሥሥህቁ መሠረት ተሽራል የፌመደፍቤት በአመልካቾች የተቆጠሩትን ማስረጃዎችን ከሠማ በላ በጉዳዩ ላይ ተገቢውን ውሣኔ እንዲሠጥበት ጉዳዩን በፍብሥሥሕቁ መሠረት መልሰንለታል ይፃፍ በዚህ ችሎት ለተደረገው ክርክር ወጪና ኪሣራ የየራሳቸውን ይቻሉ ብለናል መዝገቡ ተዘግቷል ወደ መቤት ይመለስ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ራታ ከቪዐፍዕከቨ የሰመቁ ግንቦት ቀን ዐዐ ዓም ዳኞች አብዱልቃድር መሐመድ ሐጎስ ወልዱ ሒሩት መለሠ በላቸው አንሺሶ ሱልጣን አባተማም አመልካችፁ አፍሪካዊት የሕንፃ ሥራ ተቋራጭ ነፈጅ ዮሴፍ ገአግዚአብሔር ቀረበ ተጠሪዎች ኑረዲን ሰይድ ከድር አባተ ወኪል ቀረበ ከድር አባተ አብዱ ሰይድ ሰይድ ሁሴን ሰይድ ዓሊ ሁሴን ኢብራሂም መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል ፍርድ ለአቤቱታው መነሻ የሆነው ጉዳይ በአሠሪና ሠራተኛ መካከል የተነሣውን የስራ ክርክር የሚመለከት ነው ክርክሩ ሲጀመር ከሣሾች የነበሩት የአሁኖቹ ተጠሪዎች በአመልካች ላይ ክስ የመሠረቱት የተቀጠርንበት ሥራ ሳያልቅ ያለማስጠንቀቂያ ስላሰናበተን ስንብቱ ሕገወጥ ነው ተብሎ እንዲወሰን ያልተከፈለን ጥቅማጥቅም እና የአገልግሎት ክፍያ ታስቦ እንዲከፈለን ይወሰንልን በማለት ነው አመልካችም ለክሱ በሰጠው መልስ ሠራተኞቹ የተቀጠሩበት ሥራ የኮንስትራክሽን ሥራ ነው ሥራው በየደረጃው የሚያልቅ በመሆኑ ተገልዷል በመሆኑም በአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁ አንቀጽ ዐ መሠረት ከሣሾች ተቀንሰዋል አሠራሩ ሕጋዊ ነው በማለት ተከራክሯል ክሱን ያስተናገደው የኮምቦልቻ ወረዳ ፍቤትም የግራ ቀኝ ወገኖቹን ክርክር ከመረመረ በጊላ ከተጀመሩት ሕንፃዎች ብሎኮች ሦስቱ ሲጠናቀቁ አምስቱ ከቨሀኡርከቨበ ያልተጠናቀቁ በመሆኑ እና አስራ ስድስት ሕንፃዎች አዲስ የተጀመሩ ስላሉ ሥራው አላለቀም የሚል ምክንያት በመስጠት የስራ ውሉ የተቋረጠው ከሕግ ውጪ ነው ብሎአል በመቀጠልም የሥራ ውል ከሕግ ውጪ ሊከፈሉ የሚባቸው ክፍያዎች ለተጠሪዎች እንዲከፈል ወስኖአል በዚህ ውሣኔ ላይ ይግባኝ የቀረበለት የደቡብ ወሎ መስተዳድር ዞን ከፍተኛ ፍቤትም ውሣኔው ጉድለት የለበትም በማለት ይግባኙን ሳይቀበል ቀርቶአል የሰበር አቤቱታው የቀረበው በዚህ ላይ ነው በበኩላችንም አመልካች ጥር ቀን ዐዐ ዓም በፃፈው ማመልከቻ ያቀረበውን አቤቱታ መሠረት በማድረግ ተጠሪዎችን አስቀርበን ክርክሩን ሰምተናል አቤቱታው በሰበር ችሎት እንዲታይ የተወሰነው የኮንስትራክሽን ሥራው እየተጠናቀቀና እየቀነሰ በመሄዱ ምክንያት ነው የሥራ ውሉ የተቋረጠው የሚለውን የአመልካች ክርክር ውድቅ የተደረገበትና ስንብቱ ሕገወጥ ነው የተባለበትን አግባብ ለመመርመር ነው በመሆኑም ይህን ነጥብ ከግራ ቀኝ ወገኖች ክርክር አቤቱታ ከቀረበበት ውሣኔ እና ከሕጉ ጋር አገናዝበን መርምረናል ከሥር ጀምሮ ከተደረገው ክርክር ይዘት መገንዘብ እንደቻልነው ተጠሪዎች ተቀጥረውበት የነበረው የሥራ ዘርፍ የኮነስትራክሽን ነው አመልካችም በዚህ ሥራ የተሰማራ የስራ ተቋራጭ ነው የተጠሪዎቹ የሥራ መደብ አናዒነት ሲሆን አመልካች የሥራ ውሉን ያቋረጠው ተቀጥረው በዚሁ የአናዒነት ሥራ ሲሠሩባቸው የነበሩት ሕንፃዎች ተገባደዋል ከፊሎቹም ተጠናቀዋል በማለት ነው ክሱን በሰማው ፍቤት ውሣኔ ላይ እንደተመለከተው ተጠሪዎች ሲቀጠሩ ከነበሩት ስምንት ሕንፃዎች ብሉኮች ውስጥ ውሉ ሲቋረጥ ያልተጠናቀቁት አምስት ብቻ ናቸው ይህም በግልጽ የሚያሳየው አመልካች ሕንፃዎቹ ሲጀመሩ ያስፈልጉት የነበሩትን አናዒዎች ያሕል ይዞ መቀጠል የማይችልበት ደረጃ ላይ እንደነበረ ነው። ሕንፃመምቹን ለማጠናቀቅ የሚያስፈልጉት ሠራተተኞች አናዒዎች ብቻ እንዳልሆኑም ልብ ሊባል የሚገባው ነው ሕንፃዎቹ ከቨሀኡርከቨበ ተጠናቅቀው ለሚፈለጉበት ሥራዎቹ እስኪሆኑ አስከመጨረሻው ጊዜ ድረስ የአናዒነት ሥራ እንደማይቀጥል እንደማይኖርም ግልጽ ነው እንደየሥራው ሁኔታ እየታየ ሠራተኞች ከሥራ የሚቀነሱበት ሥርዓት በአሰሪና ሠራተኛው ሕግ በዝርዝር ተመልክቷል ይህም ከአንቀጽ እና ዐ መመልከት የሚቻል ሲሆን በዚህ መዝገብ ለተያዘው ክርክር አወሳሰን አግባብነት ያለው ድንጋጌ አንቀጽ ዐ ነው የኮንስትራክሽን ሥራው በተከታታይ እያለቀ ሲፄድ የሥራው መጠን በመቀነሱ ምክንያት በሥራው ተቀጥረው በሚሠሩ ሠራተኞች ላይ ቅነሳ ሊደረግ አንደሚችል በአንቀጽ ዐ የተደነገገ ሲሆን በዚህን ጊዜም አሠሪው በአዋጁ የተመለከተቱትን የሠራተኞች ቅነሳ ሥነ ሥርዓት መከተል አይኖርበትም የኮንስትራክሽን ሥራ ማለት ደግሞ ሕንፃንም እንደሚጨምር በዚሁ አንቀጽ ዐ ተመልክቶአል ወደያዝነው ጉዳይ ስንመለስ ተጠሪዎች የተቀጠሩበት የሕንፃ ሥራ ሲሆን የሥራው መጠን እንደቀነሰ በማስረጃ ተረጋግጦአል አመልካች በዚህ የኮንስትራክሽን ሥራ የተሰማራ የሥራ ተቋራጭ እንደመሆኑ ሌሎች ሕንፃዎችን አዲስ ውል በመዋዋል መሥራት መቀጠሉ የማይቀር ነው አዲስ ሕንፃ መስራት ጀምረፃልና ሌላ ሕንፃ ስትሠራ ቀጥረፃቸው የነበረትን ሠራተኞችም ቅጠር የሚባልበት የሕግ ምክንያት ግን የለም አስራ ስድስት አዲስ ሕንፃዎች ተጀመረዋል የሚለው ምክንያት ለሥር ፍቤቶች ውሣኔ እንደመሠረት ተደርጎ መወሰዱ ትክክል አይደለም የሕግ ድጋፍ የሌለው ምክንያት ነው ሲጠቃለል አቤቱታ የቀረበበት ውሣኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ነው ለማለት ችለናል ውሣኔ የአማራ ብክመ የኮምቦልቻ ወረዳ ፍቤት በመቁ ሃዐ ታሕሣሥ ቀን ዐዐ ዓም የሰጠው ውሣኔ እና የደቡብ ወሎ መስተዳድር ዞን ከፍተኛ ፍቤት ከቪዐፍዕከቨ በመቁ ታሕሣሥ ቀን ዐዐ ዓም የሰጠው ትዕዛዝ በፍብሥሥሕግ ቁ መሠረት ተሽረዋል በአመልካች እና በተጠሪዎች መካከል የነበረው የሥራ ውል የተቋረጠው በሕግ አግባብ ነው ብለናል ወጪና ኪሣራ በተመለከተ ግራ ቀኝ ወገኖች የየራሳቸውን ይቻሉ መዝገቡ ይመለስ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ከቪዐፍዕከቨ የሰበር መቁ ግንቦት ቀን ዓም ዳኞች ዓብዱልቃድር መሐመድ ሐጐስ ወልዱ ሂሩት መለሰ በላቸው አንሺሶ ሱልጣን አባተማም አመልካች አፍሪካዊት የህንፃ ሥራ ተቋራጭ ኃላየተየግል ማህበር ዮሴፍ ገእግዚአብሔር ቀረበ ተጠሪዎች እንድሪስ አሕመድ ወኪል ቀረበ ሑሴን ሐሰን መሐመድ ሑሴን ኢብራሂም ይመር መሐመድ ከድር ኢብራሂም ሰይድ አንድሪስ መሐመድ ሰይድ ሰይድ አሕመድ ሑሴን ከድር ይማም ሐሰን መ ዉ ወ ሑሖ ሠጩ መሠ መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል ፍርድ ለሰበር አቤቱታው መነሻ የሆነው ጉዳይ በአሠሪና ሠራተኞች መካከል የተነሳውን የስራ ክርክር የሚመለከት ነው ክርክሩ ሲጀመር ከሣሾች የነበሩት ተጠሪዎች በአመልካች ላይ ክስ የመሠረቱት የተቀጠርንበት ሥራ ሳይጠናቀቅ የስራ ውላችንን ያቋረጠብን በመሆኑ የቀረብንን ጥቅማ ጥቅም ክፍያ በሕጉ መሠረት ይክፈለን በማለት ነው አመልካች ለክሱ በሰጠው መልስ ከሣሾች የተቀጠሩበት ሥራ የኮንስትራክሽን ነው ሥራው እየተገባደደ በመምጣቱ ከሣሾች በሕጉ መሠረት ተቀንሰዋል በመሆኑም ከቪዐፍዕከቨ የስራ ውሉ የተቋረጠው በሕግ አግባብ ነው በማለት ተከራክሮአል ክሱን ያስተናገደው የኮምቦልቻ ፍቤት የግራ ቀኝ ወገኖቹን ክርክር ከሰማ በላ የስራ ውሉ የተቋረጠው ከሕግ ውጪ ነው ብሎስአለ በመቀጠልም የስራ ውል ከሕግ ውጪ በተቋረጠ ጊዜ ሊከፈሉ የሚገባቸውን ክፍያዎች አመልካች ለተጠሪዎች እንዲከፍል ወስኖአል በዚህ ላይ ይግባኝ የቀረበለት የደቡብ ወሎ መስተዳድር ዞን ከፍተኛ ፍቤትም ውሳኔው ጉድለት የለውም በማለት ይግባኙን ሳይቀበል ቀርቶአል የሰበር አቤቱታው የቀረበው በዚህ ላይ ነው አኛም አመልካች ጥር ቀን ዓም በጻፈው ማመልከቻ ያቀረበውን አቤቱታ መሠረት በማድረግ ተጠሪዎችን አስቀርበን ክርክሩን ሰምተናል አቤቱታው በሰበር ችሎት እንዲታይ የተወሰነው የሥራ ውሉ የተቋረጠው የኮንስትራክሽን ሥራው አየተጠናቀቀ በመፄዱ ነው የሚለውን የአመልካች ክርክር ውድቅ ተደርጎ ውሉ የተቋረጠው ከሕግ ውጪ ነው የተባለበትን አግባብ ለመመርመር ነው በመሆኑም ይህን ነጥብ ከግራ ቀኝ ወገኖች ክርክር አቤቱታ ከቀረበበት ውሣኔ እና ከሕጉ ጋር አገናዝበን መርምረናል ከሥር ጀምሮ ከተደረገው ክርክር ይዘት መገንዘብ እንደቻልነው ተጠሪዎች ተቀጥረውበት የነበረው የስራ ዘርፍ የኮንስትራሽን ሥራ ነው አመልካችም በዚህ የሥራ ዘርፍ የተሰማራ የሥራ ተቋራጭ ነው የተጠሪዎቹ የሥራ መደብ አናዒነትና ረዳት አናዒነት ሲሆን አመልካች የስራ ውላቸውን ያቋረጠው የህንፃው ሥራ በመጠናቀቅ ላይ ነው በማለት ነው ክሱን በሰማው ፍቤት ውሳኔ ላይ አንደተመለከተው ተጠሪዎች ሲቀጠሩ ከተጀመሩት ህንጻዎች ውስጥ ከፊሎቹ አልቀዋል ተጠናቀዋል ይህም በግልጽ የሚያመላክተው አመልካች ህንጻዎቹን ሲጀምር ያስፈልጉት የነበሩትን ሠራተኞች ያህል ይዞ መቀጠል የማይቻልበት ደረጃ ላይ እንደነበር ከቪዐፍዕከቨ ነው ህንፃመቹን ለማጠናቀቅ የሚያስፈልጉት ሠራተኞች አናዒዎች ብቻ እንዳልሆኑም ልብ ሊባል ይገባል ህንፃመቹ ተጠናቅቀው ለሚፈለጉበት ሥራ ምቹ እስኪሆኑ ድረስ ማለትም እስከ መጨረሻው ድረስ የአናዒነት ሥራ እንደማይቀጥል ወይም ሥራው ሲጀመር የተቀጠሩት ሠራተኞች በሙሉ ሊቆዩ እንደማይችሉም ግልጽነው አንደየሥራው ሁኔታ እየታየ ሠራተኞች ከሥራ የሚቀነሱበት ሥነሥርዓት በአሠሪና ሠራተኛ ሕጉ በዝርዝር ተመልክተዋል ይህም ከአንቀጽ እና መመልከት የሚቻል ሲሆን በዚህ መዝገብ ለተያዘው ክርክር አወሳሰን አግባብነት ያለው ድንጋጌ አንቀጽ ነው የኮንስትራክሽን ሥራው በተከታታይ እያለቀ ሲሄድ የሥራው መጠን በመቀነሱ ምክንያት በሥራው ተቀጥረው በሚሠሩ ሠራተኞች ላይ ቅነሳ ሊደረግ አንደሚችል በአንቀጽ የተደነገገ ሲሆን በዚህን ጊዜም አሠሪው በአዋጁ የተመለከቱትን የሠራተኞች ቅነሳ ሥነሥርዓት መከተል አይኖርበትም የኮንስትራክሽን ሥራ ማለት ደግሞ ህንፃንም እንደሚጨምር በዚሁ አንቀጽ ተመልክቶአል ወደያዝነው ጉዳይ ስንመለስ ተጠሪዎች የተቀጠሩበት የህንፃ ሥራ ሲሆን የሥራው መጠን እንደቀነሰ ተመልክቶአል አመልካች በዚህ የኮንስትራክሽን ሥራ የተሰማራ የሥራ ተቋራጭ እንደመሆኑ ሌሎች ህንፃዎችን አዲስ ውል በመዋዋል መስራት መቀጠሉ የማይቀር ነው ይህ ማለት ደግሞ ተጠሪዎቹን በአዲሱ ሥራ ቀጥሮ የማሠራት ግዴታ አለበት ማለት አይደለም አዲስ የአሰራስድስት ህንፃዎች ሥራ ተጀምሮአል የሚለው ምክንያት ለስር ፍቤቶች ውሳኔ እንደመሠረት ተደርጎ መወሰዱ ትክክል አይደለም መታየት ያለበት ተጠሪዎች የተቀጠሩበት የህንፃ ሥራ ተገባዶአል ወይስ አልተገባደደም የሚለው በመሆኑ ሌላ አዲስ ሥራ የመጀመሩ ሁኔታ ከተያዘው ጉዳይ ጋር አገናኝቶ ማየት ትክክል አይሆንም የሕግ ድጋፍ ያለው አካፄድም ከቪዐፍዕከቨ አይደለም ሲጠቃለል አቤቱታ የቀረበበት ውሳኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ነው ለማለት ችለናል ውሳኔ በአማራ ብክመየኮምቦልቻ ወረዳ ፍቤት በመቁ ታሕሣሥ ቀን ዓም የሰጠው ውሳኔ እና የደቡብ ወሎ መስተዳድር ዞን ከፍተኛ ፍቤት በመቁ ታህሣሥ ቀን ዓም የሰጠው ትዕዛዝ በፍብሥሥሕግ ቁ መሠረት ተሽረዋል በአመልካች እና በተጠሪዎች መካከል የነበረው የሥራ ውል የተቋረጠው በሕግ አግባብ ነው ብለናል ግራቀኝ ወገኖች ወጪና ኪሣራ የየራሳቸው ይቻሉ መዝገቡ ይመለስ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ራታ ከቪዐፍዕከቨ የሠመቁ ግንቦት ቀን ዓም ዳኞች ዓብዱልቃድር መሐመድ ሐጎስ ወልዱ ሂሩት መለሠ በላቸው አንሺሶ ሱልጣን አባተማም አመልካች ላየን ሴኩሪቲ ኩባንያ አልቀረበም ተጠሪ አቶ ጥላሁን ገአግዚአብሔር ቀርቧል መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ውሣኔ ተሰጥቷል ፍርድ ጉዳዩ የተጀመረው በፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍቤት ሲሆን አመልካች የሥር ተከሳሽ ተጠሪ የሥር ከሣሽ ነበሩ ተጠሪ በአመልካች ላይ ባቀረቡት ክስ በጥበቃ ሰራተኛነት በአመልካች ድርጅት ሳገለግል ቆይቼ ምንም ሳላጠፋ ከሥራ አሰናብቶኛል ስለዚህ ወደ ሥራ ይመልሰኝ ይህ ካለሆነ የ ወር ደሞዝና ሌሎች የስንብት ክፍያ ይከፈለኝ በማለት ጠይቋል አመልካችም በሰጠው መልስ ተጠሪ መጠጥ ጠጥተው ወደ ሥራ በመግባት አቧጋሮ ይፈጥራሉ ከባልደረባቸው አይግባቡም በዚህም መሠረት የማስጠንቀቅያ ጽሑፍ ቢሰጣቸውም ሊታረሙ ባለመቻላቸው የ ቀን ደሞዝ ተቀጥቷል ስለዚህ ስንብታቸው በአግባቡ ነው በማለት ተከራክረዋል ጉዳዩ የቀረበለት የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤትም ካለው ሕግ ጋር በማገናዘብ መርምሮ ውሣኔ ሰጥቷል በውሣኔውም አመልካች ተጠሪን ለማሰናበት ምክንያት ናቸው ሲል የገለፀው ወይም ያቀረበው ማስረጃ እርስ በርሱ የሚቃረን ነው በተለይም በ እና በ ለተጠሪ የተባፉት ማስጠንቀቂያ የሚጣረስ በመሆኑ ከቨሀኡርከቨበ አመልካች ያቀረበው ማስረጃ የሕግ ድጋፍ የለውም ስለዚህ ስንብቱ ህገ ወጥ ነው በመሆኑም የተጠሪ የ አንድ ወር ደሞዝ ጥያቄ ተቀባይነት የለውም ክፍያን አስመልክቶ በተጠሪ ጥያቄ መሠረት እንዲከፈለው ሲል ወደ ሥራ የመመለስ ጥያቄን አልተቀበልኩም ሲል ውሣኔ ሰጥቷል አመልካችም በዚው ውሣኔ ባለመስማማት ለከፍተኛው ፍቤት ይግባኙን አቅርቧል መዝገቡ የቀረበለት ፍቤት የሥር ውሣኔ ጉድለት የለበትም በማለት በፍሥሥህቁ መሠረት ሣይቀበለው ቀርቷል የሰበር አቤቱታም የቀረበው በዚሁ ውሣኔ ላይ ነው አመልካች ጥር ጽፈው ባቀረቡት አቤቱታ በሥር ፍቤቶች የተሰጡት ውሣኔዎች መሠረታዊ የሕግ ሥህተት የተፈፀመበት ነው በማለት እንዲታረምለት ጠይቋል በዚህም መሠረት የሰበር ችሎትም ተጠሪን በማስቀረብ የግራ ቀኙን የቃል ክርክር ሰምቷል ጉዳዩ እንዲታይ የተወሰነውም አመልካች ክሱን ለማስተባበል ያቀረባቸው ምስክሮች ሣይሰሙ ውሳኔ የመሠጠቱን አግባብነት ለመመርመር ነው በመሆኑም ይህን ነጥብ የግራ ቀኙ ወገኖች ካሰሙት ክርክር አቤቱታ ከቀረበበት ውሣኔ አና ከሕጉ ጋር አገናዝበን መርምረናል የጉዳዩ አመጣጥ በአጭሩ ሲታይ ተጠሪ በአመልካች ድርጅት በጥበቃ ሥራ ተቀጥሮ በመስራት ላይ እያለ አመልካች ያለ ጥፋት አሰናበተኝ ስለዚህ ወደ ሥራ ይመልሰኝ ካልሆነም በሕግ የተቀመጠውን ይክፈለኝ ሲሉ በጠየቁት መሠረት አመልካችም ተጠሪ ጥፋት በመፈፀማቸው ነው ያሰናበትኳቸው ሲል ተከራክሮ ጉዳዩን ያየው የመጀመሪያው ደረጃ ፍቤት አመልካች ተጠሪ የፈፀሙትን ጥፋት አላስረዳም በማለት ስንብቱ ሕገወጥ ነው ሲል ወደሥራ የመመለስ ጥያቄን ውድቅ በማድረግ የተለያዩ ክፍያ ለተጠሪ አንዲከፈለው ውሣኔ ሰጥቷል የከፍተኛው ፍቤትም ውሣኔውን ጉድለት የለበትም በማለት አፅንቷል ከቨሀኡርከቨበ አኛም ከላይ የተጠቀሰውን የውሣኔ አሰጣጥ መሠረት በማድረግ የግራ ቀኙን የቃል ክርክር ሰምተናል የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት ለውሣኔው መሠረት ያደረገው አመልካች ያቀረበው ማስረጃ በተለያዩ ጊዜ ለተጠሪ የተፃፈ ማስጠንቀቂያ የስንብቱን ምክንያት በአግባቡ የማያረጋግጥና የተጣረሰ የሚጋጭ ነው በማለት ነው ስለ አመልካች የሰው ማስረጃም ቢሆን በውሣኔው ላይ የጠቀሰው ነገር የሌለ እና መስማት የማያስፈልገው እንኳ ቢሆን የገለፀው ነጥብ የለም አመልካች በመከላከያው መልስ የሰው ምስክር እስከፃጠረ ድረስና የቀረበው የሠነድ ፅሁፍ በአግባቡ የተጠሪን ጥፋተኝነት የሚያረጋግጥለት ከሆነ አግባብነት ያለው ውሣኔ ለመስጠት ሲባል የአመልካችን ምስክር መስማትና ወደ ውሣኔ ሊመጣ ይገባ ነበር ምክንያቱም የአመልካች የቀረበበትን ክስ የመከላከል መብቱ ሊታለፍ የማይገባው ህጋዊ ነጥብ ነው በመሆኑም የሥር ፍቤት የቀረቡትን የሰው ምስክር ሣይሰማ ወደ ውሣሄፄ መድረሱ እና የከፍተኛው ፍቤት ሣያርመው ማለፉ አግባብነት ያለው ሆኖ አላገኘነውም ውሣኔ የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት በመቁ በቀን እና የከፍተኛው ፍቤት በመቁ በቀን የተሥሠጠው ውሣኔ ተሽራል ይፃፍ የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት የአመልካችን የሰው ምስክር በመስማት ይወሰን በማለት በፍስስህቁ መሠረት መዝገቡን መልሰናል በዚህ ፍቤት በመዝገብ ቁጥር ላይ ተላልፎ የነበረው የዕግድ ትዕዛዝ ተነስቷል ለሚመለከተው ይጻፍ የግራ ቀኙ ወጪና ኪሣራ ይቻቻሉ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ራታ ከቪዐፍዕከቨ የሰበር መቁ ግንቦት ቀን ዳኞች መንበረፀሀይ ታደሠ ሐጎስ ወልዱ ሒሩት መለሠ በላቸው አንሺሶ ሱልጣን አባተማም አመልካች እነ ወት ማሜ አሠፋ ሠዎች ወኪል ትዕግስት ድንቁና ተሾመ ሃይሌ ቀረቡ ተጠሪ ብሔራዊ አስጎብፒ የጉዞ ወኪል እፐዐ ጠብርሃፃኑ ከፍያለው ፍርድ በዚህ መዝገብ የተያዘው የሠራተኞችን ቅነሣ የሚመለከት ጉዳይ ነው የአሁኑ አመልካች በአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ወሣኝ ቦርድ ባቀረቡት ክስ ተጠሪ ድርጅት ከስራል በሚል አዲስ መዋቅር አስጠንቶ ከአዋጅ ቁጥር አንቀፅ ሥር ከተመለከተው ውጪ ቅነሣ በማድረግ የሠጠው ማስጠንቀቂያ ህጋዊ ባለመሆኑ ይታገድልን ብለዋል ተጠሪ ድርጅት ለቀረበበት ክስ በሠጠው መልስ በአቁ አንቀጽ መሠረት ምርታማነትን ለማሣደግ እና የአሠራር ዘዴዎችን ለመለወጥ በተዘጋጀው መዋቅር መሠረት መመዘኛውን ባለሟሟላታቸው ቅነሣውን ያካሄደው በማለት ተከራክሯራል ክሱ የቀረበለት የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ወሣኝ ቦርድም የግራ ቀኙን ክርክርና ማስረጃ መርምሮ ምርታማነትን ለማሣደግና የአሠራር ዘዴን ለመለወጥ አዲስ መዋቅር ማዘጋጀት መብት ያለው ቢሆንም ከጠቅላላ ሠራተኛ ውስጥ የሚቀነሠው ሠራተኛ ከቪዐፍዕከቨ እና ከዚያ በላይ ሲሆን በአቁ አንቀፅ የተከተለ ቅነሣ ማድረግ አለበት ተጠሪ ግን ሥርዓቱን ያልተከተለ በመሆኑ በአንቀፅ ከሀረ ድረስ ባለው ቅደም ተከተል መሠረት ቅነሣውን አከናውኖ አስከሚያቀርብ ጊዜ ድረስ ለአመልካቾች የአንድ ወር ደመወዝ ይክፈል በማለት ወስኗል ተጠሪ በዚህ ውሣኔ ቅር በመሠኘት ይግባኙን ለፌከፍተኛ ፍቤት ያቀረበ ሲሆን ፍቤቱ ግራ ቀኙን ካከራከረ በቷላ ቅነሣው በአቁ አንቀጽ ሐ መሠረት በተጠናው አዲስ መዋቅር አንድ በአንቀፅ ስር እንደተመለከተው የሥራ መደቡ በመሠረዙ አይደለም በመሆኑም በአንቀጽ ሥር የተመለከተውን መከተል አያስፈልግም በማለት የቦርዱን ውሣኔ ሽሮታል የአሁኑ የሠበር አቤቱታ የቀረበውም ይህ ውሣኔ መሠረታዊ የህግ ስህተት አለበት በሜል ነው ይህ ችሎትም ቅነሣው በአንቀፅ ሐ መሠረት ስለተደረገ በአዋጁ አንቀፅ ሥር የተመለከተውን ቅደም ተከተል መከተል አያስፈልግም በማለት የተሠጠውን የህግ ትርጉም አግባብነት ለመመርመር አቤቱታው ለሠበር ችሉት ያስቀርባል በማለቱ ተጠሪ ቀርቦ ክርክሩን በቃል አሠምቷል ችሎቱም መዝገቡን እንደሚከተለው መርምራል ከፍ ሲል አንደተመለከተው በዚህ መዝገብ አከራካሪ የሆነው ነጥብ በአቁ አንቀፅ ሐ መሠረት ቅነሣ ሲደረግ በአንቀፅ ሥር የተዘረዘሩትን ቅደም ተከተል መከተል ያስፈልጋል ወይስ አያስፈልግም የሚለው ነው በሥር የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ወሣኝ ቦርድም ሆነ በፌከፍተኛ ፍቤት በተደረገው ክርክር አመልካች ቅነሣውን ያደረገው ምርታማነትን ለማሣደግና የአሠራር ዘዴን ለመለወጥ አዲስ መዋቅር በማዘጋጀቱ መሆኑ ተረጋግጧል በመሆኑም ቅነሣው በአዋጁ አንቀፅ ሯሐ መሠረት መደረጉን ተገንዝበናል ተጠሪም አጥብቆ ከቪዐፍዕከቨ የሚከራከረው አንቀፅ ተፈፃሚ የሚሆነው በአንቀፅ እና መሠረት በሚደረግ ቅነሣ እንጂ በአንቀፅ ሐ የሚመለከት አይደለም የሚል ነው በመሆኑም አንቀጽ ተፈፃሚነቱ ለማነው የሚለውን ነጥብ መመልከቱ ጠቃሚ ነው በአዋጁ አንቀፅ ርዕስ እንደምንረዳው ድንጋጌው የሚመለከተው የሠራተኞችን ቅነሣ ጉዳይ ነው የዚሁ አንቀፅ ንዑስ ቁጥር አንድም የሠራተኞች ቅነሣ ምን ማለት አንደሆነ ትርጓሜውን አስቀምጧል በዚህም መሠረት የሠራተኞች ቅነሣ ማለት በአንቀፅ በተጠቀሱት ምክንያቶች ቁጥራቸው ከድርጅቱ ሠራተኞች ቢያንስ የሚያህለውን ወይም የሠራተኞች ቁጥር ከ እስከ በሆነው ድርጅት ሠራተኞችን የሚመለከት ከ ተከታታይ ቀናት ያላነሠ ጊዜ የሚቆይ ቅነሣ ነው በመሆኑም በአንቀፅ ሥር በተመለከቱት ሠራተኞቹ የተሠማሩበት ስራ በከፊል ወይም በሙሉ ለዘለቄታው በመዘጋቱ ወይም የድርጅቱ የሥራ እንቅስቃሴ በመቀዝቀዝ ወይም ደግሞ ምርታማነትን ለማሣደግና አዲስ የአሠራር ለውጥ ለመጠቀም ሲባል በርካታ ሠራተኞች መቀነስ ሲኖርባቸው ቅነሣው በምን ዓይነት ሥርዓት ሊከናወን እንደሚገባ አንቀፅ ያመለክታል በአርግጥ የዚህ ድንጋጌ መግቢያ በአንቀፅ መሠረት የሠራተኞች ቅነሣ ሲደረግ ቅነሣው ከሥር የተቀመጡትን ቅደም ተከተል መከተል አስፈላጊ መሆኑን ያመለክታል ነገር ግን የድንጋጌው መግቢያ አንቀፅ በማለት የተገለፀው በአፃፃፍ ግድፈት አንጂ ሊጠቀስ የሚገባው አንቀፅ መሆኑን ችሎቱ ያምናል ለዚህም የሚከተሉት ምክንያቶች ማስቀመጥ ይችላል በአንቀፅ ሥር የተመለከተው ስርዓት ተፈፃሚ የሚሆነው በአንቀፅ በተመለከተው መሠረት ለሚሠናበት ሠራተኛ ነው ማለቱ ትርጉም አይሠጥም ምክንያቱም በአንቀፅ የሚናገረው አንድን ሠራተኛ በማስጠንቀቂያ ከስራ በማሠናበት ስለሚቻልበት ሁኔታ ከቪዐፍዕከቨ አንጂ ስለ በርካታ ሠራተኞች ቅነሣ አይደለም አንድ ሠራተኛ የተመደበበትን ሥራ ለመስራት ችሎታው የሌለው በሆነ ጊዜ ወይም በደረሠበት የጤና መታወክ ወይም የአካል ጉዳት ሥራውን ለመስራት ያልቻለ ከሆነ ወይም ድርጅቱ ወደሌላ ቦታ ሲዛወር ሠራተኛው ተዛውሮ ለመስራት ፈቃደኛ ሣይሆን ሲቀር ወይም ሠራተኛው የያዘው የሥራ መደብ ሲሠረዝና ወደ ሌላ ሥራ መደብ ማዛወር ሣይቻል ሲቀር ሠራተኛውን ማስጠንቀቂያ ሠጥቶ የስራ ውሉን ማቋረጥ ይቻላል እነዚህ በአንቀፅ ሥር የተዘረዘሩትን ምክንያቶች የሚመለከቱት ችግር አለበት የተባለውን ሠራተኛ ብቻ እንጂ ሌሎችን ሠራተኞች ባለመሆኑ ሊሠናበት የሚችለውም ይኸው ሠራተኛ ብቻ ነው በመሆኑም አንድን ሠራተኛ ለመሠናበት በአንቀጽ ሥር የተመለከቱት በርካታ ሠራተኞች የሚቀነሱበትን ሥርዓት መከተል ተገቢ ነው ማለቱ ትርጉም የሌለው ነው በመሆኑም በአንቀፅ ሥር የተመለከቱት ምክንያቶች ሲያጋጥሙ ከስራ ለማሠናበት መከተል የሚያስፈልግ ስርዓት ሣይኖር ችግር አለበት የተባለውን አንድ ወይም ከአንድ በላይ የሆኑ ሠራተኞች በማስጠንቀቂያ ማሠናበት ይቻላል በሌላ በኩል ግን አንቀፅ ሥር የተመለከቱት የስራ ውል ማቋረጫ ምክንያቶች ሠራተኞቹ የሚሠናበቱት የተመደቡበትን ስራ ለመስራት ችሉታ ሣይኖራቸው ቀርቶ ወይም ሥራውን ለመስራት ፈቃደኝነት ጎድሏቸው ሣይሆን ድርጅቱ ባጋጠመው ችግር ምክንያት ብዛት ያላቸውን ሠራተኞች መቀነስ በመገደዱ ነው ብዛት ያላቸው ሠራተኞች ከእነሱ አቅም በላይ በሆነ ምክንያት ከሥራ መሠናበት ካለባቸው ሥንብቱ እንዴት መከናወን አለበት የሚለው ቀጥሉ መፍትፄ ማግኘት የሚለው ነጥብ ነው ስለዚህም ህጉ መፍትሔ ማስቀመጥ አስፈልጎታል ህጉ ከፍተኛ የምርት ውጤት የሚያሣዩና ችሎታ ያላቸው በሥራቸው ላይ እንዲቆዩ ቅድሚያ ሲሠጣቸው ተመሣሣይ የሥራ ችሎታና ተመሣሣይ የምርት ውጤት የሚያሣዩ ሠራተኞች በሚመለከት ደግሞ ከቪዐፍዕከቨ በአንቀፅ ሀረ በተዘረዘሩት መሠረት ቅነሣው እንዲካሄድ ያዛል በመሆኑም በአንቀፅ ሥር የተመለከተው የቅነሣ ስርዓት ተፈፃሚነት የሚኖረው በአንቀፅ እና ሥር በተመለከቱት ሁኔታዎች ላይ እንጂ በአንቀፅ ሥር ለተመለከቱት ሁኔታዎች አይደለም በአጠቃላይ አንቀፅ እና በአንድነት ተገናዝበው ሲታዩ በአንቀፅ ሥር የተቀመጠው የቅነሣ ሥርዓት ተፈፃሚ የሚሆነው በአንቀፅ መሠረት ለሚደረግ ቅነሣ እንጂ በአንቀፅ ሥር ለሚደረግ የሥራ ውል ማቋረጥ አይደለም በእርግጥ በአንቀፅ ሐ ሥር የድርጅት ምርታማነት ለማሣደግ የአሠራር ዘዴዎችን ለመለወጥ ወይም በአዲስ ቴክኖሎጂ ለመጠቀም የሠራተኛ ቅነሣ ማድረግ የሚቻለው በአንቀፅ ሥር በተቀመጠው ቅደም ተከተል ቢሆንም ይህን ቅደም ተከተል መከተል ግድ የሚለው ግን የተቀነሱት ሠራተኞች ብዛት ቢያንስ የሚያህለው ወይም የሠራተኞች ቁጥር ከ በሆነበት ድርጅት ቢያንስ ሠራተኞች ሲቀነሱ ነው በመሆኑም አሠሪው የቅነሣ ቅደም ተከተል አይገባም የሚል ከሆነ የሚቀነሱት ሠራተኞች ብዛት ከላይ ከተመለከተው ቁጥር በታች መሆኑን ማስረዳት መቻል ይኖርበታል ወደተያዘው ጉዳይም ስንመለስ ተጠሪ ሠራተኞቹን በአንቀፅ ሐ መሠረት የቀነሣቸው ለመሆኑ በቦርድም ሆነ በፌከፍተኛ ፍቤት በተደረጉት ክርክሮች ተረጋግጧል ይህ ከሆነ ደግሞ ከፍ ሲል በተብራራው ምክንያት የቅነሣ ስርዓቱ ሊከናወን የሚገባው በአዋጁ አንቀፅ መሠረት ነው ተጠሪ ይህንን የቅነሣ ሥርዓት ልከተል አይገባም ማለት የሚችለው የተቀነሱት ሠራተኞች ቁጥር በአንቀፅ ሥር ቅነሣ ነው ለማለት አንዲችል በመስፈርትነት ከተቀመጠው የሠራተኞች ቁጥር በታች ነው የሚለውን ፍሬ ነገር በማስረዳት ብቻ ነው ተጠሪ ደግሞ ከሥር ከቪዐፍዕከቨ ጀምሮ የተሠናበቱት የሠራተኞች ቁጥር በህጉ ከተመለከተው በታች ነው በማለት ያቀረበው ክርክር የለም እንደውም አመልካቾች የተቀነሱት ሠራተኞች የሚያህሉ ናቸው በማለት በሠበር ችሎት ባቀረቡት አቤቱታ የገለፁትን በማስተባበል መልስ አልሠጠም ይህም በአመልካቾች የተነገረውን ፍሬ ነገር እንዳመነ የሚያስቆጥረው ነው በአጠቃላይ ተጠሪ የሠራተኞችን ቅነሣ ያደረገው በአዋጅ ቁጥር አንቀፅ ነሐ በመሆኑ ቅነሣው ሊደረግ የሚገባው በአንቀፅ ሥር የተመለከተውን የቅነሣ ሥርዓት በመከተል በመሆኑ የይግባኝ ሠሚው ፍቤት ተጠሪ በህጉ የተመለከተውን የቅነሣ ቅደም ተከተል መከተል አይገባውም በማለት ለድንጋጌው የሠጠው ትርጉም መሠረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል ውሣኔ የፌከፍተኛ ፍቤት በመቁ ታህሣስ የሠጠው ውሣኔ ተሽሯራል የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ወሣኝ ቦርድ በመቁ ቀወ ዓም የሠጠው ውሣኔ ፀንቷል ግራ ቀኙ ወጪና ኪሣራ ይቻቻሉ መዝገቡ ተዘግቷል ለመቤት ይመለስ የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት ራታ ከቪዐፍዕከቨ የሰመቁ ዐዐ ዳኞች አብዱልቃድር መሐመድ ሐጎስ ወልዱ ሒሩት መለሠ በላቸው አንሺሶ ሱልጣን አባተማም አመልካች ብራንድ ኒው የቴክኒክና ሙያ ማሠልጠኛ ማዕከል ኃየተየግማኀበር ጠበቃ አቶ ቸርነት ወርዶፋ ቀረቡ ተጠሪ አቶ መስፍን ታደሰ አልቀረቡም መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሠጥተናል ፍርድ ጉዳዩ የተጀመረው በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት ሆኖ ተጠሪ ከሳሽ ሲሆኑ አመልካች ደግሞ ተከሣሽ ነበር የክሱ ምክንያት መጋቢት ቀን ዐዐዐ ዓም የሚመነዘር ቼክ ቁጥር ኤኤ የሆነ ብር ዐዐዐዐዐ አንድ መቶ ሺህ የያዘ ቼክ ሰጥተውኝ ለክፍያ ባንክ ስቀርብ ሂሣቡ ታግዷል በሚል ምክንያት ቼኩ ሳይከፈል ተመልሷል ስለዚህ በቼኩ የተመለከተውን ገንዘብ ከነወለዱ እንዲከፈል በፍሥሥሕቁጥር መሠረት በአጭር ሥነ ሥርዓት ታይቶ እንዲወሰን በማለት ክስ ቀረበ አመልካችም ቼኩ የተሠጠው የካቲት ቀን ዐዐዐ ዓም ለተደረገው አስከቫተር ሽያጭ ውል ስምምነት መነሻ ሆኖ ከሽያጩ ገንዘብ ውስጥ ዐዐዐዐዐ ብር በፅለቱ ተከፍሎ ቀሪው ዐዐዐዐዐ ብር መጋቢት ቀን ዐዐዐ የሚመነዘር ለክርክሩ ከቨሀኡርከቨበ መነሻ የሆነው ቼክ መስጠታቸውን በማስመልከት ለመከላከል እንዲፈቀድላቸው ጠይቀዋል ግራ ቀኙን ያከራከረው የመጀመሪያ ደረጃ ፍቤት በመቁጥር በሆነው በዐዐ ዓም በዋለው ችሎት ለመከላከል እንዲፈቀድ የቀረበለትን ጥያቄ ባለመቀበል ክስ የቀረበበትን በቼኩ ላይ የተመለከተውን ገንዘብ ከነወለዱ አንዲከፍል ሲል ወስኗል በዚህ ውሣኔ ላይ ይግባኝ የቀረበለት የከፍተኛ ፍቤትም በመቁጥር በዐዐ ዓም በዋለው ችሎች ውሣኔውን አጽንቶታል የሰበር አቤቱታው የቀረበው በዚህ ውሣኔ ላይ ነው ይህ ፍቤትም አመልካች የግል ግንኙነት ያላቸው መሆኑን በመጥቀስ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ጥያቄ አቅርቦ የመታለፉን አግባብነት ለመመርመር ለሰበር እንዲቀርብ ታዞ መጋቢት ቀን ዐዐ ዓም የግራ ቀኙን ክርክር አድምጧል የግራ ቀኙ ክርክር ከዚህ በላይ በአጭሩ የተመዘገበው ሲሆን እኛም ክርክራቸውን በፍሥሥሕቁጥር እና ተከታዮቹ ድንጋጌዎች መሠረት በአጭር ሁፄታ በሚወሰኑ ክርክሮች ላይ ስለሚፈፀም ሥነ ሥርዓት በሕጉ የተመለከቱ ሥርዓቶችን መሠረት በማድረግ እንደሚከተለው መርምረናል በመሠረቱ በአጭር ሥነ ሥርዓት ዳኝነት ታይቶ እንዲወሰን ክስ የሚቀርብበት ጊዜ በፍሥሥሕቁጥር እንደተመለከተው ከሕጉ ጋር በተያያዘው ሠንጠረዥ ቁጥር መሠረት ተከሣሽ የሆነው ሰው መጥሪያ ከደረሰበት ቀን ጀምሮ በአሥር ቀናት ጊዜ ውስጥ ቀርቦ ክሱን ለመከላከል እንዲፈቀድለት ፍቤቱን ፈቃድ እንዲጠይቅ መደረግ አንዳለበት በሕጉ መሠረት ቼኩ የተሠጠበት ምክንያት የኤክስካቬተር ሽያጭ ውል ምክንያት እንደሆነ በመጥቀስ ለመከላከል እንዲፈቀድለት በቃለ መሐላ የጠየቀ መሆኑን ከክርክሩ መዝገብ መረዳት ተችሏል የተጠሪ ዋና ክርክር በቼኩ ላይ ሐተታ ወይም ገደብ የለበትም በማለት ነው አመልካች ደግሞ በሽያጩ ውል ላይ የቼክ ቁጥር ተጠቅሶ ከቨሀኡርከቨበ ውል የተገባ መሆኑን በመግለጽ የሚከራከር ሲሆን በዚህ ፍቤት የቃል ክርክር ጊዜ ተጠሪም ይህ የውል ግንኙነት በመካከላቸው እንዳላቸው አልካዱም በመከላከያ ፈቃድ መጠየቂያ ማመልከቻ ላይም ይህ ግንኙነት መኖሩ እስከተገለፀ ድረስ ምንም እንኳን ቼክ አንደ ገንዘብ ለተለያዩ ሰዎች በቀላሉ ሊተላለፍ የሚችል ባሕርይ ያለው የገንዘብ ሰነድ በመሆኑ ቼክ አከፋፈል ላይ ማንኛውም መቃወሚያ ሊቀርብበት እንደማይችል በንግድ ሕጉ የተደነገገ ሲሆን ሕጉ ለይቶ ባስቀመጣቸው ጉዳዮች ካልሆነ በስተቀር የቼክ ክፍያ በማናቸውም ምክንያት ሊቆምና ሊታገድ የማይችል መሆኑ አካከራካሪ አይደለም ነገር ግን በባለ ጉዳዮቹ መካከል ግልጽ የሆኑ ሁኔታዎች ወይም ግንኙነቶች በተፈጠሩ ጊዜ ብቻ ይህን መቃወሚያ ለማድረግ እንደሜቻል በገሕቁ ተመልክቷል በተያዘው ጉዳይ አመልካች ይህን መሠረት በማድረግ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ያቀረበውን ጥያቄ ፍቤቱ ያልተቀበለው የቼክ ክርክር በመሆነ ብቻ የቼክን ባህርይ መሠረት ለማድረግ ነው ሆኖም በዚህ የፈቃድ ጥያቄ ደረጃ ላይ የቼክ ባሕርይ ሳይሆን መታየት ያለበት አመልካች ለመከላከል እንዲፈቀድለት ያቀረበው ምክንያት ፈቃድ የሚያሰጥ መሆን አለመሆኑን ነው ሌላ የፍሬ ነገር ክርክር ከፈቃድ በኋላ የሚታይ ነው ከዚህ አኳያ አመልካች ከተጠሪ ጋር የነበረውን የሽያጭ ውል ግንኙነት መሠረት በማድረግ ለመከላከል እንዲፈቀድ ፍቤቱን ለመጠየቅ ሕጋዊ ምክንያት አለው ሆኖም ፍቤቱ በአጭር ሥነ ሥርዓት እንዲታይ የሚቀርቡ ክሶች አመራር ሥርዓትን ሳይሆን የተከተለው የቼክ ባሕርይን መሠረት በማድረግ ውሣሄ መደምደሚያ ላይ መድረሱ አግባብ ሆኖ አላገኘንም ምክንያቱም ለመከላከል እንዲፈቀድለት ያቀረበው ጥያቄ ተቀባይነት በፍቤቱ አግኝቶ የተጠየቀውን ገንዘብ ላለመክፈል በቂ ምክንያት መሆን አለመሆኑ የሚታወቀው ፍቤቱ ከአጭር ሥነ ሥርዓት ወደ መደበኛ የክርክር ሥነ ሥርዓት ውስጥ በመግባት ግራ ቀኙን በአግባቡ በማስረጃ ካከራከረ በኋላ ነው በመሆኑም ውሣኔው መሠረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ነው ብለናል ከዘሀፄርከቨር።

• N.B. This Summary is Very Experimental!! based on the following scripts from:
  • https://github.com/millzon/textSummarizer-am
  • https://github.com/icoxfog417/awesome-text-summarization#motivation